Amersfoort, 28 november 2004
Voorwoord
Deze brieven zijn door mij geschreven tijdens mijn reis met reisgenoot Anton Bruggers door het Midden Oosten en Zuidoost Azië in 1995/1996. Deze heb ik in 2004 over geschreven en tekstueel bewerkt. Tijdens het vervolg van mijn reis in 1997 heb geen brieven bijgehouden, alleen aantekeningen in mijn dagboek. Ik heb het tweede deel van mijn reis samengevat aan het einde van deze brieven toegevoegd.
Michiel Valkonet
===================
Bam, Iran, 20 jan 1996.
Gepost in Rawalpindi, Pakistan
Hallo iedereen,
Dit is mijn tweede brief die ik naar jullie op stuur, mijn eerste brief die ik op 16 december 1995 in Hama (Syrië) heb gepost heeft kennelijk de brievenbus niet meer verlaten. Daar kwam ik na een telefoongesprek op oud en nieuw met het thuisfront achter. Maar ik had toen geen zin die hele brief meteen weer opnieuw te schrijven omdat dat best wel wat tijd van me had gekost. Bovendien was ik net begonnen het boek leesboek ‘Wild Swans’ van Jung Chang te lezen. Dit prachtig stuk leesvoer heb ik een paar dagen geleden uitgelezen en nu heb ik weer tijd vrij gemaakt voor wat schrijfwerk.
Vandaag is onze laatste dag in Iran, we zitten nu in Bam en morgen gaan we naar Pakistan. De reden dat we Iran verlaten is dat ons visum spoedig af loopt, we zijn hier nu 19 dagen. Het is vandaag een lekkere ‘doe niets’ dag, voor het eerst sinds we Egypte hebben verlaten (daarover later in deze brief meer) loop ik op de binnenplaats van het pension met een T-shirt en een korte broek aan. Deze ochtend heb ik lekker lang op bed liggen rotten, mijn wekelijkse wasbeurt gedaan, een scheur in mijn jas dichtgenaaid en reizigerstips van het hotel doorgenomen. Die tips staan in boeken die enkele populaire pensions voor backpakkers ter beschikking stellen om reistips in op te schrijven met de logische consequentie dat andere reizigers daar wat van leren. Daarin las ik dus bijvoorbeeld dat ik niet de eerste toerist in Iran was die door een valse politieagent was beroofd...
Ik heb dus besloten om weer een brief te schrijven, inclusief de ervaringen van Egypte, Jordanië en Syrië die tevergeefs door mij tijdens een tweedaags ziektebed op papier zijn vastgelegd. Hier volgt dus kort 10 weken reizen door het Midden Oosten:
Op 9 november 1995 namen we het vliegtuig van Schiphol via Rome naar Caïro. We kwamen in de avond laat aan in Caïro maar dat was geen probleem. We hadden namelijk al een hotel geboekt in Nederland maar met ƒ28,= per persoon per nacht is dat tot nu toe het duurste hotel van de hele reis geweest. Na 3 nachten namen we voor ƒ4,= per persoon per nacht een goedkoper slaapverblijf in de stad en sindsdien slapen we vergelijkbare prijzen. Na het bezichtigen van de piramides per paard en rondslenteren door de Islamitische wijk van Caïro die gevuld is met bazaars van hier tot ginder kochten we met 50% studentenkorting een kaartje op de nachttrein naar Aswan. Die korting hadden we geregeld door bij de universiteit een internationale studentenkaart te kopen, dat geeft ons dan meteen ook 50% korting op de toegang tot alle tempels en dergelijke in Egypte. Een bewijs dat we echt student waren hadden we niet echt hard nodig, die studentenkaart wilden ze ons ook zo wel geven. Ze waren waarschijnlijk meer geïnteresseerd in het geld dat we op de universiteit voor die kaart achter lieten.
In Caïro hebben we ook alvast een visum voor Pakistan gehaald en natuurlijk het Egyptische museum bezocht. In dit museum ligt bijvoorbeeld de gehele inhoud van het graf van de farao Toetankamon, ik het kort een waanzinnig mooi museum om te bezoeken.
In Caïro begon ons lichaam ook aan het eten hier aan te passen, we hebben vele toiletten al moeten opzoeken. De smerigste die ik tot nu heb bezocht is die van het hoofdstation van Caïro, op de bruine kleur van de muur en de intense pislucht na is deze verder gewoonweg niet te beschrijven.
Aswan lag voor ons 900 kilometer, 14 uur en 14 gulden (en nog eens 10 toiletbezoekjes op de trein) verwijderd van Caïro. Daar hebben we ook onze laatste georganiseerde tour gedaan: we zijn om 4 uur in de ochtend in een minibus naar Abu Simbel gereden, 230 kilometer verderop door de woestijn aan het stuwmeer Nasser. Het ligt vlak onder de kreeftskeerkring, bijna tegen de grens aan met Soedan aan. We hebben in de woestijn een prachtige zonsopkomst gezien en vervolgens vroeg in de ochtend die twee fantastische tempels bezocht. Deze zijn door de Unesco 25 meter hoger verplaatst omdat ze anders onder water zouden komen te staan door het nieuwe stuwmeer dat de Egyptenaren hebben gebouwd.
Om 11 uur reden we terug door een zinderende woestijn en hebben we een stop gemaakt bij die stuwdam, volgens mij de saaiste dam op de wereld. Vervolgens reden we door naar een onafgemaakte obelisk en het tempelcomplex Philae op een klein eilandje. Op deze manier hadden we op één dag zowat alle bezienswaardigheden rond Aswan bezocht en konden we onze trip terug naar het noorden beginnen.
Dat deden we de dag erop met 7 andere toeristen op een zeilbootje naar een plaatsje vlak voor Luxor, het duurde 2 dagen en 2 nachten. Deze tocht op een zogenaamde falucca over de Nijl is echt grappig, de schipper en zijn maatje koken voor de groep en onderweg stoppen ze op een eilandje in de Nijl waar iedere avond een feestje is met al die andere reizigers die dezelfde dag ook zo’n boottochtje ondernemen. Los daarvan heeft het wel iets romantisch om met zo’n zeilbootje de Nijl af te zakken dus dit kan ik zeker aanraden te doen.
Luxor is het toeristische centrum van Egypte, dus samen met Caïro de plaats die je eigenlijk over zou moeten slaan. Helaas liggen er zo veel ruïnes van het oude Egyptische rijk in deze omgeving dat je er wel een paar dagen moet zitten. De tempel van Karnak (voor de filmliefhebbers: James Bond, The spy who loved me) is echt indrukwekkend, net zoals de tempels aan de westzijde van de Nijl. Daar liggen onder andere de complexen van Ramses en van Hatshepsut.
De Vallei der Koningen hebben we met gehuurde fietsen verkend maar dat viel niet mee. De fietsen waren natuurlijk enkele maten te klein voor lange Hollanders zoals wij, de bandjes hadden niet de beste kwaliteit, en het was er heet, héél heet. Maar nu kwam onze nieuwe studentenkaart goed van pas want voor iedere tombe moest je geld neer leggen, maar wij studenten konden voor de helft van de prijs naar binnen. De hoogste intree die ze trouwens vroegen was 50 gulden voor een pas ontdekte (lege) tombe met muurschilderingen die in hele goede staat verkeren. Deze prijzige kelder hebben we links laten liggen maar we hebben wel enkele andere gigantische tombes met prachtige muurschilderingen midden in de bergen bezocht.
Vanuit Luxor hebben we de nachtbus naar Suez genomen, op zich een hele saaie tocht door de woestijn. De enige afwisseling was de relatief nieuwe tunnel onder het Suez kanaal en de wrakken van militaire voertuigen die we onderweg tegen kwamen. Die liggen sinds de oorlog van 30 jaar geleden nog in de woestijn weg te rotten. Aan het einde van de grote zandbak kwamen we aan in de badplaats Dahab. Hier hebben we enkele dagen dus gewoon niets gedaan. Op overdekte terrasjes die rijkelijk met kussentjes zijn gevuld een paar dagen lang thee gedronken en backgammon gespeeld. Als we ons moe wilden maken gingen we snorkelen in de Rode Zee langs prachtige koraalriffen, dit alles onder een aangenaam zonnetje.
Toen we al ons Egyptisch geld op hadden gemaakt hebben we een bus naar Nuweiba genomen. We wilden naar Jordanië reizen en dat kan in principe via Israël maar dan moesten we een slimme truc met ons paspoort uitvoeren om er voor te zorgen dat er geen Israëlische stempel in terecht zou komen. Dit klinkt vreemd maar dat komt omdat veel landen in het Midden Oosten je niet meer in hun land willen toe laten zodra ze merken dat je de Joodse staat hebt bezocht. Nu is dat met Jordanië geen probleem omdat het (net als Egypte) Israël heeft erkend als zelfstandige natie, maar Syrië en Iran doen daar nog heel kinderachtig over, deze landen willen we later nog bezoeken. Om dus op safe te spelen namen we van Nuweiba dezelfde dag nog de boot naar Aqabah, dat is de uiterste zuidpunt van Jordanië.
Die avond kwamen we in Aqabah een Amerikaans echtpaar tegen en hebben we gezamenlijk voor 16 gulden per persoon in de avond een taxi 160 kilometer naar het noorden genomen. Door Jordanië lopen van het noorden naar het zuiden eigenlijk 2 hoofdwegen, ééntje noemen ze de ‘Koningsweg’ en deze ligt dicht tegen de grens van Israël en slingert zich door de bergen. De andere is een moderne snelweg die ver weg van de mogelijke gevechtslinies door de woestijn Amman met Aqabah verbindt. Onze taxi reed een deel over deze nieuwe snelweg en wat op viel is dat deze op sommige plaatsen zo breed is gemaakt dat hij ook als landingsbaan voor vliegtuigen kan worden gebruikt. Maar op een gegeven moment sloeg onze taxi af en reed deze de bergen in. We werden laat in de avond afgezet bij Petra, de grootste bezienswaardigheid in het hele Midden Oosten.
Petra is tot nu toe denk ik het mooiste wat ik heb bezocht. De toegangsprijs van ƒ50,= is abnormaal hoog zeker als je weet dat de Jordaniër zelf maar ƒ2,50 hoeft te betalen. Maar je moet het maar als een deel van je reisbudget zien die zeker de moeite waard is neer te leggen. Je kan makkelijk 2 tot 3 dagen door deze uitgestorven stad rondzwerven.
Voor de geïnteresseerden geef ik een korte uitleg over Petra, het was de oude hoofdstad van het volk der Nabatheaner, een rijk in het Midden Oosten ten tijde van het Romeinse Keizerrijk. De stad was gebouwd op een door bergen omgeven vlakte van enkele vierkante kilometers groot en er was slechts één toegang: de Siq is een nauwe kloof van 1200 meter lang en gemiddeld 5 meter breed. Deze kloof eindigt in de stad dramatisch tegenover een tempel met de naam ‘The treasury’. Op de vlakte stonden voornamelijk losstaande gebouwen en huizen, gescheiden door een brede goed geplaveide weg. Uit de omringende bergen hadden ze ook tempels en woningen gehakt. Maar na 3 zware aardbevingen die in een paar honderd jaar tijd kort op elkaar volgden werd de stad geheel verlaten en verplaatsten ze hun hoofdstad naar Bosra in het huidige Syrië.
Op de lokale herders na werd de stad ook nog door bijna iedereen vergeten. In 1812 (na 1200 jaar) werd de stad met de hulp van een lokale geitenhoeder door een Zwitser ‘herontdekt’. Alle oude gebouwen die op de vlakte stonden zijn onderhand dus tegen de vlakte, maar de hoofdweg en de tempels die in de rotsen zijn uitgehakt zijn in verbazing wekkende conditie. Een vette aanrader om te bezoeken!
Wat ik niemand kan aanraden is om een fotocamera in een rugtas met water te dragen. Deze fles was gebarsten waardoor de Olympus camera van mij ten dode opgeschreven was. En het merk Olympus is geheel onbekend in het hele Midden Oosten, nou ja, ze hebben een kantoor in Tel Aviv in Israël maar dat was dus net een plek waar we niet heen zouden gaan.
Omdat we toch een aantal dagen in de hoofdstad Amman hebben rondgehangen wegens de bureaucratische rompslomp voor een visum voor Syrië (we moesten eerst een aanbevelingsbrief bij het Nederlandse Consulaat zien te regelen), zag ik kans om een nieuwe camera te kopen. Al duurt dat best lang als je een beetje eisen stelt, zie in het Arabisch maar de term spiegelreflex uit te leggen. Wat je hier wel kan kopen zijn kleine volautomatische camera’s voor absurde prijzen, het is duidelijk een hobby die alleen voor mensen met geld is weggelegd. Gelukkig zag Anton in de bazaar een man lopen met een Pentax spiegelreflex om zijn nek, die hebben we meteen aangesproken. Hij vertelde ons (in het engels) dat je deze camera’s niet in Jordanië kan kopen, maar omdat hij journalist is komt hij wel eens in het buitenland (Saoedi-Arabië en Israël) en daar schaft hij dan zijn camera’s aan. Hij had thuis totaal 7 spiegelreflexcamera’s en hij wilde mij er wel eentje van verkopen.
Wij gingen dus een dag later bij hem thuis langs in een buitenwijk van Amman, we moesten even op straat wachten tot hij uit de moskee kwam, daarna zijn we bij hem thuis ontvangen. We kregen meteen stapels fotoalbums op onze schoot die we uit beleefdheid hebben doorgebladerd, een was een greep van wat hij voor de Jordaanse kranten heeft geschoten. Zo hebben we de hele koninklijke familie langs zien komen. In de tussentijd werden we goed verzorgd door zijn vrouw vanuit de keuken, we hebben haar niet gezien maar er werd voldoende thee en zoete koek aangeboden. Dat mocht ook wel want de prijs voor de 2e hands Pentax ME Super die ik van hem kocht was erg westers: 150 Jordaanse dinars, dat is krap 220 dollar (auw!)
Ook hebben we vanuit Amman een dagtrip naar het badplaatsje Suweima aan de Dode Zee gemaakt. Alleen al de rit met de bus er heen was al een belevenis want we kwamen dicht bij de Israëlische grens. Strenge controles door het leger, wij moesten natuurlijk als enigen van de bus er telkens uit en ons bij het hoofd van de wegversperring melden. Eenmaal aan de Dode Zee aangekomen hebben we natuurlijk erin gezwommen en dat is een vreemde gewaarwording: zonder inspanning kon ik mijn handen, voeten en hoofd boven water houden. En in verticale positie met mijn handen langs mijn lichaam bleef de waterlijn ongeveer 5 cm boven mijn tepels. Volgens de lokale mensen schijnt de andere zijde van de Dode Zee veel zouter te zijn, dat heeft dan volgens mij te maken met de plek waar de rivier de Jordaan de Dode Zee in stroomt.
Aan een kopje onder hebben wij ons zelf niet gewaagd want het zout doet al pijn aan alle wondjes en krasjes op je lichaam, laat staan als het in je neus of ogen komt. Maar toen wij daar baadden gaf een Islamitische vader zijn 2-3 jaar oude dochtertje één of andere rituele wassing waarbij haar hoofd onder water werd geduwd. Dus spoedig werden de voedselresten van de afgelopen ochtend van het arme kind over het zandstrandje verspreid. Acuut geval van vomitus spontanus of zo.
Tevens hebben we een daguitstap naar Jerash gemaakt, een Romeinse stad die ook voor 10-tallen eeuwen als niet-bestaand werd beschouwd. Het maakte best wel indruk al die ruïnes in het midden van de stad, maar volgens mijn reisgenoot Anton heeft Rome meer te bieden.
Toen we ons visum voor Syrië in Amman hadden afgehaald (die klotestempel kostte ons uiteindelijk ƒ60,=) zijn we naar Damascus gereisd. Ik wilde het eigenlijk per trein door de woestijn doen maar die rijdt nog maar één keer in de week, en ook dat is erg onzeker. Dus we gingen met de taxi naar de grens.
Onze eerste poging om de grens over te steken werd aan Syrische zijde afwijzend begroet omdat achteraf bleek dat onze Jordaanse stempels toch niet in orde waren. De Syrische jongens daar misten een stempel van Aqabah en wij konden dus niet hard maken dat we echt niet via Israël waren gereisd. Stom van ons, we hadden in Aqabah wel een visum gekocht voor Jordanië maar deze niet laten afstempelen, het kostte ons een volle dag in Amman om dit recht te zetten. Met een nieuwe stempel in ons paspoort hadden de Syriërs de volgende dag geen verdenkingen meer zodat we alsnog spoedig in de hoofdstad Damascus waren aangekomen.
We blijven vooruit plannen want in Damascus hebben we niet alleen een beetje rond gekeken, we daar ook ons visum voor India aangevraagd. Ons werd door de vrouw aan de balie verteld dat we daar minimaal 2 en mogelijk zelfs 10 dagen op moesten wachten dus we besloten ons paspoort op de ambassade achter te laten en zonder een paspoort op zak door Syrië te reizen.
Als je vanuit Damascus in de richting van Irak reist, moet je dwars door een uitgestrekte woestijn. Maar het toeval wil dat halverwege de hoofdstad en de rivier de Eufraat een oase ligt, en daar is al duizenden jaren geleden een stad aan gebouwd: Palmyra. De ruïnestad Palmyra ligt echt ram in de woestijn, de dichtst bijzijnde rivier ligt minimaal 250 kilometer ver. Net als Jerash in Jordanië stammen veel ruïnes van deze stad uit de Romeinse tijd, het is een droom voor archeologen. Ik vond zelf dat Jerash in Jordanië mooiere ruïnes heeft maar deze zijn geheel rondom bebouwd door een moderne stad. Hier kan niet echt spreken van een stad maar van een klein dorpje met enkele hotelletjes dat in één hoekje tegen de ruïnes is gebouwd. De ruïnes zelf liggen dus in een eindeloze woestijn en dat levert hele mooie beelden op. Helaas wordt dit dorpje zelf echter meer en meer verpest door het toerisme.
Hama is de stad waar regeringsgetrouwe troepen van president Assad in 1982 een bloedbad hebben aangericht. In totaal hebben 8000 militairen officieel 20.000 burgers (volgens geruchten echter 75.000) om het leven gebracht. Hama was toen het centrum van de oppositie, hier waren veelal intellectuelen die openlijk het regime van Assad afkeurden en in Hama een soort tegenpartij vormden. Toen de troepen van Assad de stad in trokken konden de kopstukken deze via onderaardse tunnels van vorige eeuwen ontvluchtten. Als tegenmaatregel zijn daarop onschuldige burgers in hun huizen vermoord, de littekens van de kogels kan je op veel huizen nu nog zien staan.
Vanuit Hama hebben we nog een bezoek gebracht aan Crac des Chevalliers, het best bewaarde fort van de kruisvaarders in het Midden Oosten. Het is zo goed bewaard gebleven omdat het zo moeilijk in te nemen was en omdat het op een hele strategische plaats ligt. Dit fort is continu als vesting in gebruik geweest totdat de Fransen het in 1934 verlieten.
Toen we de tweede keer in Damascus aan kwamen hebben we de stad pas goed verkend. Ook hebben we ons paspoort opgehaald met ons visum voor India, achteraf bleek dit visum al op dezelfde dag dat we ons paspoort in leverden klaar te zijn, het kan dus wel snel! Ook hebben we kans gezien ons toeristenvisum voor Syrië te verlengen zodat we geen haast meer hadden het land te verlaten.
We hebben de stad Bosra in het zuiden van het land bezocht, dat was de nieuwe hoofdstad van de Nabatheaner toen de stad Petra voor de tweede maal door een zware aardbeving werd vernield. Ook staat daar een compleet intact Romeins amfitheater, waaromheen ook nog een compleet intact fort uit dezelfde tijd staat. We bezochten deze plek tegelijk met een Syrische schoolklas waarvan de lerares ook Frans kon spreken. Het gaf ons een kijkje in het leven van de mensen hier want weinig arabieren hier beheersen een westerse taal. Maar waar ging het gesprek eigenlijk over: of ik haar dochter van 14 leuk vond en of ik haar dan naar Nederland mee wilde nemen...
We hebben ook twee kleine Christelijke dorpjes ten noorden van Damascus bezocht, Seydnaya en Maalula. In de laatste spreken ze het Aramisch dialect, dat is een taal die direct uit de 1e na Christus eeuw stamt en volgens de overlevering waarschijnlijk ook de taal van Jezus zou zijn geweest.
Damascus vond ik één van de fijnste steden in het Midden Oosten tot nu toe. Het heeft een hele mooie oude ommuurde binnenstad met authentieke bazaar en een mooie moskee. Het is hier spot goedkoop dus winkelend publiek kan zich hier te pletter kopen aan goedkope confectiekleding en allerlei handenarbeid. Wij hebben natuurlijk ook van die troep (souvenirs) ingekocht, we hebben samen een pakket van 19 kg voor ongeveer ƒ45,= naar Nederland opgestuurd!
In Egypte en Jordanië weet men al dat ze aan toeristen geld kunnen verdienen door absurd hoge bedragen voor te schotelen, in Damascus zijn de prijzen stukken lager al moet je zoals overal in deze regio over de prijs onderhandelen. Ik kan me goed voorstellen dat ik later in mijn leven hier nog eens terug kom, als ik dit combineer met Libanon en daarna Israël.
We waren in Damascus in ons hotel een jongen tegengekomen die uit het oosten van Syrië kwam, hij werkte in de hoofdstad om een beetje zijn brood te verdienen. Hij miste één oog, hij sprak de engelse taal en kon niet zo goed met zijn familie overweg omdat hij niet direct met een meisje uit het dorp wilde trouwen. Maar hij was heel gastvrij en nodigde ons uit om een kijkje bij hem thuis te nemen. Daarvoor moesten we eerst helemaal naar Dyr az Zyr aan de Eufraat reizen, de grootste stad in het oosten van Syrië, en zijn dorpje zou dan nog verder stroomafwaarts aan de Eufraat liggen. Zo kwamen we op een plek waar we zelf nooit op waren gekomen om te bezoeken.
We waren in Damascus twee andere Nederlandse reizigers tegen gekomen en we hadden van hen gehoord hoe we gratis naar een nationale voetbalwedstrijd konden gaan in Dyr az Zyr, deze wordt in Syrië op iedere vrijdag gespeeld. We moesten dan een donderdag middag naar een bepaald theehuis in de stad gaan en daar met de eigenaar een babbeltje gaan maken, die is namelijk voetbalfan en gaat iedere vrijdag met zijn familie naar het stadion.
Zo gezegd, zo gedaan, dus wij zaten donderdagavond in dat theehuis lekker backgammon te spelen en een kopje thee weg te lebberen. En we hadden spoedig aanspraak, wat wil je als enige buitenlander in de stad. Ons Arabisch stelt natuurlijk niets voor, maar Roed Goellut en Marco Bashtûn leverden ons al snel de uitnodiging voor de voetbalwedstrijd op. Dus de volgende dag gingen we met de hele familie door de poort van het stadion (nou ja, ommuurd veld) en waren we toeschouwers bij een potje bloemkolenvoetbal. Ja, leuk om mee te maken.
We zijn nog naar het dorpje Maydir gegaan van die jongen met dat ene oog, dat lag ongeveer 35 kilometer verwijderd van de Irakese grens aan de Eufraat. Het dorpje wordt ‘bewaakt’ door een vervallen fort van enkele honderden jaren oud, één van de velen die langs de Eufraat ooit zijn opgericht. In het dorpje gebeurde niet veel, ik denk dat wij voor velen hun eerste levende blik op een westerling zijn geweest. We zijn naar de souq gegaan waar zijn familie enkele winkeltjes bestierden en hebben daar een paar kleine souvenirs gekocht. En we kregen thuis natuurlijk thee met dadels aangeboden en hebben kort met de familie en een leraar engels uit het dorp kennis gemaakt. Ondanks de grote gastvrijheid voelden we ons niet echt op ons gemak en besloten we in de avond een late bus terug naar Dyr az Zyr te nemen.
Onze laatste plek die we in Syrië bezochten was Alleppo, die stad ligt hoog in het noorden in de buurt van de Turkse grens. De stad staat bekend om zijn indrukwekkende burcht, ook de bazaar is er eentje om niet links te laten liggen. En we hebben een echte hamman bezocht en ons daar laten wassen en masseren. We kwamen daar terecht omdat we in een theehuis door een masseur werden aangesproken of hij ons kon wassen. Het was een klein stevige ventje, wat erg opviel was dat hij geheel kaal was geschoren, dat zie je niet vaak bij de overwegend bebaarde moslims.
Maar die kaalheid hoorde duidelijk bij zijn beroep, om in een hamman te werken is het als wasser/masseur hygiënischer (of het komt in ieder geval zo over) om geheel geschoren te zijn, op zijn armen, benen, borst en schaamstreek was geen haar te zien. En de massage ging er hard aan toe, de flexibiliteit van onze armen en benen werd flink op de proef gesteld. We werden gewassen met een blok zeep van een halve kilo of zo, dit handvullend blok gleed niet zachtzinnig over onze rug. En je wordt geheel gewassen, je voelt je net een klein kind. Deze behandelingen werden afgewisseld met rust in een heet bad of in warme ruimte waar je alleen over bepaalde stenen in de vloer kon lopen om het centrale verwarmde platform te bereiken. Deze twee uur met massage, wassen, relaxen en baden heeft me trouwens slecht ƒ6,= gekost, en voor die prijs word je zowat afgemaakt. Dit is echt een hele leuke ervaring al stel ik een sauna iets meer op prijs.
We namen de dag na tweede kerstdag een middagbus naar Antakya in Turkije, dezelfde avond namen we een nachtbus via Adana naar Kayseri, in het midden van Cappadocia. We hadden van veel reizigers gehoord dat het in centraal en oost Turkije koud zou zijn in de winter dus we wilden eigenlijk zo snel mogelijke doorreizen naar Iran. Maar wat bleek toen we om 5 uur in de ochtend in Kayseri kwamen, geen transport overdag naar Erzurum. We hadden de optie tussen verschillende nachtbussen en de dagelijkse nachttrein die om 18:50 vertrekt. We kochten voor de laatste optie twee kaartjes en vulden die dag met een daguitstap naar Göreme, anderhalf uur verder met de bus. We hebben daar een brommer gehuurd en hebben rondgereden door dit adembenemende natuurgebied. In die buurt liggen enkele vulkanen die 10 miljoen jaar geleden heel Cappadocia met een dikke laag as bedolf. Door wind- en watererosie is vervolgens een uniek landschap ontstaan, en de poreuze grond gebruikten de mensen vroeger om hun woningen in uit te hakken. Er liggen hier enkele verlaten dorpen die geheel onder de grond zijn uitgehakt.
We hadden die dag veel geluk want we hadden uitzonderlijk goed weer midden in de winter: er lag geen sneeuw, de zon brak door de wolken en we hadden alleen een beetje regen in de namiddag. In de avond waren we op tijd terug in Kayseri om onze nachttrein naar Erzurum te nemen.
Ook in Erzurum bleek het weer ons mee te zitten: normaal ligt in Oost-Turkije rond deze tijd van het jaar een halve meter sneeuw maar toen we in de ochtend in Erzurum arriveerden lagen er slechts enkele centimeters sneeuw! Maar ja, wat hebben we gedaan in die stad, we zijn naar de universiteit gegaan en kwamen zo in contact met een aantal Turkse mannelijke en vrouwelijke studenten die daar de opleiding engels volgden. Omdat het tegen oud op nieuw liep, hebben ze ons uitgenodigd op een Turks oud&nieuw feest. Heel leuk om een keer mee te maken en wegens de afwezigheid van alcohol op dat feest zal ik het nog lang blijven onthouden.
In de ochtend van 1 januari 1996 zijn we naar Doğubayazit (spreek: Do-oe-bajaziet) gereisd, een dorpje vlak bij de grens met Iran. Naar mijn mening is er echt geen klap te doen, op het uitzicht op de berg Ararat na, dat is een gedoofde vulkaan met een hoogte van 5137 meter. Op die helling zou Noach met zijn bootje na de zondvloed zijn gestrand en daarom is het verboden zonder toestemming van Ankara de berg te beklimmen. Waarschijnlijk is men bang dat daar geheel niets te vinden is wat in conflict is met de boeken van enkele wereldreligies.
De volgende dag trokken we het door iedereen verafschuwde land binnen: het voormalige Perzië. Aan de grens van Iran troffen we geen militairen die ons met mitrailleurs begroetten, maar gewoon dezelfde luie mensen die ons ruim een half uur voor Jan Lul lieten wachten. We hadden geen bagagecontrole, we hoefden alleen maar duidelijk te maken dat we geen drugs, wapens of explosieven in onze rugtas hadden liggen. Daar waren we een beetje verbaasd over want we hadden in Turkije verhalen gehoord dat je Iran niet binnen komt als je één van de volgende de volgende spullen bij je hebt: veel medicijnen, pornolectuur, condooms, een spel kaarten of dobbelstenen (gokken is verboden), meer dan 4 fotorolletjes, elektronische apparaten die je zou kunnen verkopen enzovoort. Nu blijken echter buitenlandse toeristen niet de doelgroep te zijn die problemen met deze regels hebben, maar de Iraniër, Turk en aan de andere kant van het land de Pakistani zelf. Zij worden dus volledig binnenste buiten gekeerd, wij konden na wat formaliteiten gewoon het land binnen.
Nadat we onze horloges anderhalf(!) uur vooruit hadden gezet zijn we met de bus doorgereisd naar Tabriz van waar we de nachttrein naar Teheran hebben genomen. Sjezus, wat is het hier goedkoop zeg, de prijs voor een nachtslaper in de eerste klas over 700 kilometer kostte me 4300 Rials, dat is 1,10 Amerikaanse dollar! En die prijs hangt dan wel af van waar je dan je geld hebt gewisseld. Bij de officiële banken krijg je namelijk slechts 3000 Rials voor iedere dollar, maar wij wisselden op de zwarte markt waar we er 4000 voor konden krijgen!
Teheran zelf is best wel een saaie stad als je naar de gebouwen kijkt, er is op het eerste oog geen echt centrum, alleen maar pleinen en brede straten. Het lijkt wel de meest ‘verwesterste’ stad van alle plaatsen die we tot nu toe in het Midden Oosten hebben bezocht. Ik ben nog niet in Istanbul of Ankara geweest maar hier is zeker meer te krijgen dan in het oosten van Turkije.
Zonder problemen hebben we in de hoofdstad van Iran ons 5-daagse transitvisum met 14 dagen verlengd, hierdoor hebben we tijd gekregen om in het land rond te kijken. Over dat transitvisum gesproken, voor Pakistan hebben we ook alleen een doorreisvisum van slechts 3 dagen gekregen en we vermoeden dat we deze in Pakistan niet kunnen verlengen, maar dat zien daar wel hoe we dat oplossen.
In Iran draait het om tapijten en het verdraaien van de geschiedenis. Veel muurschilderingen over hoe goed Khomeiny was en kreten als “Down with USA”. Een taxichauffeur perste in gebrekkig engels de volgende woorden uit zijn mond: “American people good, president Bush bad!” Die knakker George trekt al een paar jaar de Amerikaanse kar niet meer dus er zal niet veel wereldnieuws op de buis zijn. Hoewel ex-Yoegoslavië wel vaak langs komt op de buis maar dat zal wel komen doordat ook Iran daar vredestroepen heen stuurt.
In Teheran zijn we naar een fantastisch tapijtmuseum gegaan en natuurlijk het voormalige paleis van de Sjah bezocht, daar ligt onder andere het grootste Perzische tapijt ter wereld. En we hebben de ambassade annex spionagebunker van de VS op afstand bekeken maar daar mochten we natuurlijk geen foto’s van schieten. Wat wel tegen viel toen we Teheran waren: we hadden echt constant regen.
De informatie op de treinstations veroudert kennelijk heel snel, de trein die wij naar Esfahan wilden nemen bestond plots niet meer. Toen hebben we maar de nachtbus naar Sjiraz genomen, hierbij sloegen we Esfahan even over omdat we deze stad in het midden van de nacht passeerden en we geen zin hadden om op dat tijdstip een hotel of pension te zoeken. Sjiraz is echt een mooie stad, veel prachtige gebouwen, moskeeën en heilige schrijnen. We hebben één zo’n schrijn van binnen bezocht, het is één grote spiegelende juwelendoos van binnen. Het is me gelukt om stiekem een dia van het interieur te schieten, ik hoop dat hij gelukt is.
Buiten de stad ligt één van de bekendste archeologische plaatsen ter wereld, Persepolis, de eerste hoofdstad van het Perzische Rijk. Dat grote rijk besloeg ruim 500 jaar voor Christus een gebied vanaf de Middellandse zee tot aan India, en koning Darius heeft in deze stad onder andere paleis gehouden. Toen Alexander de Grote deze stad een paar honderd jaar later listig veroverde, lag voor hem en zijn leger de weg helemaal open om tot het huidige India door te trekken.
De Sjah van Iran heeft op dezelfde plek laat in de jaren 70, vlak voor zijn afzetting, nog een gigantisch feest gehouden ter ere van het 2500 jarig bestaan van Perzië.
Vanuit Sjiraz hebben we naar Esfahan een vliegtuig geboekt, voor een zacht prijsje van 4½ US Dollar, dat is inclusief kip met rijst aan boord. Maar toen we op het vliegveld aankwamen voor onze 1 uur durende vlucht, werd deze door onverwachte sneeuwval afgezegd. Er was namelijk die avond 20 centimeter sneeuw gevallen, dat was voor het eerst in 30 jaar! Dat leidde natuurlijk tot één grote chaos, we waren letterlijk ingesneeuwd. Nadat we het geld van ons vliegticket terug kregen van de vliegtuigmaatschappij (het is niet veel, maar je houdt je principes toch?) hadden we in dezelfde avond een bus geboekt. Maar toen we daar mee de weg op reden, werd deze op het moment dat we de bergen in reden door de politie terug naar de stad gestuurd omdat het te gevaarlijk op de weg zou zijn. Door de hevige sneeuwval waren ook de toegangswegen naar de stad volledig afgesloten. Ze hadden groot gelijk want toen 2 dagen later de bussen weer reden zijn we enkele tot schroot getransformeerde voertuigen langs de weg naar Esfahan tegen gekomen.
Esfahan is ongetwijfeld de mooiste stad van Iran, alleen het geluk dat we in Turkije hadden zit ons nu toch tegen. Het is hier namelijk koud, steenkoud, het schijnt in de nacht iets van 20 graden te hebben gevroren! Het laagste wat ze hier normaal kennen is enkele graden onder 0. Maar goed, dit is het tapijtcentrum van Iran en we hebben beide zo’n lap in de overdekte bazaar gekocht. Maar bij het postkantoor aangekomen bleken wij die dingen niet op te mogen sturen! Je mag het tapijt de grens overdragen of het vliegtuig in nemen, maar je mag het niet met de post opsturen. Dat is een tegenvaller voor ons als rugzakreiziger, dat zware ding heb ik de laatste dagen dus met me mee moeten slepen en nu ga ik hem dan maar in Pakistan aan de PTT slijten. Van andere mensen hebben we al gehoord dat het geen probleem moet zijn, gewoon een verzekering erbij en opsturen maar.
We namen een paar dagen later een nachtbus naar Kerman en arriveerden daar vroeg in de ochtend. Deze stad schijnt dan weer de oudste bazaar van het land te hebben, nou dat moeten we zien natuurlijk. Meteen gebruik gemaakt van een badhuis en daar lekker lang heet staan douchen. Met 800 Rials is dat nog goedkoper dan een douchebeurt in het hotel dat namelijk 1000 Rials kost. Maar het zijn uiteindelijk allemaal bedragen van niets, de hotelkamer was 3000 Rials per persoon, dat is één gulden en een kwartje per nacht! Voor 1 dollar kan je hier 20 flesjes cola kopen, het heeft de smaak tussen Pepsi Cola en Coca Cola in dus het is nog goed te zuipen. De meeste nachtbusritten kosten ons tussen de 2 en 3 gulden, en dan sparen we ook nog een hotelovernachting uit. We reizen dan zo’n 500 tot 800 kilometer en zowel in Turkije als Iran gaat dat prima omdat het luxe bussen zijn, er is veel beenruimte en de leuning kan lekker naar achteren. Dus om kort te zijn geven we in Iran echt heel weinig geld uit.
Bam ligt weer 3 uur bussen van Kerman vandaan en is een vette aanrader om te bezoeken en wel om de volgende twee redenen:
Ten eerste is de oude stad een beschermd monument, het is geheel ommuurd en heeft een mooi fort. Deze stad is geheel van modder gemaakt, nou ja, om precies te zijn van modderstenen die van stro en modder zijn gemaakt.
Ten tweede ligt er een toeristenhuis die alleen toegankelijk voor backpakkers is, prima verzorgd en een welkome afwisseling na al die hotelletjes waar je niet echt je vrijheden hebt. De eerste dag zaten we alleen in het guesthouse maar de dag erop kwamen 2 andere Hollanders aan die in 10½ maand met de fiets van Bali naar Nederland zijn gaan fietsen. En er druppelde later nog een Nederlander binnen die naar Nepal aan het reizen is en nog een Engels sprekende backpakker. Naast een Noorse die we in Shiraz tegen zijn gekomen waren dit alle (westerse) toeristen die we gedurende onze 3 weken in Iran zijn tegen gekomen.
Op 21 januari, onze 74e reisdag, vertrokken we om 7 uur in de ochtend met de bus van Bam naar Zahedan, weer 250 kilometer verderop. Van daar uit reden we 65 kilometer verder naar de Pakistaanse grens waar we om 3 uur in de middag aan kwamen. Tot aan deze grens hebben wij in het Midden Oosten ongeveer 9800 kilometer over land afgelegd. We betraden nu het Indiase subcontinent, een gebied dat ruwweg bestaat uit de landen Pakistan, India, Nepal, Bangladesh en Sri Lanka. We zijn nu 10½ week onderweg en reeds dik een maand achter op dat stomme reisschema dat we van tevoren hadden gemaakt. Dat reisschema kunnen we onderhand wel in de prullenbak gooien.
We moesten nog een uur wachten tot de grens voor ons open ging, in die tijd probeerde ik nog naar Nederland te bellen maar de enige telefoon daar kon niet internationaal bellen. We moesten toen we de grens over gingen de klok weer anderhalf uur vooruit zetten en om kwart over 6 zaten we in de bus die ons naar Quetta zou brengen. Dit aftandse wrak heeft ons ten eerste nog gewoon 2 uur laten wachten voor het vertrok, maar het ergste moest nog komen: dit was de slechtste bus waar ik in mijn hele leven in heb gezeten, de ruimte tussen de banken was zonder overdrijven 50 cm! En omdat we als laatste de bus in stapten hadden we de laatste rij van de bus, deze leuning kon niet naar achteren worden geklapt terwijl onze voorgangers dat wel deden. Het gestuiter van de bus over de hele slechte weg door de bergen maakte het nog extra oncomfortabel. En er zaten overal kieren in de bus, iedereen had gedurende de nacht een frisse berglucht om zich heen. Behalve natuurlijk de laatste rij waar wij zaten, tussen onze banken kwamen alleen maar uitlaatgassen met een hoog roetgehalte vrij.
Na 16½ uur bussen over zwaar verwaarloosde bergweggetjes (een gemiddeld Nederlands boerenerf ligt er beter bij) kwamen we pikzwart in Quetta aan. Onze broek en jas waren zwart, de handen zwart, onze neuzen verstopt en onze haren waren amper schoon te krijgen.
We zijn in Quetta direct naar het migratiekantoor gegaan en hebben een visumverlenging aangevraagd. Voor Pakistan hebben we namelijk zoals eerder beschreven een 3-daags transitvisum, er zijn nu al 2 dagen voorbij en we zijn nog lang niet op de helft van het land naar India. Helaas kon het migratiekantoor niets voor ons doen, de bureaupik adviseerde ons de nachttrein van 17.00 uur naar Lahore te pakken zodat we in de nacht van de 3e dag de grens naar India over konden. Een andere mogelijkheid die we te horen kregen was om in Lahore een verlenging van 7 dagen aan te vragen, maar als we langer wilden blijven moesten we helemaal naar de hoofdstad Islamabad, dat ligt in het noorden van Pakistan en nog verder van Lahore.
Maar na ruim 16 uur bussen wilden we niet meteen in een nachttrein springen die volgens schema nog eens 27 uur aan het boemelen is. We waren dat geëikel met het visum effies zat en besloten daarom lekker een nachtje in Quetta te blijven om bij te komen. Dan nemen we een dag later de trein naar Lahore en gaan we op de 4e dag met een verlopen visum naar het migratiekantoor aldaar, we zien wel wat er dan gaat gebeuren. Het is namelijk haast onmogelijk om in 3 dagen over land door Pakistan van Iran naar India te reizen, tenzij je gaat vliegen natuurlijk. Maar dat is tegen onze principes van het reizen, als je over land gaat beleef je veel meer, daar zijn we nu ook al achter gekomen.
Zo, deze opsomming van onze reiservaringen tot nu is bijna achter de kiezen, de laatste ruimte vul ik met nog wat andere ouwehoerverhalen. We hebben in Quetta een pakketje van 5½ kg aan tapijten per luchtpost verstuurd dus we verwachten dat deze in het begin van februari in Nederland binnen moet zijn. Het ging er erg ouderwets aan toe bij het postkantoor, we moesten zelf ons pakketje met linnen inpakken. Nou ja zelf, dat lieten we voor een paar Rupees op de stoep voor het postkantoor door een Pakistani doen. De goede Pakistani heeft zijn laatste stiksels met echte smeltzegels verzegeld. De Pakistaanse posterijen vroegen voor de twee tapijten met luchtpost 911 Pakistaanse Rupee, zeg 27 dollar of 43 gulden. Voor een derde van de prijs kon het ook nog met de zeevracht mee, dan was het enkele maanden onderweg en dan wisten we lang niet of het wel of niet zou zijn aangekomen. Exprespost hadden ze hier trouwens ook maar dat was wel erg gepeperd voor 2200 PR, het zou dan wel binnen enkele dagen worden bezorgd. En nu maar hopen dat die Perzische tapijten aankomen, ze hebben ons samen toch wel enkele honderden dollars gekost.
Ook hebben we voor het eerst in een driewielige brommertaxi (een ‘tuc tuc’) gezeten, ze zien er grappig uit, ze stinken veel en maken een hels lawaai. Maar ze zijn nog best snel ook want ze glippen overal in het verkeer tussendoor en de prijs stelt niets voor: een ritje van 5 minuten kost iets van 50 cent. Dan hebben we het weer over het geld maar dat is ook de belangrijkste reden waarom we hier kunnen rond lopen. In Syrië en Iran hebben we alles ‘zwart’ op straat gewisseld, dat dit in deze landen de makkelijkste manier van reizen is hadden we onderweg van andere reizigers gehoord. Gewoon met stapels dollars het land binnen trekken. Sommige banken accepteren daar wel travelcheques maar de koers die ze hanteren is dan schandalig laag. Op de straat in Iran hadden ze zelfs verschillende koersen voor verschillende biljetten. Een nieuw biljet uit 1990 van $100 US levert meer lokaal geld op dan een oude of kleinere biljetten. We waren dan eerst hier en daar aan het rondvragen en onderhandelen voordat we in een apart kamertje achter in een winkel aan het wisselen sloegen.
Onderhand zitten we in de trein naar Lahore en deze rijdt hier door een fantastisch bergachtig landschap. Dit gebied was een uithoek van het voormalige Brits-Indiase rijk maar de invloed is nog steeds zichtbaar. De treinwagon ziet er trouwens vies en oud uit, er zitten 8 man in onze coupé welke plaats biedt voor 20 man. We hebben 2 van de 4 slaapplaatsen van de conducteur toegewezen gekregen, maar soms gaat er wel eens een wildvreemde op mijn bank liggen.
Ook grappig, in Quetta zat ik ongegeneerd midden op straat mijn broodje op te eten, pas nadat enkele omstanders mij ‘gemeen’ aankeken had ik het door: 23 januari 1996 was het begin van de Ramadan dus overdag wordt er niet in het openbaar gegeten. Hier word ik dus op gecorrigeerd maar dat vond ik soms wel heel erg ver gaan, zelfs de spoorwegpolitie maande mij om mijn mandarijntje uit het zicht op te bergen.
Hier houd ik deze brief bij, tot de volgende keer.
Michiel
==========
Delhi, 6 maart 1996
Een goedendag aan iedereen die dit leesvoer in zijn handen krijgt. Dit is het vervolg op mijn reisverslagen 1 en 2, waarbij deel 1 door de Syrische posterijen nimmer is verstuurd en daarom in zijn geheel nog eens in deel 2 is opgenomen. Daarom mag de lezer dit geheel als reisverslag 3 (drie) aan zijn ogen voorbij laten gaan. Voor een ieder die vergeten was waar ik mijn laatste pennenstreken heb verstuurd, ik zat iets van 27 uur in de bus door de “bergen van Baluchistan”, een ruwe trip van de Pakistaans-Iraanse grens naar Quetta. We arriveerden op 21 januari in Pakistan, de 74e reisdag van mijn compagnon en mijzelf.
Ik zal kort iets over Pakistan gaan vertellen, de inwoners leven voornamelijk in de Indusvallei wat ruwweg de oostelijke helft van het land beslaat. De westzijde wordt begrensd door een bergcomplex die vanaf de zee bij Karachi recht naar het noorden door loopt tot in de Himalaya’s. De vlakten in het oosten zouden het een eitje maken om van Pakistan naar India te reizen, maar vanwege ruzie om een dalletje met wat bergtoppen dat zowel niet bij Pakistan als India wil horen (Kashmir) zijn alle grensovergangen op die tussen Lahore en Amritsar na dicht.
Om via het westen of noorden over land Pakistan te verlaten moet je over hele onpraktische passen reizen: één weg die met veel mazzel 1 maand per jaar open is leidt via de Khunjerabpas naar China, de tweede gaat via de Khyberpas naar Kabul in Afghanistan en de derde weg leid je via de Bolanpas naar Quetta. Vanuit Quetta kan je dan weer naar Kandahár in Afghanistan of via Baluchistan door naar Iran reizen.
Aangezien het merendeel van de lezers geen landkaart van Pakistan en India bij de hand hebben zal dit stukje informatie wel een hoog saaiheidgehalte hebben en vervolg ik met dag 75, mijn aankomst in Quetta.
De lezers die mijn brief opzij hebben gelegd en een atlas erbij hebben gehaald vinden Quetta (O 67°, N 30°15) in de bergen op ‘n hoogte van vet 1600 meter boven de zeespiegel. Zonnig doch fris overdag, ‘s nachts is het ijskoud! Het was het meest westelijke punt van de Engelse invloed op het Indische subcontinent, samen met de Khyberpas (bij Peshawar) in het noorden van het Pakistan.
Op onze tweede dag in Pakistan zijn we naar het migratiekantoor gegaan om ons 3-daags transitvisum om te zetten in een 2-weeks toerist visum, maar dat was zoals jullie in de vorige brief hebben gelezen onmogelijk. De migratieofficier sommeerde ons direct de trein naar Lahore te pakken en het land te verlaten. Daar hadden wij geen zin in en namen we maar de trein één dag later naar Lahore. Deze treinrit duurde 30 uur en de eerste uren door de bergen waren om kort te zijn indrukwekkend.
Op onze 4e dag in Pakistan kwamen we komen rond half acht in de avond aan in Lahore aan en kregen een redelijke slaapplaats aangesmeerd op flinke afstand van het station. We hadden verhalen gehoord dat vooral dicht bij het station veel reizigers worden bestolen omdat er kamers zijn met verborgen deuren achter posters of spiegels. Als je dan aan het douchen bent (het moment dat de waardevolle spullen op de kamer liggen omdat je normaal altijd alles op de man draagt) wordt de zooi leeg geroofd. Niet dat wij daar erg bang voor waren want we douchen nooit tegelijk, maar je weet maar nooit.
Dus wij gingen de volgende dag naar het migratiekantoor in Lahore maar ook die kon ons niet helpen, we moesten naar de hoofdstad Islamabad omdat ons visum reeds verlopen was. Omdat het weekend was in Pakistan (dat is de vrijdag en de zaterdag hier) hadden we twee volle dagen om Lahore te bekijken, de veruit mooiste stad van Pakistan. Het heeft één van de grootste forten en het één na mooiste mausoleum van de Moghul-dynastie, en wel die van de 4e heerser Jehangir. Zijn opvolger bouwde de Taj-Mahal in Agra maar daar schrijf ik later meer over. Er staat een moskee met pleintje voor 15.000 biddende mensen en de oude binnenstad zit vol met bazaars en eettentjes. Op zaterdagmiddag hebben we de trein naar Rawalpindi genomen.
Islamabad is dan wel de hoofdstad van Pakistan maar ze heeft geen aansluiting op het spoorwegnet dat door de Engelsen is achter gelaten. De stad is iets van 30 jaar oud, bestaat voornamelijk uit brede straten die loodrecht op elkaar staan met hier en daar overheidsgebouwen. Naast de moderne moskee die wel de moeite waard is om te bezoeken heeft het eigenlijk een afschuwelijk saaie indruk. Daarom zitten we in het 10 kilometer verderop aangrenzende Rawalpindi, een lekkere smerige eeuwenoude stad.
De eerste dag gingen we naar het paspoortoffice in de hoofdstad, maar na een uur in de rij te hebben gestaan sloot het kantoor.
De volgende ochtend stonden we weer een paar uur in dezelfde rij, toen we aan de beurt waren kregen we te horen dat we naar een migratiekantoor bij het ministerie van binnenlandse zaken moeten zijn. Die lag aan de andere kant van de stad en tegen de tijd dat we daar aan kwamen was het al weer gesloten.
Hoera, de volgende dag hebben we eindelijk op papier een aanvraag voor verlenging van ons visum ingediend.
Weer een dag later halen we de uitslag bij dat kantoor op en vertellen ze ons dat we geen verlenging kunnen krijgen en verzoeken ze ons zo snel mogelijk het land via de grens Lahore - Amritsar te verlaten.
“And how fast do you think you can leave the country?” vraagt de man achter de balie.
“We don’t know, it took us a week travelling through Pakistan just to hear from you we can’t stay any longer!”
“With this stamp I’ll give you another week to leave the country, and if you overstay this time you’ll be in trouble!”
“Thank you sir!”
Niet te geloven, dit is heel schappelijk, met een transitvisum van 3 dagen voor Pakistan kunnen we het uiteindelijk alsnog 16 dagen hier uitrekken!
Peshawar is die andere westelijke uithoek van het Engelse rijk in India, en in de 2000 jaar daarvoor is het regelmatig het toneel geweest van grote veldslagen. Vele legers zijn via de Khyberpas en Peshawar dit continent binnen getrokken: de Perzen, Grieken (Alexander de Grote!), Moslims, Afghanen, Ariërs enzovoort. We wilden nog naar de Khyberpas via de spoorlijn maar dit mooiste stukje civiele techniek van de Engelsen in Pakistan wordt niet meer gebruikt: de twee stoomlocomotieven die de trein omhoog moet slepen (één is niet genoeg, het is te stijl) krijgen al 6 jaar lang geen toestemming meer om uit te rijden. Het gebied van Peshawar tot de Afghaanse grens is een zogenaamde “tribal area”. Bij de eenwording van Pakistan hoorde het niet bij het Britse rijk, maar wilde het staatkundig wel tot Pakistan horen en vertegenwoordiging in de regering hebben, maar voor de rest eigen recht en politie houden.
Het Pakistaanse recht telt daar dus niet met het volgende als resultaat: sinds de Afghaanse oorlog (die nog steeds binnen de grenzen door gaat) is wapenhandel de spil van de economie in de “tribal area”. Iedereen kan met wapens over straat lopen, we hoorde van een Time-reporter dat 12-jarige kinderen met Kalashnikovs over straat lopen! Ongelukken en aanslagen gebeuren wekelijks maar het is voor de wet dus géén Pakistaans probleem. Iedere buitenlander heeft voor het gebied of een permissie nodig of een Afghaans visum voor de doorreis. En wegens de vele incidenten de laatste jaren roesten de locs in de loods weg.
Dan maar niet met de trein maar met de bus richting de grens met Afganistan maar we kwamen dus niet ver: halverwege aan de grens met de “tribal area” werden we vriendelijk uit de bus getrapt. Dat was niet echt erg want daar was een levendige Afghaanse markt te vinden, te midden van een tig-tal aan elkaar gebreide vluchtelingenkampen van een even groot aantal hulpverleningsorganisaties. We zagen direct het gevolg van een immer slepende oorlog in Afghanistan, op dit moment zijn 14 partijen van Moslimbroeders bezig elkaar de kop in te hakken. Allen met dezelfde God.
We waren de moslims in Pakistan wel een beetje zat want sinds 22 januari zaten we midden in de Ramadan, het rituele vasten van zonsopkomst tot zonsondergang. Alleen reizigers en zieken mogen overdag iets eten, voor de rest moesten we alles op onze hotelkamer (in ieder geval niet in het openbaar) oppeuzelen wilden we wat binnen krijgen. De moslims zelf vasten trouwens niet echt, ze gaan iedere dag om 4.30 uit bed, eten dan massaal met de hele familie en gaan bij zonsopkomst weer naar bed en slapen vervolgens door tot een uur of 9 of later. Wij losten dit probleem op door in het algemeen laat op te gaan staan en dan liepen we naar het station. Volgens de moslims mogen mensen die meer dan 25 kilometer op een dag reizen wel overdag eten, en dat kan je dus overdag op het station gewoon doen. Wel grappig om mee te maken, de kleine karretjes die normaal de hapjes op het perron verkopen zijn nu geheel omhangen met doeken zodat omstanders niet de mensen zien eten. In de avond aten we tegelijk met de lokale bevolking in een eettentje. Die was vaak al laat in de middag reeds goed gevuld en als op de minuut nauwkeurig door de moskee de zonsondergang werd omgeroepen vielen ze massaal het eten aan.
In de avond van 5 februari namen we de nachttrein terug naar Lahore. Vroeg in de ochtend zijn we op Lahore station uitgestapt en we konden nog een dag in Pakistan blijven maar we besloten meteen de bus naar de grens met India te nemen. We hadden al veel verhalen gehoord dat dit een moeilijke grensovergang zou worden, maar dit was de meest ontspannen doortocht van de hele reis. We hadden voor deze reis over land van Egypte naar India de meeste problemen bij deze grensovergang verwacht en rekenden in een noodgeval op een vlucht van Karachi naar Delhi, maar de grens was een eitje.
Ook leuk was om te zien was hoe de goederen (zakken rijst of meel) van Pakistan naar India werden geladen. Je moet je voorstellen dat er een volgeladen vrachtwagen aan de Pakistaanse zijde staat, en een lege 200 meter verderop aan de Indiase zijde. En dan hebben ze 3 groepen met dragers, ieder herkenbaar aan een hesje in een felle kleur (rood, geel en blauw). De ene groep dragers tillen de zak van de vrachtwagen naar de Pakistaanse grens, de tweede groep neemt de zak over en draagt deze door het niemandsland naar de Indiase grens, de laatste groep tilt de zak vervolgens in India de vrachtwagen in. En er staat dus bewaking bij om ervoor te zorgen dat die zak precies boven de grenslijnen aan een collega wordt over gegeven. Er waren daar makkelijk 30, misschien wel 50 dragers om die vrachtwagen over te laden. Dat is kennelijk nog steeds efficiënter dan het regelen van de papierwinkel om die vrachtwagen door te laten rijden, en het zegt ons al meteen wat over het salaris van die dragers.
Met een fietsriksja lieten we ons 5 kilometer verder naar een onbeduidend dorpje fietsen, daar hebben we de bus naar Amritsar genomen. We gingen natuurlijk rechtstreeks naar het heiligdom van de Sikhs, de Golden Tempel, en we klopten daar ‘als pelgrim’ aan. Daardoor kregen we meteen voor 3 nachten gratis en voor niets onderdak, met een paar andere backpakkers werden we wel in een gang afgezonderd van de duizenden ‘echte’ pelgrims.
De Golden Tempel ken je misschien wel van de televisie, ergens in begin jaren 80 drong het Indiase leger het complex binnen en zaaide dood en verderf onder Sikh-fundamentalisten die zich in de tempel verschansten. De ruim 100 (of zo) Sikhs die de dood vonden werd gevolgd door de opdrachtgeefster van de inval, premier Indira Ghandi. In 1984 werd zij door haar lijfwachten vermoord, die waren namelijk ook Sikh.
Niet ver van de Golden Tempel ligt een park waar in 1919 de Britten op een menigte van 20.000 man hebben geschoten. De menigte protesteerde onder leiding van Mahatma Gandhi (geen familie van Indira) tegen de strakkere arm waarmee Engeland in India wilde heersen, dit na de grootschalige hulp aan manschappen die India leverde voor de loopgraven in België en Frankrijk voor de Britten. Het antwoord van de Britten duurde slechts 6 minuten: 2000 gewonden en 437 doden...
Amritsar is een leuke stad en naar men zegt ook de schoonste van heel India. We hebben nog geen vergelijk met andere steden in India, maar vergeleken met Pakistan was deze stad inderdaad een hele verbetering. In Pakistan waren de steden namelijk zonder uitzondering smerig, vooral de lucht zag er soms niet uit.
We trokken vanuit Amritsar met de bus naar Dharmsala, een dorp in het noorden van het land, vervolgens gingen we naar het gehucht McLeodGanj op 1800 meter boven de zeespiegel. Een piep klein Tibetaans vluchtelingendorpje in een prachtige bergachtige omgeving. En waarom wilden we hier heen? Hier woont namelijk de Dalai Lama (Oceaan van Wijsheid) en deze goede man hebben we nog gezien ook, hoewel, hij reed langs in zijn knal gele privé Mercedes. We hebben er een beetje rondgewandeld in de omgeving, naar een waterval gelopen waar de lokale dames hun kleren wassen, lekker genoten van het Tibetaanse eten, hele slechte video’s bekeken en verder een beetje uitgerust. Het was er alleen best koud dus 4 dagen voor het Tibetaanse nieuwjaar namen we de bus naar Manali. Deze rit was erg mooi, die duurde 13 uur, we slingerden door de bergen langs de voet van de Himalaya. Dat was duidelijk te veel voor sommige passagiers want die spuugden gewoon binnen op het gangpad en buiten uit het raam de bus onder. We hebben ons ook verbaasd dat we 13 uur achtereen dezelfde buschauffeur hadden, hij heeft geen moment gestopt.
Op onze 100e reisdag zijn we in het bergdorpje Manali aangekomen. Het dorpje ligt aan de oever van de rivier de Beas. Dit 60 kilometer lange dal schijnt na de Kashmirvallei de mooiste van India te zijn en wegens de politieke situatie in Kashmir trekt dit de laatste jaren veel toeristen. Het dal wordt nu verprutst door hotels die de grond uitspringen en als de Kashmirkwestie in de toekomst is opgelost blijft hier waarschijnlijk veel leegstand over. De natuur haalt ook veel groen uit het dal: in september was er een overvloed aan regen en de rivier heeft het dal letterlijk leeg gespoeld. Geen boom, grasperkje, huis of weg is er langs de rivier te bekennen, plus een stapel ineengezakte berghellingen zijn we op onze weg door het dal tegen gekomen. Ruim de helft van de enige hoofdweg is beschadigd of gewoon weg! Maar in de buurt van Manali hebben we wandelingen gemaakt in een bos naar een apart tempeltje met de naam Hadimba Devi. Ook aardig was het dorpje Old-Manali, en een trip naar Vaskisht aan de andere kant van de vallei, daar liggen zwavelhoudende warmwaterbronnen.
Toen we het in Manali hadden gezien was de enige weg terug dezelfde als heen, we busten weer 6 uur mee met de rivier. Je kan theoretisch wel verder de bergen in, er ligt daar een weg die naar Leh loopt. Maar die weg is zo ruig en hoog dat die maar 2 maanden in het jaar open is, op dit moment was hij in ieder geval pot dicht.
Op onze terugweg uit het dal hebben we nog gestopt in het plaatsje Mandi, daar is geen zak te doen op één week in het jaar na, nu dus (19 feb). Alle Boeddha- of Hindoebeelden uit de omliggende dorpen worden de heuvels afgesleept naar Mandi om te worden gezegend. Dit gaat gepaard met een grote markt, optredens en met een naar Westerse maatstaven levensgevaarlijke kermis. En ook een leuk weetje, dit dorpje is ook het meest oostelijke punt van het rijk van Alexander de Grote geweest, hij wilde zelf graag verder trekken maar zijn leger weigerde, dus hij keerde terug naar het westen.
Een tikkie verder naar het oosten ligt het ‘hillstation’ Shimla, dat was voor de Britten in de bergen een koel zomerverblijf als het klimaat op de vlaktes te verstikkend was. Deze stad werd ook wel de hoofdstad van de zomer genoemd, want dan werden er door de Britten meer zaken geregeld dan in Delhi. De typisch Engelse gebouwen in de bergen van India zijn al apart, het smalspoorlijntje die door de bergen 96 kilometer nodig heeft om ruim 2000 m boven de zeespiegel te komen maakt het heel bijzonder. Hij sleept zich in 6 uur naar boven met fantastische uitzichten.
Haridwar en Rishikesh zijn twee heilige steden voor de Hindoes, en dan met name Rishikesh. Daar stroomt namelijk de heilige rivier de Ganges uit de Himalaya’s, op dit punt zie je ook echt dat de bergen abrupt over gaan in de vlaktes. Rishikesh wordt ook wel de Yogahoofdstad van de wereld genoemd, we zijn genoeg backpakkers tegen gekomen die van ellende niet weten wat ze met hun leven moeten doen en dus hier enkele weken vertoeven. Ik moet wel toegeven dat het een vredige plek is die mooi aan de rivier ligt, het barst hier van de tempels. Een belangrijk tijdverdrijf van de Indiërs hier is om een flesje rivierwater te kopen, met de familie een paar kilometer stroomopwaarts te lopen en het water daar in de rivier te gooien. Dat moet een beetje de cirkel van het leven en dergelijk voorstellen en dat geeft ze extra rust. Ik zie hier alleen een gigantische marketing stunt in. Ze kan zelfs hele flesjes kopen zodat je dit water de rest van je leven om je hals kan dragen, nou, het moet niet gekker worden.
Maar het kan nog gekker hier in India, wij hadden ons hotel in het 20 kilometer verderop gelegen Haridwar waar om de 12 jaar op een bepaalde dag van het jaar de wassing in de rivier eeuwig geluk moet opleveren. Dan komt echt heel India massaal naar dit stadje toe om allemaal effe de ijskoude Ganges in te springen. Omdat de meeste Indiërs niet kunnen zwemmen en de Ganges hier best wel snel uit de bergen stroomt en volgens ons best wel koud en diep is, hebben ze aan de brug in de stad 100-en touwen gehangen: het is de laatste kans voor een pechvogel om zich in het huidige leven op te trekken, anders rest hem alleen nog maar reïncarnatie. En dat reïncarneren gebeurt hier best vaak, de laatste keer (10 jaar geleden) zijn in het gedrang ruim 50 mensen doodgedrukt of verdronken.
Het Corbett National Park is gesticht in 1936 en daarmee het eerste natuurreservaat van India, en volgens kenners waarschijnlijk ook het mooiste park. Het is groot, het park zelf is iets van 500 km² groot en met de bufferzones er omheen 1300 km². Ons kamp Dhikala lag ongeveer 30 kilometer vanaf de ingang en om er te komen reed er één maal daags een bus, anders moest je een jeep of zo huren. Het “kamp” bestaat uit een 20-tal gebouwen waaronder een restaurantje, een receptie, enkele woonhuizen van mensen die het park beheren en slaapruimtes voor maximaal 50 bezoekers. In het hele park worden dagelijks maximaal 100 personen toegelaten (er is een tweede kamp aan de andere kant van het park) dus je moet je van tevoren centraal aanmelden. Je moet minimaal 2 nachten in het park blijven wil je de tijd krijgen om iets te kunnen zien.
Rond het kamp is een gracht gegraven en je wordt niet aangemoedigd het kamp alleen te verlaten. Tijgers worden regelmatig binnen enkele kilometers van het kamp waargenomen, in 1985 heeft men de resten van een vermiste Brit geïdentificeerd. Hij liep in zijn uppie zonder toestemming buiten het kamp rond en werd dus flink te grazen genomen.
Het mooiste van alles is de olifantenrit. In het park lopen ook wilde olifanten rond en het mooie is dat die beesten a- geen vijanden hebben en b- niemands vijand zijn en c- veel lawaai maken. De wilde dieren in het park vluchten daardoor niet als ze een olifant horen en als je op zo’n beest zit (met z’n 6-en) hebben de wilde dieren pas heel laat door dat er mensen in de buurt zijn. Een tochtje met de jeep heeft als voordeel dat je grote afstanden kan afleggen en dus meer beesten zou kunnen zien, ware het niet dat een auto ze veel eerdere afschrikt. Wij hebben zowel op onze olifantentocht en jeepsafari veel beesten gezien, maar helaas geen tijger...
Na 115 dagen reizen zijn we in de zeer luchtvervuilde stad Delhi aangekomen. We hebben ons visum tot 6 mei 1996 kunnen verlengen en in Calcutta zou het mogelijk zijn om er 1 tot 2 weekjes bij te smokkelen. Om effe de luchtvervuiling te ontvluchten hebben we vlak buiten de stad Qutab Minar bezocht, gebouwd in 1199 en met 72½ meter de hoogste stenen toren van de oudheid. De toenmalige heerser was begonnen aan een twee keer zo hoge toren maar dit werd zo duur dat de zaak werd opgegeven. Op hetzelfde complex staat de oudste moskee van India, toen het moslimgeloof India bereikte hebben ze voor de bouw toentertijd 27(!) tempels moeten vernielen om het bouwmateriaal bij elkaar te krijgen.
En er staat een mysterieuze ijzeren pilaar van 7 meter hoog uit de 2e eeuw na Christus. Deze heeft een ijzergehalte van boven de 98% en is sindsdien nog steeds niet gaan roesten. Men weet nog niet hoe ze dat in die tijd voor elkaar hebben kregen. Ook hier kon je weer eeuwig geluk verkrijgen door met je rug tegen de pilaar te staan en dan achter langs je eigen handen aanraken. Voor de lokalen een bijna onmogelijke opgave (sneu voor hen), voor Anton en mijzelf een eitje van een cent. Zo, dat zit ook weer in onze broekzak.
Vandaag is het 5 maart en het is de grootste nationale feestdag in India: Happy Holi. Het is volle maan in maart dus de winter is afgelopen, het is de begroeting van de lente. Dit wordt gevierd door iedereen onder te gooien met kleurstoffen. Je kan als toerist dus of pisnijdig worden (ik heb al enkele door hun dak zien gaan) of gewoon mee doen. Ik kies voor het tweede, ik trek een sportbroek aan met T-shirt en laat mij lekker op straat onderkladden. In een volgende brief volgt mijn verslag van deze feestdag.
Groetjes Michiel
==========
Bombay 6 april
Hier ben ik dan weer via de luchtpost, deel 4 van mijn belevenissen. De laatste dag van mijn verhaal was dacht ik 5 maart, Happy Holi in India. Dit is van oorsprong een dag om “vijanden” te vergeven en weer vrienden te maken, in religieus India doen de jongeren dat met een kwak kleurstof op je voorhoofd, de guru’s die daar rondlopen doen het nog op de oude manier: die dopen je met een frutje van rijst of gestampte bonen, de minder gezegende ontvangen zelfs een mengsel van meel en rauwe eieren(!) op hun voorhoofd. De guru’s verdienen hier flink geld aan de zwaar gelovige Hindoes en de ontelbare hippies die na 20-30 jaar nog steeds denken dat dit interessant is waar ze hun leven aan besteden.
Aangaande die zegeningen heb ik het volgende verhaal van een Frans stel opgevangen over Pushkar, dat is een heel klein dorpje doch na Goa hippiecentrum nummer één in India omdat het aan een heilig meer ligt. Aldaar kan je als backpakker makkelijk een zogenaamd “Hindoe-lidmaatschap” krijgen, een bewijs dat voor jou het Hindoegeloof voorop staat en dat je je loyaal aan een guru hebt opgesteld. Je loopt in de richting van dat heilig meer en je wordt vanzelf gevraagd aan “het ritueel” deel te nemen. Je gaat in een tempeltje zitten, na een krampachtige ontmoeting in peuterklas engels raak je het gesprek helemaal kwijt door mystiek gezever van de voor onze maatstaven hoog bejaarde leermeester die zich voor de ontmoeting leuk heeft opgeschilderd en met oude versleten kleding ook als bedelaar over de markt kan lopen. Deze hoogst debiele kermis eindigt ongeveer 5 minuten later in een rood koordje (als je een beetje mazzel met een kraaltje) dat ritueel om je pols wordt geknoopt.
Wat is de prijs van dit festijn? De guru die jou op vriendschappelijke basis uit nodigt in zijn tempeltje, eist meestal 300 Rupees “voor het geloof”! Van dat geld kunnen we gemiddeld 4 kamerovernachtingen betalen, dan heb je een dubbel bed met douche en toilet. Voor ons is het nog geen geld (15 gulden) maar stel je voor dat je in Nederland het bedrag van 4 overnachtingen in een jeugdherberg voor een stukkie touw om je pols moet dokken, dan gil je het ook wel uit!
Of dit bovenstaande verhaal echt zo loopt, ik weet het niet want we hebben het niet zelf geprobeerd, maar we waren dus gewaarschuwd voor we in Pushkar aan kwamen. Een vergelijkbaar verhaal stond trouwens ook in onze reisgids van 3 jaar oud en bij van veel van die verhalen vraag je je af of dit echt gebeurt in India, daarom deed het mij wel enig genoegen dit verhaal ‘first hand’ te horen van dat Franse echtpaar die 600 Rupee voor 2 stukjes touw van 20 cm lang hebben betaald.
Maar goed, ik was bij Happy Holi gebleven, de dagen daarna stonden de kranten vol van ongeregeldheden die tijdens deze nationale feestdag hadden plaats gevonden. De grootste kritiek was dat de Indiërs, vooral de jeugd, “de vrienden maken, vijanden vergeven” gedachte links laten liggen en maar aan twee andere dingen denken:
Ten eerste het betasten van meisjes:
Als een Hindoegrietje op straat door ‘n jongen wordt aangeraakt en die meid is daar niet van gediend, ze zegt het tegen een broer of familielid en die gozer met losse handjes is er van verzekerd binnen enkele dagen min of meer grondig te worden afgetuigd! Hij zijn handen niet thuis, de familie van haar ook niet is de gedachte. Bij de Moslims kan trouwens kijken naar een meisje al tot problemen leiden hier. Maar de gefrustreerde jongeren zien Holi als excuus om het meisje die ze dag in dag uit door de straat zien lopen eens ‘beter te leren kennen’.
Hoe ging 20 jaar terug dan Happy Holi? Je had in je broekzak kleurstof (dezelfde waar ze kleding mee kleuren, het gaat er dus moeilijk uit) en als je een bekende tegen kwam nam je een klein beetje kleurstof in je hand, met je duim drukte je jouw kleurtje tegen zijn voorhoofd en met één beweging veegde je de rest naar achter door zijn/haar haren. Een korte omhelzing maakte vervolgens vrienden voor één jaar.
Hoe gaat Happy Holi nu? Je gebruikt dezelfde kleurstof maar je zorgt voor wat water in de buurt en je maakt daarmee een verfpapje in je hand. Dezelfde hand wordt recht in het gezicht van de nieuwe vriend “geslagen” en goed rond gewreven. Nee, de haren worden ook niet vergeten en uiteindelijk wordt de vuile hand op het shirt afgeveegd. Bij de mannen meestal op de schouders, rug en mouwen, bij de vrouwen doen de jonge mannelijke feestvierders dat dus te dicht bij de borststreek.
Ook de omhelzing achteraf is alles behalve vriendelijk en wekt bij het vrouwvolk walging. Het lijkt de bedoeling te zijn dat men elkaars kleurenpatroon op de T-shirts wil kopiëren, het is dodelijk als je van tevoren vergeet adem te halen. De Indiër die met mij een kortdurende vriendschap sloot begon er als een gestoorde bij te springen!
Ten tweede er een grandioze troep van maken:
Het verfpapje in de hand is nog redelijk onschuldig, maar er worden emmers vol met verf gegooid (nou ja, een emmer water met een handje kleurstof erin), ze smijten verfballonnen naar passerende fietsers, brommers en riksja’s (dat zijn brommertaxi’s) en met verfwater gevulde plastic zakken laten ze van 2 hoog op de straat vallen. Ik heb zelfs iemand met een verfspuit op straat gezien!
Ook het eindtijdstip van 2 uur ‘s middags betekent niets meer. Ouderen en vrouwen die dit feest terecht ontlopen door binnen te blijven zijn laat in de middag nog niet veilig. Een man op leeftijd heb ik ‘s middags zowat op straat zien janken omdat zijn 2-delig pak door een snotjoch met verfspuit was geruïneerd. Degene die er ook onder lijden zijn de niets vermoedende toeristen die met “nette” kleding over straat lopen. De mooiste slachtoffers vinden de jonge Indiërs de toeristen die nood gedwongen door de stad met rugzak moeten lopen (schoenen en slaapzak erop gebonden, matje onderop) omdat ze op de feestdag een vliegtuig of trein hebben geboekt. Op dat moment moet kennelijk alles onder de verf, niet wetende dat ze zelf de schade die ze aanrichten in één jaar (als het geen leven is) niet bij elkaar kunnen verdienen...
Maar genoeg kritiek op de feestdag, ik heb me die dag prima vermaakt. Helaas was Anton die dag ziek en bleef hij binnen in het hotel. De Indiërs zullen trouwens ons carnaval ook nooit begrijpen denk ik maar.
Totaal zijn we wegens Antons durchfall (bedankt voor deze vocabulaire verrijking, Koen) totaal 11 dagen in Delhi gebleven en ik heb mij tijdens zijn ziekbed daar prima bezig gehouden, dit ondanks dat iedere reiziger het een teringstad vindt. Er gebeurt veel, er is veel te zien (zeker 5 dagen gevuld) en je leert na zo’n tijdje wat van de mensen in het hotel (Lodge Kamal aan de Main Bazar) over India. Tijdens de wereldkampioenschappen is het hier nu cricketgekte op z’n best, India won van Pakistan. En een Keniaan die ook in het guesthouse sliep wilde één van ons een “collegegirl” aansmeren voor een pleziertje. Deze dames maken geen geheim dat ze geld nodig hebben voor hun studie en in Delhi kunnen ze doen wat ze willen: hun familie kan overal in India wonen en ze zullen nooit door hebben waar dochterlief mee bezig is. Ze liggen meer in trek dan de straathoertjes die voor enkele U$ alles voor je doen, daar gaat het “smerige” geld in om omdat ze alleen maar “het” doen om een dag of twee te kunnen eten. Voor de collegegirls is het anders: het is ook altijd tijdelijk maar het verdiende geld is voor hun studie, hun toekomst. Om te verhullen waar ze mee bezig zijn, “bestel” je haar voor 4 volle dagen en je neemt haar dus mee uit, naar het restaurant of de bios, en de nachten met haar zijn mooi meegenomen. Zo lijk je dus een vriend of bekende van haar. De prijs: de Keniaan zei 80 U$ maar na wat afdingen zou het wel de helft kunnen zijn geweest...
Huh, maar goed, Delhi is dus een smerige drukke miljoenenstad, maar het heeft een levendige historische binnenstad en daar buiten liggen brede boulevards. Het Nationaal museum, het spoorwegmuseum, het fort, Humayun’s tombe (diende als voorbeeld voor de Taj Mahal in Agra), Raj Ghat (het stadspark waar Mahatma Ghandi, Jawaharlal Nehru, Indira Ghandi en Rajiv Ghandi zijn gecremeerd), Connaught Place (hier konden we verse melk drinken), Qutab Minar, Jammi Mashid (grootste moskee van India), er zijn genoeg plekken om je tijd door te komen. En ondanks de luchtvervuiling is het ons voor het eerst sinds Syrië gelukt Omroep Nederland te ontvangen. Tussen alle ruis door hebben we wat actueel nieuws kunnen ontcijferen: PSV op nummer 1, hoera.
Vanaf de Iraans/Pakistaanse grens tot hier hebben we ongeveer 3700 kilometer afgelegd, vanaf Caïro hebben we nu 13500 kilometer over land op de teller staan. Dat is een derde van de omtrek van de aarde.
De eerste twee treinkaartjes voor de vroege trein naar Agra hadden we verprutst door ons te verslapen, maar 2 dagen later waren we weer op pad. Agra is echt een mooie stad op een paar uur rijden vanaf Delhi, we hebben de highlights in sneltreinvaart bezocht: dezelfde middag hebben we Agra Fort bezocht, heel indrukwekkend (deels bestemd voor verdediging maar een deel was ook omgebouwd tot paleis) en de volgende ochtend hebben we de Taj Mahal bezocht, een mausoleum voor de 5e Moghulheerser van het Indiase rijk, zeker het mooiste gebouw wat de moslims ooit hebben gebouwd, en zeker één van de mooiste gebouwen ooit door de mens op de wereld gezet. Dit vergeet ik de rest van mijn leven niet meer, dit marmeren bouwwerk is op afstand en van dichtbij, van buiten en van binnen simpelweg een juweeltje.
We waren trouwens al om 6 uur in de ochtend uit de veren om tijdens zonsopkomst de verschillende kleuren op de Taj te zien, en dat kon makkelijk vanaf het rooftop-restaurant ons hotelletje: we zaten in Shanti Lodge en het is de enige in Agra die vol zicht zou hebben op de Taj. Het was meteen ook onze duurste kamer tot nu: 200 Rupee (ƒ10,=) met badkamer, wel prima verzorgd. Alleen moesten we de rooftop-restaurant delen met een familie brutale apen, ook al gooi je plastic flessen naar die beesten, ze komen alsnog achter je aan!
In de buurt van Agra ligt Fatehpur Sikri, één van de verlaten steden in India want in het zuiden van het land ligt nog een compleet uitgestorven stad. Enkele eeuwen geleden heeft een Moghulheerser van India besloten om de hoofdstad te verplaatsten naar deze plek, omdat zijn meest favoriete haremdame na enkele tevergeefse pogingen pas na een bezoek aan een heilige alhier alsnog zwanger werd. De hele stad inclusief hofhouding werd dus verplaatst naar deze hele dorre plek, nou je voelt hem al, toen na enkele jaren bleek dat er niet genoeg water aanwezig was om de dorst van de stad te lessen, is de gehele hoofdstad weer terug naar Delhi verplaatst. Het grapje heeft de gehele schatkist geruïneerd, wat rest is een verlaten fortpaleis dat nooit is gebruikt en dus in (bijna) perfecte staat ligt te verstoffen. Voor het eerst in maanden hebben we hier een officiële gids genomen die ons wat kon vertellen over de geschiedenis, echt héél interessant.
In Bharatpur ligt het mooiste vogelpark van India, we hebben daar een dag rondgekeken: deels door de hitte in het park gefietst, deels in een bootje rondgedobberd met echte vogelliefhebbers. Voor de reizigers die zich afvragen of dit de moeite waard is: je kan als je rond het middaguur vanuit Agra vertrekt, in de middag Fatehpur Sikri bezoeken en als je je bagage hebt meegenomen in de avond doorreizen naar Bharatpur. Je hebt dan op de fiets ongeveer een halve dag nodig om door het park te fietsen, dezelfde middag kan je dan doorreizen naar Jaipur. Met een beetje plannen kan je dus met één extra reisdag twee verschillende plekken bezoeken, je komt er namelijk toch langs als je van Agra naar Jaipur reist.
Jaipur noemen ze ook wel Pink City omdat de huizen in de hoofdstraten en de stadsmuur rood/roze zijn geschilderd. Het moet de impressie geven dat de stad van rood zandsteen is gebouwd. Het Pink City Palace Museum is fantastisch en moet je gewoon bezoeken. Het paleis wordt voor een gedeelte door de huidige Maharadja van Jaipur gebruikt, de goede man heeft sinds de onafhankelijkheid van India geen inkomsten meer van zijn land, alleen van zijn museum vangt hij (formeel) zijn centjes.
Ook heel mooi is het bijna 3 eeuwen oude observatorium Jantar Mantar waar je met een nauwkeurigheid van 2 minuten de tijd op een zonnewijzer kan aflezen! Dit observatorium is gebouwd door de koning/astronoom Sawai Jai Singh. Hij heeft totaal 5 observatoria gebouwd en deze lijkt ook heel veel op die van Delhi, maar deze is in een veel betere staat.
Ook hebben we 11 kilometer verderop het fortpaleis van Amber bezocht, eigendom van dezelfde familie en daar zetelde de familie voor ze de stad Jaipur in 1727 stichtten.
We hebben nog een stop gemaakt in Pushkar, zoals aan het begin van de brief verteld een heilig dorpje en een hippiecentrum. Wel heel relaxed om bij te komen, weg van de gekte van India, maar verder is het op een tempel heel oninteressant hier. We hebben hier wel zo’n beetje de mooiste zonsondergang van de hele reis gezien.
In Jodhpur staat weer een paleis met fort, dit keer van de Maharadja van Jodhpur. Het onvergetelijke hier is dat bijna alle huizen in de oude binnenstad een blauwe kleur hebben, en dat zie je het beste vanaf het fortpaleis dat midden in de stad op een rots ligt. Het verhaal hierachter is dat de Maharadja vroeger graag ieder huis van een hoge kaste (de Brahma, dat zijn voornamelijk de politici en de geestelijken) makkelijk vanuit zijn paleis wilde herkennen, en dat deed hij door ze vragen hun huis blauw te schilderen. Dit sloeg echter zo aan dat iedereen in de binnenstad zijn huis blauw heeft geschilderd.
En toen de Britse invloed in India begon af te brokkelen, hebben de Engelsen de Maharadja in 1941 nog toestemming gegeven een knots van een paleis vlak buiten de stad te laten voltooien. Toen enkele jaren later India onafhankelijk werd verloor de Maharadja (net als alle andere in India) zijn grond en inkomsten, dus heeft hij van zijn oude paleis een museum moeten maken en van zijn nieuwe een hotel. We zijn in dat nieuwe paleis geweest, echt waanzinnig mooi en echt alleen voor de upper-class bestemd want het goedkoopste item op de menukaart (kop thee) kostte 320 Rupees, het buffet begon vanaf 640 Rupees. Als je weet dat een kop thee op straat slechts 2 Rupees (3 met suiker) kost en dat we voor onze slaapplaatsen 60 tot 100 Rupees voor ons tweetjes per nacht betalen, dan krijg je misschien een idee van het gigantische verschil tussen arm en rijk hier in India.
Vanuit Johdpur hebben we 8 uur door de woestijn geboemeld, ongeveer 300 kilometer verder met de trein ligt Jaisalmer. De terugweg deden we trouwens met de bus, die doet hetzelfde stuk in 5 uur. Eigenlijk is met 40.000 inwoners een groot dorp met een ommuurd centrum op een 80 m hoge berg. Als je hier een paar dagen bent dan kan je je de verhalen van 1001 Arabische nachten levendig inbeelden. Ook al is het nu snikheet, natuurlijk hebben ook wij de kameelsafari gedaan. Omdat over 2 weken zelfs de kameeldrijvers hun baantje op geven vanwege de hitte, leken 2 dagen en 2 nachten in de woestijn voor ons genoeg. Het was amper te harden die hitte, we hadden geen extra mineraalwater ingeslagen want 2 Nederlanders die we tegen kwamen zeiden dat je prima van de waterputten kon drinken. Dat ging in de meeste gevallen ook prima, alleen bleek één put toen wij daar arriveerden alleen zout water te hebben! Toen we vertrokken was het in Jaisalmer al 42°C, in de woestijn was de temperatuur rond de 45°C, nou dan wil je wel drinken hoor! Over een paar weken als de drijvers er mee stoppen schijnt 50°C in de woestijn geen uitzondering te zijn.
We kwamen ons zelf goed tegen, Anton had de pech in die hitte twee dagen diaree te hebben, ik voelde me bij het eindpunt ook erg slapjes en erg moe. En die kameeldrijver vond dat maar wat leuk, het eten wat hij klaar maakte (rijst met curry) was heet, het was bijna niet weg te krijgen zo scherp dat hij het kruidde. En toen we bij die zoute waterput stonden, stuurde hij ons niet effe naar het dorpje waar een waterpomp met zoet water stond, welnee, dat hebben we allemaal zelf moeten uitvogelen van de lokale mensen die we tegen kwamen. Misschien hadden we achteraf toch wat meer moeten betalen toen we de tour boekten in Jaisalmer. En in de avond werd het heel snel fris en keken we naar een kraakheldere sterrenhemel. Dan komen ook de beestjes uit de grond, zo hebben we gezien hoe mestkevers een bal stront van de kamelen langs het kampvuur over onze matrassen rolden.
Het is hier dus heet, heel heet, maar omdat de lucht ook heel droog is, zijn de dagen eigenlijk nog net uit te houden. We liggen gelukkig niet de hele dag op bed te lammen.
We zijn in één dag van Jaisalmer terug naar Jodhpur gegaan, en hebben na een lange pauze op het busstation halverwege de middag een bus naar Ranakpur genomen waar we laat arriveerden. Waarom daar? Ranakpur is een bekende gemeenschap van de Jain, dat is een geloof dat net als het Boeddhisme een tegenhanger van het Hindoeïsme is. En als backpakker word je daar als pelgrim ontvangen en krijg je een gratis overnachting aangeboden van de Jain-gemeenschap. En in het dorpje staat mogelijk de grootste Jaintempel van heel India, en deze is echt waanzinnig mooi. Er is veel beeldhouwwerk te zien dat heel goed wordt onderhouden. Heel boeiend om te bezoeken.
Udaipur, voor mensen die echt niets van India weten maar misschien ooit in het verleden de James Bond film Octopussy hebben gezien, hier is het “Indische” gedeelte van de film opgenomen. Het hotel in het meer is het wereldberoemde en voor ons onbetaalbare Lake Palace Hotel, het was het voormalige paleis van de Maharadja van Mewar (met als hoofdstad Udaipur). Deze goede man hebben we nog gezien ook, een hele ceremonie in een tempel was aan hem en zijn familie besteed. Voor Indische begrippen is dit een rustige stad, er is minder verkeer en daardoor minder luchtvervuiling. Maar westerse toeristen zie je overal rondlopen, het is duidelijk een populaire bestemming. Vlak buiten de stad zijn we naar een klein optrekje van dezelfde maharadjafamilie gegaan waar we een fantastische zonsondergang hebben gezien, maar persoonlijk was de zonsondergang van Pushkar romantischer.
Even kulinformatie maar ik geef een verklaring: zowel bij Pushkar als Udaipur ga je een bergje op en kijk je ver in het dal boven op kleine heuveltjes en bergruggen. Bij Pushkar kom je uit bij een tempeltje, bij Udaipur bij een klein voormalig (gesloten) paleisje van de Maharadja. Beide liggen aan een meertje en bij beide kijk je neer op het dorpje (Pushkar) of de stad (Udaipur). Maar wat heeft Pushkar dan mee en Udaipur tegen?
Udaipur is een stad dat barst van de toeristen en van daar uit loopt een asfaltweg tot boven aan het paleis: stampes vol met toeristen dus, veel die in een groep reizen. En de zon verdwijnt hier achter een bergrug, best mooi maar ook best abrupt.
Pushkar is een dorpje met weinig toeristen, om bij de tempel te komen moet je één uur lopen waarvan de helft een trap op, je bent dus met een handjevol mensen boven op de berg waardoor privacy is gewaarborgd. Bij Pushkar verdwijnt de zon achter de horizon tussen de bergruggen in. Het is veel dramatischer omdat je de zon echt weg ziet “zinderen” waardoor er een mooier kleurenspel ontstaat.
Dit was dus vrij onbelangrijke informatie, ik ben de zonsondergangen (en enkele opkomsten) zat in India. Die van Jaisalmer en in de woestijn waren ook best mooi, vergelijkbaar met Egypte (Abu Simbel en Sinaï) en de woestijn van Iran (fort van Bam). Boeien.
Wat boeiendere informatie is als ik iets vertel over de symboliek die in India wordt gebruikt, op zich niets vreemds omdat we dat in Nederland ook hebben. Onze leeuw staat bijvoorbeeld voor dapperheid en zo heeft in Rajastan ook ieder ‘koninkrijk’ zijn eigen dier als symbool gekozen: Jaisalmer heeft bijvoorbeeld de kameel en die staat voor gerechtigheid, Jaipur gebruikt de olifant en die moet hoop en geluk geven. Udaipur heeft als symbool het paard en die staat in India voor macht en kracht. Ook leuk om te weten, nu verder met de reis.
Mount Abu is het enige hillstation in Rajastan, het ligt bijna op de grens met de staat Gujarat. Er is een kunstmatig meertje op 1200 m hoogte gemaakt en er liggen en paar tempel om heen. Het is hier erg toeristisch, maar wij zijn met 5 tot 10 anderen de enige westerlingen in dit dorpje van 15.000 inwoners. Het barst hier namelijk van de Indiërs die op vakantie zijn! Voor ons eigenlijk een vreemde situatie om Indiërs zelf op vakantie te zien gaan, en zij staarden ons aan met een blik wat wij in vredesnaam in Mount Abu te zoeken hadden. Nou niet veel dus we gingen snel verder.
We namen de trein naar Ahmedabad en wilden één van de drie nachttreinen naar Bombay nemen. Maar helaas, alle treinen waren vol dus we hebben in een zogenaamde retirementrooms op het station moeten pitten. Ahmedabad is de smerigste stad van de hele reis tot nu toe! We zagen de zware industrie al rond en in de stad toen voordat we het station binnen reden, en op het emplacement waren nog echte oude stoomtreinen aan het rangeren. De smog in de stad is te vergelijken met de lucht in je keuken na een avond goed pannenkoeken of oliebollen bakken. Er is echter één verschil, hier is het een hoogst smerige geur. Ik had zwarte snot in mijn neus (lekker!) en vanwege het vele gezweet (het is ook hier vrij warm) slaat alle vuil uit de lucht neer op je lichaam. Vooral op het gezicht zie je het goed: als ik met mijn vinger onder mijn ogen wrijf, is mijn vingertop gewoon vol met van die “vuilrolletjes”, het is alsof ik voor Jan Lul in de ochtend onder de douche ben gesprongen.
Maar goed, normaal merk je niet veel van de luchtvervuiling als je binnenshuis bent maar ook op de slaapzaal van het station (dat 2 kilometer buiten het stadscentrum ligt) was het zichtbaar. De verlichting aan de andere kant van de zaal (10x25x4 meter, 10 bedden, ieder eigen kastje met slot) was omgeven met een waas zoals je die op romantische portretfoto’s tegen komt (foto schieten met stop 1.4 en zo)
Maar we hadden wel 2 gelukjes die dag: op de slaapzaal was een heerlijke douche en de eerstvolgende trein naar Mumbai (Bombay) vertrok al om 5.00 uur in de ochtend.
Nu iets voor de mensen die een atlas bij de hand hebben, ik heb zelf een klein atlasje van Bartholomeus bij me. Wij zijn tot nu toe één maal eerder onder de kreeftskeerkring beland en dat was op ons daguitstapje van Aswan naar het 230 kilometer zuidelijker gelegen Abu Simbel, dat ligt zowat tegen de grens met Sudan aan. Met de 800 kilometer lange trip van Mt Abu naar Bombay hebben we wederom de kreeftskeerkring (23°45’ NB) gekruist.
We zijn eindelijk met een achterstand van 3 maanden op ons reisplan in Bombay aangekomen. We hebben onze brieven op het postkantoor (Poste Restante) opgehaald, allen hartelijk bedankt voor de stapel. Bombay is de modernste en duurste stad van India en heeft een grote filmindustrie. Deze industrie is hier groter dan Hollywood, maar 95% van de films zijn waardeloze romantische zwijmelverhalen met veel muziek. Zelfs Indiërs hebben we horen zeggen dat de films zonder sex of overtuigend geweld bij vechtpartijen het kijken niet waard zijn. Komt er eens een goede film uit zoals “Bandit Queen”, dan wordt deze meteen verboden in sommige staten!
Verder heeft Bombay in mijn snelle oordeel weinig cultureels aan India te bieden. Wel staan er een aantal majestueuze bouwwerken van de Engelsen in de stad: het spoorstation van Bombay, de Victoria Terminus uit 1886 of zo, is een knoepert van een gebouw en echt een juweeltje om naar te kijken. Zo staan er tevens enkele overheidsgebouwen en kerken in Bombay die de macht van het Britse Rijk uit de 19e eeuw effies goed uitdrukken.
Bombay bevalt mij wel na 2½ maand reizen Pakistan en India. Amper luchtvervuiling hier omdat er ten eerste géén duizenden klotenriksja’s met stinkende brommermotoren door de stad rijden, ten tweede is er ook weinig vrachtverkeer omdat de stad op een schiereiland ligt en daardoor geen doorgangsfunctie heeft, en ten derde omdat er altijd een frisse zeelucht door de stad waait. Verder zijn de restaurants beter en is er voor de verandering een snelle bediening. In Delhi hebben we regelmatig een half uur op een omelet met thee gewacht voor ons ontbijt, één keer zelfs 50 minuten op een niet al te ingewikkelde schotel rijst! Deze ochtend werd een tomatenomelet, een kom soep en een pot thee in de westerse tijd van minder dan 5 minuten geserveerd! Dat was echt wennen, zeker toen we net 85 minuten in de rij hadden gestaan voor een treinkaartje naar Aurangabad voor de nacht van 6 op 7 april, dat wordt namelijk onze volgende reisbestemming.
Het is vandaag Goede Vrijdag, de tweede nationale feestdag van de week. Afgelopen maandag was het één of andere Hindoe dag. Gemiddeld zit er in India één feestdag in de week omdat ieder geloof in India volledig wordt gerespecteerd.
We zitten nu bij een moskee 300 meter op een eilandje in zee, het is een populaire ontmoetingsplaats voor koppeltjes en familie. Er loopt een dam naar toe die bij vloed (of alleen springvloed) onder water staat. Op deze plaats is ooit een heilige van de Islam of zo verdronken, vandaar dat hier in de zee een moskee staat.
Een andere populaire ontmoetingsplaats in Bombay is India Gate, in de haven waar zowat alle boten vanuit Engeland aan meerden. Het was het eerste monument dat veruit de meeste bezoekers aan India van dit land zagen, die kwamen tot vlak na de tweede wereldoorlog allemaal per boot natuurlijk. Het ziet er uit als een soort Arc de Triomph maar dan in een mix van Gotische en Arabische stijl.
Nog iets te melden op deze laatste regels, jawel, ik heb in een ziekenhuis mijn 3e Hepatitis B prik laten zetten. Daar ben ik nu minimaal 5 en met een beetje mazzel 10 jaar immuun tegen. Angst over hygiëne had ik wel een beetje, maar ik kon het vaccin zelf afhalen en op datum checken en de arts haalde de naald voor mijn ogen uit de verpakking dus ik ben 100% gerust. Het vaccinatieboekje is bijgewerkt met een kriebel en een vreemde stempel, dat is ook geregeld.
Een andere arts waar ik later mee in gesprek raakte bood mij trouwens een baantje aan als ‘natuurkundig’ onderzoeker in India. Hij vond dat de westerse gehoorapparaten veel te duur waren dus hij wilde dat er een goedkoop gehoorapparaat moest worden ontwikkeld. Ook arme doven willen horen was zijn betoog en dat kan ik me goed voorstellen. Ik heb zijn adres aangenomen, je weet nooit hoe zo’n balletje kan gaan rollen.
Goed, het papier is weer vol, ik sluit af met de afstand van Delhi naar Bombay: ongeveer 2500 kilometer. Zojuist bij die moskee in het water weer een mooie zonsondergang gezien, deze heb ik gefotografeerd dus misschien zien jullie die ooit op een dia bij mij thuis.
Groetjes Michiel
==========
Mysore, 18 april 96
Een goedendag aan iedereen die weer een beetje van zijn kostbare Nederlandse tijd vrij maakt om zich in mijn avonturen te verplaatsen. Ik ben nu 2½ maand door India aan het reizen en ik dacht zo wel genoeg stof te hebben mijn leven hier in het dagelijks India te beschrijven. Dit gaat niet volgens de “lul maar raak” methode, nee, in deze brief heb ik wat structuur aangebracht. Ik ben tegen ruim 20 “onderwerpen” van hoge interesse aan gelopen en zal deze met een speels verhaaltje aan elkaar proberen te praten.
Het eerste waar de gemiddelde Nederlander aan denkt is: “is het daar goed weer?” Het laatste waarvoor ik op reis ben gegaan is om het weerbeeld hier beter te leren kennen, als ik de goede en slechte seizoenen hier uit elkaar kan houden dan zal ik de reis er niet voor omleggen. We zijn Australiërs tegen gekomen die naar Delhi vlogen, toen noord India bekeken, terug naar Indonesië vlogen, daarna Thailand en vervolgens weer zuid India gingen bezoeken, alleen maar omdat ze volgens een boekje dan de gebieden met de juiste temperaturen zouden bezoeken. Nou, ten eerste is niets zo veranderlijk als het weer en ten tweede is het maar goed dat we daar niet op hadden gelet want dan hadden we onderhand de helft van ons reisbudget in vliegtuigstoelen gepompt. Alleen in Egypte hadden we echt het weer mee maar dat was dan ook meteen het hoogseizoen daar, dat is zeg maar voor en na de Europese zomer. In de rest van alle landen zaten we zowat in het laagseizoen: midden in de winter in Syrië, Turkije en Iran, het was er dan soms wel koud ja. In India waren we in februari in de Hymalaya streek, er viel aardig wat regen en ‘s nachts was het koud, soms viel er zelfs sneeuw. Maar in de zomer zijn dat weer heerlijke plaatsen om te vertoeven. Het tijdstip om zuid India te bezoeken is juist gedurende de Europese winter maar wij doen dat een paar maanden later het is hier nu heet. We lijken overal het laagseizoen te volgen en dat heeft twee hele grote voordelen: er zijn weinig tot geen toeristen waardoor we sommige bezienswaardigheden als het ware ‘voor ons zelf hebben’, en de accommodatie is een tikkie goedkoper dan in het hoogseizoen. Ons record tot nu toe is dat we 75% korting hebben afgedongen op een luxe hotelkamer!
Het weer net onder Delhi is nu dus heet maar door de lage luchtvochtigheid is het nog goed uit te houden. De woestijn van Jaisalmer was denk ik het heetste wat ik tot nu toe heb meegemaakt, overdag was het er warmer dan 42°C. Er was daar weinig verkoeling en beschutting, alleen wat struiken en hier en daar een boom om onder te pauzeren.
In het zuiden is het ook heet, maar veel vochtiger. Het regent hier kennelijk vaker, de dalen en vlakten liggen hier mooi groen bij met rijstvelden en palmbossen met kokosnoten. De bergen lijken allemaal te zijn leeggehakt voor brandhout, ondanks de indrukwekkende irrigatiekanalen zal Zuid India een droogte van jewelste krijgen als de droge periode langer gaan duren dan verwacht. Alleen in Himachal Pradesh en Uttar Pradesh in het noorden van India zijn we nog eindeloos beboste bergen tegen gekomen, tenzij de regering er bosreservaten van maken (zoals ze de laatste lapjes van Zuid India hebben gered) zal het niet lang duren eer ze ook die gaan kappen.
De bodem is voornamelijk zand & rotsen, geheel anders dan bij ons waar Schelde, Maas en Rijn de fijnste elementen van het Europese plateau hebben gedumpt. Als een weg moet worden gerepareerd, werkers graven in de berm wat rotsblokken op, ze slaan deze met mokers in stukjes en vullen hiermee het gat in de weg op. Met een beetje overleg komt er binnen een maand ook nog een teerwagen langs die de zaak dicht smeert. De wegen zijn op het platteland bijna allemaal één vrachtwagen breed geasfalteerd, met aan weerszijden 2 meter berijdbare berm met gaten en stenen, waar veel ossenkarren op voort ploeteren en herders hun geiten of koeien drijven. Dit gedeelte wordt dus ook gebruikt door fietsers, brommers, autoriksja’s en motoren als ze een tegenligger tegenkomen. Dat is meestal een aftandse bus of overgeladen vrachtwagen want personenauto’s zijn hier natuurlijk nog niet echt ingeburgerd. Personenauto’s zijn alleen voor de rijken bereikbaar, en net als taxi’s zie je deze alleen in de steden en niet daarbuiten. Een groeimarkt hier zijn minibusjes omdat de buscapaciteit in India niet eens een fractie van de vraag lijkt te halen, want de bussen hier zitten zonder uitzondering altijd vol gepropt met Indiërs.
In India rijdt men links, echter niet op de manier zoals men bijvoorbeeld in Engeland doet. Het betekent hier alleen maar links passeren, voor de rest rijden Indiërs altijd in het midden van de weg. Buschauffeurs gaan niet vaak opzij voor tegenliggers, want het verlenen van voorrang hangt af van de status van de tegenligger. Van ossenkar tot minibus moet de berm in, alleen bij andere bussen en vrachtwagens maakt men een minimale hoeveelheid ruimte vrij. Dit doet men zo laat mogelijk want mocht de tegenligger eerder opzij gaan dan kan je namelijk gewoon doorrijden. Je handen buiten de ramen houden is hier vragen om een amputatie.
Inhalen kunnen buschauffeurs overal. Meestal vertikt het tragere voertuig de berm in te duiken dus volgt er een inhaalmanoeuvre waar de eerste keer je tenen van krom gaan staan. Inhalen kan via de berm, berg opwaarts, in blinde bochten en recht voor tegemoet komend verkeer plaats vinden. Tenzij de tegenligger dezelfde of een hogere status heeft, gaat de buschauffeur er vanuit dat ook dit verkeer stilhoudt in de berm.
Mocht de situatie niet zo verlopen als dat de buschauffeur wil, dan heeft hij nog de toeter, nee, een luchthoorn. Alles aan de bus mag mankeren, zonder goed functionerende toeter wordt niet gereden. Nauwkeurig turven leert dat de chauffeur per kilometer de hoorn 10 tot 20 keer gebruikt, dus weet waar je aan begint als de volgende plaats 100 kilometer verderop ligt! Getoeterd wordt bij bijna elke situatie: er staat een vrouw in de berm, het inhalen van een fietser, tijdens het wachten in een file, voor het wegjagen van koeien enzovoort. En als er echt niets is om naar te toeteren dan wordt het functioneren van zijn speeltje nog getest.
Wij hebben in India op één rit na alleen maar lokale bussen van de regering gebruikt. De bussen van private maatschappijen zijn comfortabeler en mogelijk sneller, maar de zogenaamde express en superfast bussen van de regering voldoen voor ons. We hebben zelfs een keer een nachtbus genomen (zonder slaapstoelen maar wel volgepakt met Indiërs en goederen) en die beviel voor één keer niet slecht, maar dat kwam omdat we de mazzel hadden een zitplaats te bemachtigen. De private bussen worden meestal voor hele lange afstanden gebruikt maar wij reizen meestal niet zo ver in één ruk.
Als we een hele lange afstand moeten afleggen dan nemen we liever de trein, lekker ontspannend, stukken goedkoper maar afhankelijk van de trein duurt het meestal ook wel langer. Drukke trajecten zijn vaak dagen van tevoren al volgeboekt, maar wij hebben gelukkig al twee maal gebruik kunnen maken van de plaatsen die speciaal voor de toeristen zijn gereserveerd. Dan moet je wel iets van 35 Rupee reserveringskosten bij betalen, maar die extra dollar is het dan wel waard. Als het een korte treinrit is reserveren we niet en zien we wel of we in de tweede klas een zitplaats krijgen.
En hoe ziet een tweede klas rijtuig er uit: meestal zijn het houten banken maar met geluk heb je een wagon waarvan de banken bekleed zijn. Er past veel in één treinwagon want India heeft breedspoor: je zit op banken met aan weerszijden ruimte voor 3 (4 met proppen) personen, 6 breed dus. De treinen rijden goed door en je zit comfortabel genoeg, en de dienstregeling wordt verrassend goed aangehouden. Maar dat komt doordat de wachttijden op de stations op kunnen lopen tot zo’n 30 of soms zelfs 60 minuten. Daardoor worden veel vertragingen onderweg door een kortere stop op de stations makkelijk ingelopen.
Op ieder station komen hordes bedelaars, schoenpoetsers en verkopers de trein binnen strompelen. Die mensen zijn verdomd irritant, net zoals in vertrekhallen op busstations of bij tempels komen ze als bijen op de honing af! De bedelaars, kleine kinderen tot oude bokken en verschrompelde vrouwtjes, als wel mannen/vrouwen met de meest fantastische amputaties, ze krijgen van mij niets, geen kwart Rupee (ƒ 0,01!). Als je namelijk eenmaal iets hebt gegeven, ze willen alleen maar meer en je komt moeilijk van ze af. Vaak komen dan ook de andere bedelaars uit de directe omgeving naar je toe, er komt soms geen einde aan. Ik heb een toerist gezien die uit wanhoop een opdringerig joch een trap verkocht, ik zal eerlijk bekennen dat ik er geheel niet mee zat. Dit is hard maar ik zie de bedelaars dan ook niet als mijn probleem, het is beter als de lokale bevolking hun lot gaat aantrekken.
Ik heb een leuk stukje gelezen in een boek van Heinrich Harrer over Tibet, daar moest vlak na de oorlog vlak bij Lhasa een dam worden gebouwd en de uitvoerder Heinrich vond het een goed idee om alle bedelaars uit de stad te werk te zetten. Ze kregen allemaal eten en onderdak plus een zakcentje van de staat. Van de ruim 1000 geselecteerden waren er uiteindelijk 600 fit om te werken, maar na één dag kwam slechts de helft opdagen en dat ging de hele week zo door. Na één week kwamen er nog maar 10 man opdagen, maar omdat je daar geen dam mee kan bouwen heeft hij die toen maar naar huis (lees: terug de straat op) moeten sturen. De conclusie die Heinrich trok was dat de meeste bedelaars kiezen voor hun leven, het is voor hun gewoon luiheid, handje uitsteken en geld krijgen. Waarom zouden ze werken als ze door hun hand op te houden net genoeg kunnen krijgen om te kunnen leven!
De eerste paar weken in Egypte had ik nog zoiets van “tja, wat moet je met die mensen” maar ik geef er nu echt geen donder om, laat ze maar lekker in de goot rotten. Deze houding heb ik trouwens van de andere Indiërs hier geleerd want die doen precies hetzelfde: ze schelden ze vierkant uit als ze na drie maal ‘nee!’ roepen nog steeds doen alsof ze niets begrijpen.
Over de goot gesproken, het riool in de stad is van het “open” type, dus beide zijden van de weg wordt met een heerlijke geur versierd. Ook al het grofafval verdwijnt daarin, alleen in Bombay heb ik vuilniswagens zien rijden. De randen van de weg staan vol met fietsen, scooters, wachtende riksja’s en ossen met karren. Oh ja, en bouwmaterialen want Indiërs bouwen echt overal maar ze lijken nooit af te maken waar ze mee beginnen.
Maar de goot dient dus ook als voederbak voor de varkens die overal rond lopen, en de heilige koeien halen daar ook hun vocht vandaan. Veel, nee, al het groenafval van de markt blijft op straat achter dus er is voor de koeien eten genoeg.
Wat doen de armste mensen die op straat leven? Misschien melken ze die koeien nog maar ik heb ze voornamelijk waardevol straatafval zien collecteren: metaal, plastic flessen en papier. Het overige afval laten ze liggen.
Alleen op spoorwegstations wordt structureel al het vuil tussen de rails geplukt en waarschijnlijk vlak buiten het spoorcomplex neergegooid. Samen met de asociale buschauffeur zijn dat eigenlijk de enige dingen waar ik niet echt tegen kan. Overal, ook al sta je in een afgelegen dalletje, echt overal ligt afval en dan voornamelijk plastic. De Indiërs gooien het overal neer. Als je een batterijtje koopt, hup in een zakje. Indiërs halen het batterijtje er 5 meter verderop uit en gooien het zakje weg. Zelfs als ik een tasje koop, er moet een plastic tas omheen.
En wat je ook overal ziet (dus ook in tempels, tombes en andere monumenten) zijn de kleine plastic verpakkingen van enkele centimeters groot, waarin pruimtabak of een bepaald soort gemalen noot heeft gezeten die nogal verslavend is. Ik heb het spul geprobeerd, je moet het goedje tussen je voortanden en bovenlip houden, en vervolgens er een uur of zo op zuigen. De rest van de avond was mijn smaak volledig naar de maan. Als je naar een lachende Indiër kijk, de helft heeft van die rode aanslag op de tanden want het spul gaat er praktisch niet meer af. Nu weet je dus hoe hij en zij in India zo’n ontiegelijk smerig gebit voor elkaar krijgen.
Na dat uurtje zuigen spuug je het uit, en overal (ja echt overal) kan je dus de spuugresten tegen komen: op het perron, in de bus, op het toilet, in de hoeken van de gang van het hotel, noem maar op, het is hier veel erger dan vogelpoep of hondenstront.
Dit is pas echt hak op de tak, de hotelkamers: ik moet zeggen dat we tot nu toe niet echt slecht hebben gezeten. De toiletten waren meestal het kijken niet waard dus die probeerden we zo min mogelijk te bezoeken, maar de kamers waren volgens onze minimale standaard, ook al hebben we vaak de bodemprijs van de kamer opgezocht. Af en toe kakkerlakken, maar nog geen grote die je ‘s nachts vergezellen. Ook nog geen beestjes gehad die terug het matras induiken op het moment dat je het licht aan doet. In de helft van de gevallen hebben we een echte douche die meestal weer niets voorstelt omdat het alleen een pijpje uit de muur is, dus doorgaans wassen we ons met een emmer water. Het is zo’n zweettent bij mij dat ik minimaal 2x per dag een emmer koud water over mij heen gooi, heerlijk. Verder zegt ieder hotel dat ze heet water hebben maar slechts een paar keer hebben wij daadwerkelijk onder een warme douche gestaan. Dat waren allemaal luxe kamers die we met veel korting hebben bedongen in het laagseizoen in Himachal Pradesh. Als we in de goedkope tenten heet water willen hebben dan kunnen we voor een paar Rupee een emmer uit de keuken halen, maar met dit warme weer voldoet koud water prima om mee te wassen.
Waar ik eigenlijk het meeste op let bij het zoeken van een overnachting is of er een raam in de kamer is en of het niet te luidruchtig is. In Delhi bleven we 10 nachten slapen en hebben we met beide mis gekozen, hoewel de kamer heel goedkoop was hoeft dat van ons niet meer. Frisse lucht en rust is nu een minimale eis als we iedere dag uit het gekkenhuis terug onze kamer in stappen. Een beetje schoon badkamertje, als dat aan de slaapkamer is gebouwd, zou ook fijn zijn. De grootte van de kamer en welk bed we hebben zal mij nu een worst wezen, ik kan onderhand overal op slapen. Maar wat de laatste tijd voor ons een belangrijke eis is geworden, is een functionerende ventilator. Helaas hebben we in zuid India regelmatig last van stroomuitval en dat merk ik omdat ik dan midden in de nacht wakker word van de hitte!
In het begin van de reis heb ik mijn kleding wel eens naar een wasserij gebracht, maar dan droeg ik ook veel zoals truien en een lange broek. Nu draag ik alleen een T-shirt, een onderbroek en een korte broek, een handwasje is daardoor snel gedaan. Alles 1 maal per week met zeep, het T-shirt spoel ik tussendoor nog met water uit. Als zeep voldoet gewoon shampoo voor handwasje. De handdoek doet wekelijks met het zeepsopwasje mee, maar de lakenzak heeft (excuses hiervoor) in totaal nog maar twee goede wasbeurten gehad. Het drogen gaat hier heel snel, wat in de avond is gewassen kan de volgende ochtend al weer worden aangetrokken. Als ik héél minimaal zou gaan reizen zou ik het met 1 T-shirt, 1 korte broek en 2 onderbroeken af kunnen hier.
Nu komt denk ik hot topic nummer één voor jullie: “Hoe gaan jullie naar het toilet?”. Inderdaad, ik ben het gesjouw met pleerollen beu, ze zijn relatief duur (ƒ1,60 per rol!) en lang niet overal verkrijgbaar. En vaak is meteen de plee verstopt door het papier, tja, de afvoer is daar niet op berekend dus hoe ga je dat dan weer oplossen. Maar bij ieder hurktoilet, hoe smerig en verwaarloosd het er uit ziet, hoeveel ratten en insecten er ook maar leven, er is altijd een kraantje met water aanwezig en meestal ook een bakje of emmertje. Na de beurt in hurkstand doodsimpel met je linkerhand door je reet, met de rechterhand tegelijk water over je hand spoelen. Het voelt nog hygiënisch ook van onderen, al doe ik wel de grootste moeite achteraf om wat zeep te regelen om mijn handen te wassen maar dat is me ook bijna altijd wel gelukt. Eén keer had ik pech: na de beurt had ik pas door dat er uit de kraan geen water kwam, dus dat check ik voortaan vooraf.
En in ieder restaurant zijn wastafels meestal met zeep uitgerust, dus ik kan toch nog heerlijk van mijn maaltijd genieten. In de meeste gevallen geven ze westerlingen trouwens toch een vork en een lepel om te eten, in een Chinese tent worden we vaak met stokjes uitgerust dus dat krijgen we ook die techniek als maar beter in de vingers. Maar soms moeten we zelfs in een restaurant echt met onze eigen handen aan de slag om het eten naar binnen te werken.
Zo zijn we dan dus bij het restaurant in India aangekomen. Op de duurdere Chinees na zien ze eruit als een luxe fastfood tent, alleen is er geen keukenbalie waar je het eten aan kunt bestellen. Je wordt dus aan een tafeltje gezet en na vriendelijk vragen hebben ze meestal een menukaart in het Engels. Na de bestelling verdwijnen er wat kreten door een deur, daarachter ligt de keuken, en tussen de 1 en 50 minuten later worden de gerechten voorgeschoteld. Er is een positieve correlatie tussen de serveertijd en het aantal menugerechten dat te serveren is. Is de menukaart kort, dan is meestal de bediening doorgaans snel.
Maar ook in hele eenvoudige eettenten kunnen de wachttijden oplopen, en dat heeft weer te maken met de aanwezigheid van een televisie. Tijdens een cricketwedstrijd hebben we ooit 50 minuten op een omelet, een uienbroodje en een kop thee gewacht. Alle drie kokken van de eettent waren televisie aan het kijken en ze gingen pas koken toen een half uur na de bestelling de stroom uitviel! In het algemeen geldt hier dat als je van India wilt genieten dat je dan géén haast moet hebben.
Het enige wat altijd snel wordt geserveerd zijn de ‘cold drinks’. Coca Cola, welke alleen ten zuiden van Bombay is te krijgen omdat hun brouwerij in Pune ligt en kennelijk niet richting Delhi wordt getransporteerd, is verkrijgbaar voor 7 of 8 Rupee, ofwel 30cl voor ƒ0,40. Maar wat ik meestal drink tijdens het eten is thee (een halve pot indien mogelijk) of gewoon (kraan)water dat voor niets in metalen bekertjes wordt rondgedeeld. Als ontbijt probeer ik vaak brood met ei, cornflakes of een kaassandwich te regelen, maar hier in het zuiden van India is de keuze uit niet-Indisch eten minimaal.
Dus wordt het vaak iets van Thali, dat is witte rijst met diverse sausjes en curd, dat lijkt op yoghurt. Daar komen diverse broodjes bij zoals chapatie (lijkt op een shawarma broodje), roti, parantha, dosa of puri. Dit zijn allemaal verschillende broodjes maar ze hebben niet de vorm zoals wij die in Europa kennen. Ze zijn meestal in de vorm van een schijf, óf droog op een plaat of tegen de wand in een oven gebakken, óf in vegetarische olie gebraden. De sausjes bij de rijst (de curry’s) zijn vaak van aardappel, bloemkool, lentils of andere erwtensoorten en kunnen zéér spicy zijn. Na een tijdje went ook dat maar in de betere tenten kan je vragen om de curry niet zo heet te maken. Andere populaire maaltijden zijn de rijstschotels (bv biryani) zoals we bij de Chinees kennen, deze zijn ook in India populair.
Als tussendoortje staat de masala dosa bij ons op nummer één. Dat is een dunne schijf brood van lentildeeg, deze is dubbel gevouwen en heeft een vulling van aardappels en uien. De uien worden trouwens hier ook “rauw” bij het avondeten geserveerd, dat is eigenlijk best verfrissend omdat ze vaak minder heet dan de curry’s zijn. Ik doe niet moeilijk over welke groente en fruit ik wel en niet eet, ik bestel nu gewoon een salade of een cornflakes met koude melk, na een paar keer flinke diaree heb ik het idee goed tegen al het eten hier te kunnen. De reiziger die overal flessen water aanschaffen worden uiteindelijk toch ziek van het eten dat ze krijgen. De verhalen dat wij geen Indisch water moeten drinken lijkt mij trouwens een beetje sterk. Stel je voor dat je in India een paar jaar gaat werken, moet je dan tot je vertrek alleen maar mineraalwater gaan drinken? Ik denk dat je het beste alles op je af kunt laten komen om je lichaam weerstand op te laten bouwen, dan kan je zoals ik nu doe lekker in dit hete weer genieten van een kulfa (een Indiaas ijsje) op straat.
Aan het begin van de reis maakten we nog wel eens ons eigen ontbijt, we hadden een pot jam en pindakaas in de tas en iedere ochtend kochten we gewoon wat brood. Maar daar zijn we vanaf gestapt, het komt er nu op neer dat we gewoon twee maal daags goed in een restaurant gaan happen. Hoewel het eerste wel veel goedkoper is, is het ook erg eentonig. De laatste aanvullingen voor onze maag halen we op de markt of op het busstation, zoals grote mandarijnen, bananen, nootjes of een gebakje.
Toch is het eten hier in India een beetje eentonig, want wegens de chili verdwijnt vaak al het smaakvolle uit het eten. Wat wij eten zijn vaak die gerechten waarvan we met grote zekerheid weten dat ze niet te heet zijn, dus de spoeling op de menukaart wordt meteen wat minder. Op een gegeven moment ben je dat geëxperimenteer met het eten ook zat, je neemt gewoon iets waarvan je weet dat het vult.
Op de Chinees na zijn alle niet-Indische restaurants om te janken, zelfs ik maak volgens mij een pizza, hamburger of frietjes beter klaar. Deze ‘continentale’ restaurants kiezen we dus niet te vaak uit, maar wat wel heel leuk is aan zo’n restaurant zijn de menukaarten. Het is lachwekkend hoe de westerse gerechten soms staan opgeschreven, zoals ‘fried fingers’ als ze frietjes bedoelen. Maar als je de bestelling wordt geserveerd verga je het lachen weer, je mag blij zijn als er dan 10 diep in olie doordrenkte stukjes aardappel op je bord liggen.
Ik heb nog alle plezier in het reizen: noch het weer, het eten of het reisritme heeft mij afgezwakt, ik weeg nu 74 kg dus ik zal er wel wat minder papperig uit zien. Het voedsel is hier meestal vegetarisch en de alcoholconsumptie staat op een heel laag pitje. Ik heb dit jaar nog maar 3 flessen bier gedronken, dat wordt flink inhalen dit jaar of erop. De vetrolletjes die ik had zijn nu zowat verdwenen en ik ben al aardig bruin geworden, dit laatste dankzij onze kamelen rit van twee dagen door een zinderende woestijn. En door mijn baardje van 5½ maand wordt ik hier aangezien als Pakistaan. In Pakistan dachten ze trouwens dat ik van Iran was, en aldaar dachten ze dat ik ergens uit het Midden Oosten kwam. In Syrië heeft iemand mij zelfs voor een Palestijn voor gehouden, nou ja, jullie merken het al, de lokale mensen denken vaak dat ik een moslim uit een buurland ben.
Het slapen gaat overal prima, tot Hymachal Pradesh heb ik van de kou nog de slaapzak moeten gebruiken maar nadien voldeed alleen de lakenzak. Zolang er in zuid India een ventilator is heb ik geen last van de hitte, mijn enige irritatie hier zijn de muggen die me mogelijk een beetje malaria kunnen bezorgen. Want mijn pillen slik ik erg onregelmatig en dat komt voornamelijk doordat ik ze soms niet door mijn strot kan krijgen. Maar vaak (vooral als het vliegerig is) hang ik gewoon mijn klamboe op en ik smeer me bijna altijd goed in tegen die krengen. Verder hebben we een elektrische muggenverdelger bij ons, dat is een klein apparaatje dat je in het stopcontact steekt en dat heeft een klein warmte-element van 2 bij 3 centimeter. Daar leg je een klein verwisselbaar matje op die in insectendodend middel is gedrenkt, de rest van de nacht heb je geen mug meer in je kamer. Ook hebben we gloeistaven die je voor het slapen gaan aan moet steken. Die lijken op hele lange opgerolde wierookstokken, ongeveer 6 uur lang houdt de rook de muggen op afstand.
We zijn dus goed voorbereid, maar zijn we echt bang voor malaria? Nee, niet in India, veel reizigers slikken hier zelf niets en de Indiërs zelf lachen je bijna uit als ze de klamboenetten in de slaapkamer zien hangen. Mocht ik tegen een dubieuze ziekte aanlopen dan neem ik gewoon mijn malariatabletten in en ga ik naar het ziekenhuis. Als het daadwerkelijk malaria is dan krijg je vaak een hogere dosis voorgeschreven van het middel dat je gebruikt of een ander middel, en zo moet je er vanaf kunnen komen.
Over de ziekenhuizen ben ik trouwens redelijk te spreken, ik heb er nu 3 bezocht. Twee keer om medicijnen te halen (in Damascus en Delhi) en in Bombay om een hepatitis B prik te laten zetten. Nu waren het alle drie wel instellingen die door de reisgids werden aanbevolen en al het personeel kwam betrouwbaar over. En natuurlijk moesten we betalen en hadden wij geld, een minder goed bedeelde patiënt zal ongetwijfeld minder goede verzorging krijgen, indien deze sowieso naar een ziekenhuis gaat! Maar de ziekenhuizen die wij hebben bezocht zagen er niet verkeerd uit, de gebouwen waren in redelijke staat en het zag er schoon uit, al was alles wel een beetje hectisch georganiseerd. In Delhi hadden we trouwens één van de beste privé-klinieken van heel India bezocht, maar het bijbehorende laboratorium leek weer net op een museum, aangevuld met een moderne computer.
Er zijn bezienswaardigheden zat in India, ter plekke is de info in prima Engels weergegeven. Tombes, forten, belangrijke tempels en musea hebben altijd wel een bord voor de deur staan, maar ik vind wel dat de informatie in de musea zelf af en toe onvoldoende is. Als ik een beetje mijn best doe is er voor mij trouwens genoeg leesvoer te vinden om de verhalen uit de Lonely Planet reisgids aan te vullen. Het merendeel van de toeristen bij alle bezienswaardigheden zijn natuurlijk Indiërs zelf, het grootste gedeelte loopt er echter in sneltreinvaart door heen. Ondanks dat ze meestal geen camera hebben lijken ze het meeste op Japanse toeristen in een tour. Familie-uitstapjes in hoog tempo zijn dus heel gewoon, maar mogelijk is de interesse van de Indiër bij een bezienswaardigheid wat lager omdat ze meer kennis over het verleden van hun land paraat hebben. Mij duurt het soms tijden om een bepaald verhaal uit te ploeteren en in verband met al bekende verhalen te brengen. In Nederland zal dit proces bij mij ook veel sneller gaan.
Maar veel bezienswaardigheden lopen gewoon over straat, je kan gewoon naar mensen kijken. Je kan zonder veel moeite de vier hoofdreligies in India aan de kledij en het uiterlijk van de persoon onderscheiden: Sikh, Hindoe, Moslim en Jain. De mooiste mensen om naar te kijken zijn de oudere vrouwen uit kleine dorpjes die nog erg traditioneel gekleed zijn. Vaak lopen die in hele kleurvolle kledij en dragen ze een overdaad aan sierraden.
Je hoeft maar een uur te wachten op een busstation en je hebt alle culturen van India gezien. Het Hindoe geloof kom je echt overal tegen, de beeldjes zie je in bussen, in tempels, bij de kassa van een restaurant en soms gewoon midden op straat. Iedere winkeleigenaar heeft wel een favoriete God en hij zal zijn beeltenis boven de ingang van zijn winkel plaatsen.
Het mooiste zijn nog wel de festiviteiten en daar heeft India er veel van. Met veel luide muziek wordt een beeld door de stad of het dorp gedragen, dit gaat gepaard met veel dans. Omdat dit meestal in de avond gebeurt en de openbare verlichting in India niet echt van fantastische kwaliteit is, voorziet de stoet ook in zijn eigen verlichting. Elektrische kandelaars worden aan weerszijden van de dansers en het beeld in de stoet meegedragen. Tien tot twintig van die kandelaars zijn met elkaar door elektriciteitsdraad verboden en achter de stoet aangesloten op een generator. Die generator levert dus ook het vermogen voor de ongelofelijke herrie, Indiase muziek op het geluidsniveau van een carnavalswagen. Voor het beeld is nu zo’n 30 meter verlicht en daar vinden de rituele dansen plaats. De eerste paar keer is het leuk om mee te maken maar daarna word je van het lawaai tot diep in de nacht gewoon strontziek.
Maar dat is India, het is één grote heksenketel waar zowat alle geloven naast elkaar kunnen leven. Ik laat de christenen hier even buiten beschouwing (die heb je namelijk ook in India, voornamelijk in de zuidelijke staat Kerala), maar het uiterlijk van de overige gelovigen in India zal ik kort karakteriseren:
Sikh: De mannen dragen een zogenaamde turban op hun hoofd die hun baard en hoofdhaar bijeen houden. Hun geloof verbiedt namelijk het knippen van hun haren dus die kunnen héél lang worden. Kleine kinderen dragen hun haar bijeen geknoopt tot een knotje die met een kleine doek is omwikkeld. Een ander onafscheidelijk item van een Sikh is een zwaard of dolk, deze is bijna altijd onder de kleding verborgen. Maar ik heb een Sikh zien bidden bij de Golden Tempel in Amritsar, hij had alleen een korte broek aan en naast zijn turban had hij zijn zwaard om zijn hals hangen. De Sikh zijn de enige in India die gewapend een bank binnen mogen lopen, mits de zwaardlengte korter is dan 6 inch, zeg 15 cm. Dat is het formaat van een dolk dus.
Hindoe: De vrouwen van het Hindoe geloof zijn in het algemeen heel kleurrijk gekleed, het zijn voornamelijk lappen stof die ze over hen heen hebben geslagen. Nauwkeurige bestudering leert dat ze volgens mij slechts 3 kledingstukken dragen: een hesje met korte strakke mouw en die de buik bloot laat; ongetwijfeld een slipje; en over het gehele lichaam een sjaal gevouwen. Die sjaal wordt dacht ik rond de heupen vast geknoopt en dan over de schouders geslagen. Sporadisch zie ik de contouren van een BH.
Bijna allemaal hebben de vrouwen een rode punt op hun voorhoofd, ik dacht eerst dat het saffraan was maar het is ‘slechts’ vermiljoen. Maar vooral de jongere vrouwen gebruiken stickertjes in vele vormen en kleuren die passen bij de kleur van hun kleding. Het symboliseert de ziel van hun lichaam, ook mannen kunnen dit teken dragen maar dat zie ik veel minder vaak. Bij een tempel ontkom je er bijna niet aan, er is daar altijd wel iemand die een rode punt op je voorhoofd wil drukken. Als een vrouw wil aan geven dat ze getrouwd is dan heeft ze naast die rode stip op haar voorhoofd ook een rode streep door de scheiding van haar haren getrokken.
Ik kan nog een hele brief schrijven over het Hindoe geloof hier met al zijn goden, maar daar heb ik geen zin in, maar ik wil wel kwijt dat er ruwweg 2 hoofdstromingen aanwezig zijn: de liefhebbers van Vishnu (zorgt voor continuïteit) en de liefhebbers van Siva (de vernietiger). De intens gelovigen van de eerste groep geven dat aan met 3 horizontale strepen op het voorhoofd, de anderen met drie verticale. De strepen zijn meestal, rood, geel of wit. Er is trouwens nog een derde hoofdgod Brahma (de schepper) maar die wordt niet zo massaal aanbeden als die andere twee.
Moslim: Bij mannen kan ik het verschil tussen Moslim en Hindoe moeilijk zien omdat beide vaak hun kenmerken niet tonen. Ik moet het dus afleiden aan hun vrouwen die ze op sleeptouw hebben. Moslimvrouwen, dat weet denk ik iedereen, zijn volledig bedekt door een zogenaamde burka op de handen na. Bij Hindoe vrouwen zijn blote armen en onderbenen heel gewoon, maar dat is dus taboe voor het andere geloof. Meestal zijn deze gewaden in een ééntonige donkere kleur (zwart, donkerblauw of donkergroen) en hebben ze hun hoofd bedekt. Ook al zijn er moslimvrouwen die zich kleuriger te kleden en hun gezicht vrij laten, je ziet ze regelmatig met hun sjaal half voor hun gezicht houden of deze met hun tanden vast houden.
Jain: Hier zijn er niet veel van in India maar de harde kern zie je zo: ze hebben zonder uitzondering een kaal geknipte kop, af en toe hebben ze een klein een plukje haar aan de achterkant. De pelgrims lopen rond in geheel witte gewaden en ik heb gehoord dat zowel de mannen als de vrouwen in hun tempels de beelden naakt aanbidden.
Boeddhist: Eigenlijk hebben we alleen veel Tibetaanse boeddhisten gezien, de monniken hebben vaak een kale kop en ze hebben een rood-geel gewaad om de schouders hangen.
Zo weer heel wat leerzaams opgeschreven, ik ga maar eens afsluiten. Ik heb nu een paar dagen lang flink liggen schrijven en ben het nu zat. Ik ga mij met andere avondbezigheden amuseren. Géén televisie, nee die mis ik niet op goed internationaal nieuws na. Maar ik ga denk ik weer aan een leesboek beginnen, of nog meer informatie over India doorneuzen, jongleren met 3 ballen, met Anton backgammon spelen of we gaan door de stad slenteren. Beetje eten, een bioscoopje pakken of het zoveelste eentonige gesprek met een Indiër opstarten. Verder dan “What’s your name?”, “Where come from?”, “What’s the time?” of de grootste janker “Do you like cricket?” komen ze hier niet. En de kleine kinderen bedelen dan ook nog om Rupees of om pennen, en hier geldt hetzelfde als bij de bedelaars: geef ze niets want binnen een minuut staat de hele wijk om je heen.
Over dat cricket trouwens, Nederland behoorde tot de laatste twaalf van de wereld en mocht dus met de wereldkampioenschappen mee doen. Nou, zodra ze weten dat we uit Holland komen, oh oh oh, dan zijn we vriendjes van iedereen geworden, er wordt er weer iemand bijgehaald en begint het hetzelfde gesprek met de nieuwkomer weer van voor af aan!
India, het hier één groot gekkenhuis, en dit hoort bij het reizen!
Groetjes van Michiel
==========
Madras, 8 mei 1996
Hallo allemaal,
De reis loopt nog door, mijn verhaal dus ook. In mijn laatste brief leerde je over mijn kijk op het Indiase leven en ik zou er zo weer een aanvullend boekje over volschrijven want er gebeurt hier iedere dag wel iets waar je iets over naar huis kunt schrijven. Maar nu hou ik het weer bij een samenvatting van onze reis dus je krijgt weer een reeks door ons bezochte plaatsnamen voor je kiezen en vermeld ik waarom we juist daar heen zijn gegaan. Dit kan handig zijn voor een toekomstige reiziger die nu nog in je zit te slapen maar bij het lezen van dit verhaal wakker wordt.
We zijn vlak buiten Bombay (nou ja, 100 kilometer) naar het hillstation Matheran vetrokken, dat is een klein dorp dat zeg maar bovenop een 800 meter hoge berg ligt. De hele berg en het dorpje zijn ingericht als een soort reservaat, er bestaat daar bijvoorbeeld géén gemotoriseerd vervoer. Om daar te komen is heel bijzonder, je neemt óf een taxi bergop die je aan de rand van het reservaat (2 kilometer ver van het dorp) af zet, óf je neemt de smalspoortrein vanaf Neral die je tot in het dorpje brengt. Een paar maal daags gaat er een treintje langs de steile helling naar boven en dat levert fantastische beelden op. En bovenop de berg kan je rond het dorp wandelingen maken die mooie vergezichten over de vlakten leveren.
Aansluitend hebben we de nachttrein van Bombay naar Aurangabad genomen en toen bleek dat ik mijn mening over Bombay in mijn vorige brief iets te snel had opgeschreven. Tot dan toe hadden we die dagen alleen de goede (duurdere) delen van de stad gezien, maar de wijken langs het spoor waren de grootste sloppenwijken die ik tot nu toe in India heb gezien. Niet te geloven wat een armoede je daar ziet, ik was blij dat we daar niet rond hoefde te lopen en dat dit vanuit de trein hebben aanschouwd. Iedere grote stad zal deze buurten ongetwijfeld hebben maar tot nu toe waren we er kennelijk toevallig om heen gereisd, maar als je dus Bombay verlaat met de trein dan ga je er dus dwars doorheen.
De nachttrein gooide ons om 6 uur in de ochtend uit het station van Aurangabad, we hebben daar een hotel genomen om onze spullen neer te leggen en zijn meteen doorgereisd naar het 100 kilometer noordelijker gelegen Ajanta. Hier ligt een afgelegen dal dat door een paar Indiërs en Engelsen een 100 nog wat jaar geleden is ontdekt tijdens een tijgerjacht. In dat dalletjes vonden ze een 30-tal tempels en kloosters, allemaal van het Hindoe geloof. Sommige tempels hebben nog indrukwekkende schilderingen die stammen uit de 6e eeuw na Christus, de oudste muurschilderingen van héél India kan je hier vinden. Omdat deze tempels zo verborgen liggen en eeuwenlang niet meer door de mens is bezocht hebben deze schilderingen nog zo’n goede kwaliteit.
De dag erop zijn we naar Ellora gegaan, dat ligt ook in de buurt van Aurangabad. Ook hier liggen tempels die direct uit de rotsen zijn gehakt, alleen zijn deze tempels nooit uit de vergetelheid van de mensen hier geraakt. Hier zijn geen muurschilderingen te vinden maar omdat het hier om Boeddhistische en Jain-tempels gaat zijn ze op een andere manier even interessant. En hier staat volgens de informatie die we tot ons kregen de grootste tempel die door de mens ooit uit één stuk uit de rots is gehakt, echt indrukwekkend. Je moet je dus voorstellen dat ze een vrijstaande tempel van 2 verdiepingen hoog hebben gebouwd, niet door de tempel zelf te bouwen maar door de vrije ruimte in en om de tempel uit de rots weg te hakken. Die Indiërs waren toen dus ook al knettergek, dat is mijn mening. Maar ik ben wel van mening dat zowel Ajanta als Ellora een absolute ‘must’ is voor bezoekers aan India.
Ongeveer 4 uur met de bus vanaf Aurangabad (dus net te ver voor een daguitstapje) ligt Lonar. Lonar is een meteorietenkrater van 2 kilometer in doorsnede en enkele honderden meter diep. Voor een natuurkundige is dit natuurlijk een verplicht nummer dat indruk maakt, anderen kunnen er misschien ‘alleen maar een gat’ in zien. De krater is mooi rond en aan de rand is hij een beetje opgedrukt, bijna zoals je ze op de maan kunt zien. Ik zeg bijna want het is natuurlijk het laagste punt in de hele omgeving en op één plek heeft een klein riviertje de rand doorklieft en voedt het onder aan een klein meer. Het ziet er daar beneden ook heel erg groen uit vergeleken met de omgeving. En omdat dit het werk van God is “puilt” de krater uit van de tempels, op afstand heb ik er zeker een stuk of vier geteld.
Vanuit Lonar wilden we verder reizen naar het zuiden, maar dan blijken alle bussen via Aurangabad te reizen. Dus we reisden terug naar onze vorige basis (het zogenaamde backtracking, dat proberen wij backpackers zoveel mogelijk te voorkomen) en namen daar de nachtbus naar Bijapur. Pfff, onze enige nachtbus tot nu toe was meteen een hele pittige, we waren gebroken toen we in de ochtend om 8.00 uur uitstapten. Onder een nachtbus moet je jezelf niet te veel voorstellen dus, het is gewoon een lokale bus waar geheel geen slaapstoelen in zitten, maar die wel in de nacht rijdt. En deze was volgepakt met Indiërs en hun goederen (meestal de helft van hun boerderij) dus dat was weer effe bikkelen...
Maar Bijapur was het afzien in de bus waard want deze stad heeft namelijk hele belangrijke moslimarchitectuur. Na de val van Hampi waarover ik later meer vertel was deze stad voor langere tijd de hoofdstad van één van de belangrijkste staten in Zuid India. Er staat bijvoorbeeld een indrukwekkend mausoleum van één van die heersers en er liggen fantastische ruïnes van het fortpaleis. En nu komt het, er ligt hier ook een tombe die overspannen wordt met één van de grootste stenen koepels ter wereld. Ik geef jullie weer wat feitjes op een rij: het Pantheon meet 42 meter, de St. Pieter in Rome ruim 41 meter, de St. Pauls in Londen meet 37 meter en de Aya Sophia in Istanbul is 33 meter in doorsnede. Deze tombe met de naam Golgumbaz is gebouwd in 1659 en heeft een doorsnede van maar liefst 38 meter. Dit kunstwerk werd flink bezocht door voornamelijk Indische toeristen, daardoor konden we de whispering gallery zelf niet testen omdat de tombe overstemd werd door schreeuwende kinderen en fluitende pubers.
In de 6e tot de 8e eeuw na Christus was Badami in Zuid India de hoofdstad van een kleine onafhankelijke staat. De hoofdstad lag in een doodlopend dal die van weerszijden op de heuvels door 2 imposante forten prima te verdedigen was. De mooiste resten van deze vergane hoofdstad zijn eigenlijk de tempels die uit de rotsen waren gehakt. En wat ook op valt is de dijk die een kunstmatig meer heeft gevormd wat toentertijd als watertank diende. Nu wast de bevolking iedere dag zichzelf en de kleren in het water. Het meertje lijkt dus biologisch dood, alleen algen overleven er nog en daardoor is de kleur van dit stille water egaal groen. We maakten de stop in deze plek voornamelijk omdat het halverwege Bijapur en Hampi in ligt.
Hampi kan je waarschijnlijk niet op een kaart vinden, maar het ligt in de buurt van Hospet. Deze plek is gewoon een verplicht nummer om te bezoeken! Het was van de 14e tot de 16e eeuw de hoofdstad van een indrukwekkende staat dat een groot gedeelte van Zuid India besloeg. Na de ondergang heerste Bijapur over een deel van dit rijk. In de ruïnes van deze gigantische stad leven nu minder dan 1000 mensen, veelal boeren en mensen die van het toerisme leven. De oppervlakte van deze praktisch onbewoonde stad is zo groot dat je hier rond kan wandelen zonder ook maar iemand tegen te komen. De stad had ooit een gigantisch paleis welke met 7 stadsmuren was ommuurd, de oppervlakte van de stad bedroeg 33 vierkante kilometer! De belangrijkste monumenten (dat zijn de verlaten tempels natuurlijk) in de verloren stad worden wel goed bezocht natuurlijk, maar de drukte viel ons erg mee.
Dat kwam ook doordat wij hier in het laagseizoen reizen en vroeg uit de veren waren gegaan, waardoor we sommige tempels geheel voor ons alleen hadden. En één van die tempels was best apart, daar hebben de bouwers handig gebruik gemaakt van de druk die het stenen dak op de stenen pilaren uitoefent. Die pilaren hadden ze zo gevormd dat deze een heldere toon voort bracht als je er met een houten stok tegenaan slaat, en iedere pilaar had een andere toon. Het verhaal gaat de ronde dat een aantal kloosterlingen op deze manier in de tempel fantastische muziek konden maken. Wat ook op viel als we door de stad liepen was dat de watervoorziening en waterafvoer voor die periode een hoog pijl leek te hebben. In en rond het paleis kon je verschillende aquaducten zien die het water naar de baden transporteerden. Tegenwoordig kan menig Indiër zich nog steeds geen stromend water veroorloven.
Nadat we een dag in de hitte door Hampi hadden gelopen zijn we naar Hassan gegaan, op zich is hier niet veel te zien maar er zijn drie boeiende dorpen in de omgeving. De eerste is Sravanbelagola, een pelgrimstad van de Jain-gelovigen. Bovenop een rots hebben we een tempel bezocht waar een eenvoudig maar groot beeld van Lord Bahubali staat. Om dit beeld van die leermeester uit vroege tijden te mogen bezoeken moesten we wel 600 nog wat treden blootsvoets over de rots beklimmen. Het beeld is 17 meter hoog en ze zeggen hier dat dit het grootste standbeeld ter wereld is dat van top tot teen uit één blok steen is gehakt.
De andere twee dorpjes in de buurt van Hassan zijn Halebid en Belur. Nog meer tempels, dit keer uit de zogenaamde Hoysala-dynastie. Deze tempels zijn relatief klein van opzet maar de details van het beeldhouwwerk worden volgens kenners nergens in India overtroffen. Belur was van de 11e tot de 13e eeuw de hoofdstad van een klein rijkje, en de heersers hadden meer oog voor architectuur en kunst dan voor machtsuitbreiding. Ondanks dat beide plaatsjes weer tot dorpjes zijn gedegradeerd houden de dorpelingen hun juweeltjes van tempels in prima staat. Als je eenmaal in Hampi bent en getroffen bent door de tempels hier, dan mag je naar mijn mening deze ook niet links laten liggen.
Mysore is denk ik de belangrijkste stad van Zuid India voor reizigers zoals ons. We hebben hier denk ik de mooiste en kleurrijkste markt van India gezien, dit gaf weer lekker fotovoer. Er staat tevens een prachtig paleis van de Maharadja van Mysore uit 1912 in de stad die ook de moeite waard is om te bezoeken. Het geeft een heel goed inzicht in de rijkdom en macht van deze heersers over die ministaatjes in India. De fortpaleizen uit Rajastan zijn romantischer om te bezoeken, maar zelf vond ik dat dit paleis een beter zicht gaf over de macht van de staatjes en hun relatie met het toenmalige Brits bewind. Wat minder leuk is dat het voor ons hier gewoon héét is, het is hier bijna niet uit te houden overdag. Gelukkig is er hier wel iedere avond een kleine regenbui om de zaak af te koelen.
Onze 165e reisdag stond geheel in het teken van het reizen, in de ochtend vertrokken we om 7.00 uur naar Ootacamund. De Tamils noemen het dorpje in hun moedertaal Udhagamanalam en de backpakkers maken er simpelweg Ooty van. Het is een dorpje dat op ruim 2200 meter hoogte ligt, de busrit heen duurde 5 uur en hij slingerde driftig door de bergen. De rit ging dwars door een gigantisch natuurpark/wildlife reservaat dus de omgeving zag er uit als een plaatje. Iets na het middaguur kwamen we dus in Ooty aan, ik denk de grootste tegenvaller van onze gehele reis. We hadden over Ooty al veel gehoord over een verpeste omgeving door Indische toeristen, maar zelfs na dik 2 maanden reizen door India moest ik nog effe slikken om wat we zagen.
Tot begin jaren 80 zou dit dus “het mooiste plekje” van Zuid India zijn geweest, hoog in de bergen, eigenlijk altijd lekker koel vergeleken met de vlakten. Je zou hier mooi kunnen wandelen met fantastische uitzichten over de met bos bedekte bergwanden en dalen. Het was een zogenaamde hillstation, gesticht door de Britten om de warmte, drukte en vervuiling van de laagvlakten te ontvluchten. De meeste huisjes zijn dus oer-Engels met tuintjes en door het plaatsje lopen echte lanen, brede paden met aan weerszijden een bomenrij. Dit rustieke plekje ligt midden in een landelijke omgeving boven op de Nilgiri heuvelruggen, nou ja, met 2½ kilometer hoogte kan je het bijna bergen noemen.
Maar tegenwoordig wordt dit plaatsje volgebouwd met hotels en restaurants en als je een vergezicht over de dalen zoekt dan moet je ver lopen. Het maakt allemaal een zwaar vervuilde indruk, het open riool kan al het afval niet aan. Het barst hier van luid toeterend bus- en taxiverkeer. Daar bovenop hoor je allerlei reclameacties voor rondleidingen die met megafoons door het dorpje in het rond geschreeuwd, die activiteit is gecentreerd rond het busstation. Ik geef jullie een letterlijk citaat uit onze reisgids over Ooty: “Vooral jongeren, die hun ghettoblasters oversturen en in groepjes overal doelloos rondzwerven en alles wat mogelijk is vervuilen, gedragen zich in het algemeen als een groepje varkens.” Ik heb hier weinig aan toe te voegen. We hebben er slechts gegeten en een half uurtje rondgelopen en toen zijn we naar het station gegaan om een treinrit bergaf te boeken.
En dat maakte de dag weer een beetje goed. Het is een smalspoorlijntje van 46 kilometer lengte en loopt van de Indische laagvlakten de bergen in naar een hoogte van ruim 2 kilometer. De civiel technische ingenieurs hebben in 1908 een knap stukje werk opgeleverd. De helling is zo stijl dat de locomotief met een tandwiel aan een derde getande rail de trein omhoog moet duwen, voor de spoorwegfreaks een mooi voorbeeld van een tandradbaan. En tot de hoogst welkome verassing bleek de dienstregeling (per dag 2 treinen op en neer) nog met de originele stoomlocomotieven te worden uitgevoerd. Ik heb op dat traject nog 4 echt werkende stoomlocomotieven geteld, echt heel aardig om te zien. Ook de afdaling liep door een mooi natuurgebied, de 3½ uur durende afdaling van dit smalspoorlijntje in kolendamp zit in mijn herinnering gegrift.
Na een overstap op breedspoor kwamen we rond 22.00 uur in Coimbattore aan. Tip voor de reiziger: het eten in het restaurant tegenover het station was erg lekker maar het leverde ons beiden de dag daarna stevige diaree op. Toen waren we al in Kochi aangekomen omdat we om middernacht een slaaptrein naar dit kustplaatsje aan de Arabische Zee hadden genomen.
Kochi (de oude spelling uit de tijd van de Britten was Cochin) was mogelijk de eerste plek waar de Portugezen in 1502 vaste voet op India kregen. Toen wij Nederlanders ruim 100 jaar later arriveerden hebben we om dit stadje 3 oorlogen met de Portugezen gevoerd. Vanaf 1663 was een ongeveer 300 kilometer lange kuststrook van Zuid India definitief onder de heerschappij van de Hollanders. Nou ja, definitief, toen Napoleon ons land bezette konden “we” de overzeese gebiedsdelen niet meer ondersteunen en namen de Britten voor “ons” de administratieve taken waar. Na de slag van Waterloo volgde er een ruil van gebiedsdelen in Azië tussen de Britten en de Hollanders waarna we uit India verdwenen. Tijdens deze ruilverkaveling zijn we trouwens ook uit Ceylon (nu Sri Lanka) en Zuid-Afrika gezet. En wat kreeg Nederland er voor terug? De alleenheerschappij in Nederlands-Indië want de Britten verlieten bijvoorbeeld hun steunpunten in Sumatra.
De oude stad van Kochi is een erg ontspannen plek en het is opgebouwd met oude Europese panden. De belangrijkste zijn de oudste kerk van India uit het begin van de 16e eeuw, de oudste synagoge van India en het zogenaamde paleis Matancherry uit 1557. Deze laatste is door de Portugezen gebouwd voor de plaatselijke heerser, waarschijnlijk om een soepele handel te waarborgen. Onder Hollands heerschappij is dit pandje voor dezelfde reden grondig gerenoveerd en nu staat het beter bekend als Dutch Palace. Na die renovatie zijn ze trouwens begonnen met het aanbrengen van muurschilderingen in het paleis, ze geven veelal verhalen uit het Hindoe geloof weer. Er wordt gezegd dat deze tot de betere muurschilderingen uit héél India behoren.
Een paar dagen later zijn we via Allaphuza (Allepey) naar Kollam (Quilon) gereisd. Allaphuza staat zelfs in India erg bekend om haar drinkwater, dysenterie is hier een periodieke smaakmaker. Vanaf dit plaatsje naar Kollam is het zo’n 80 kilometer en dit hebben we niet met de trein of bus afgelegd maar voor de verandering met de boot. En niet langs de kust over de zee maar via het achterland over natuurlijke plassen en kunstmatige kanalen. Enkele van deze kanalen zijn ooit nog door de Hollanders gebouwd om dit drassige gebied gangbaarder te maken. Er zijn hier en daar wel wat openingen gemaakt naar de zee dus er is wat tij aanwezig, maar het is volgens mij niet zout genoeg om dit brak te noemen. Er ontbreekt mangrovevegetatie, toch is het een uniek stuk landschap in India, heel erg groen met veel water. Door de boottrip over het water zijn we in de avond flink verbrand in Kollam aangekomen.
Iets van 30 kilometer ten zuiden van Kollam ligt het strand van Varkala en hier hebben denk ik nog niet veel toeristen van gehoord. Goa en Kovalam zijn in India de overbekende badplaatsen met mooie stranden aan de Arabische Zee, het is echter zo druk met Indische en in mindere mate westerse toeristen dat het voor ons niet echt meer de plek is om er rond te hangen. Het is niet echt de plek om de drukte te ontvluchten.
Varkala is een gehucht dat nog maar net door backpakkers is ontdekt. Er zijn nog maar een paar restaurants en goedkope pensions gebouwd, het ligt tussen de palmbossen op de rand van een 40 meter hoge klif. Met een trappetje kan je afdalen naar een heerlijk strand met heerlijk water met heerlijke golven. Maar wat vooral telt: Weg van Indiërs! Geen dagelijks gezeur meer van “What country?”, “Change money?”, “Want hassies?” of “Come to my shop, cheap prize!” aan je kop. Nee, lekker gewoon de hele dag niets doen hangen en in een restaurantje bestaande uit tafeltjes en krukjes onder een dak van bananenbladeren. De hele dag fresh lime soda voor ƒ0.30 per stuk wegslobberen, en als je actief wilt bezig zijn dan doken we weer de zee in. Het was een welkome afwisseling na al die maanden actief reizen door India, we werden er lekker lam en futloos van.
Het luieren mocht best wat langer duren alleen verliep over precies een week ons visum in India en die kunnen we in Zuid India alleen in Madras verlengen. Dus na 5 dagen vertoeven aan een koel strand hebben we de draad weer opgepakt en zijn we met een nachttrein naar Madurai gereisd, die trip duurde 8 uur. Shit, dit keer hadden we pech met het reserveren van de trein, er waren geen bedden in de trein meer beschikbaar dus we hadden helaas een standaard treinkaartje van ƒ4,= te pakken. Nou, probeer je dit maar in te beelden maar dit hebben we opgelost door hoog in de bagagerekken te slapen!
Tjonge jonge, Madurai is met recht de tempelstad van India. In de binnenstad staat een tempelcomplex met 4 gigantische goparams. Dat is een soort toegangstoren, ieder is ongeveer 50 meter hoog en bevat tussen de 1000-1500 beelden van personen die voor komen in de verhalen van het Hindoe geloof. Ze worden iedere 12 jaar gerestaureerd, beschilderd en ingewijd, en dat was net 7 maanden terug voor het laatst gebeurd dus alles zat perfect in kleur. Disneyland is niets vergeleken met deze uitspatting van het Hindoe geloof.
In het complex hebben we de beroemde hal met 1000 pilaren gezocht welke allen uniek zouden zijn bewerkt. Helaas heeft de hal niet veel indruk op ons gemaakt: niet wegens het feit dat er ‘maar’ 985 pilaren stonden, maar er was voor de zoveelste keer stroomuitval waardoor het in de hal pikke donker was. We hebben daar dus niet veel van het beeldhouwwerk gezien.
In Madurai ligt ook een museum over Mahatma Ghandi, al zijn er daar meerdere van over heel India verspreid. Deze bevat als reliek onder andere het kleed dat de goede man zijn laatste dag aan had, zijn bloedvlekken van zijn aanslag in Delhi (1948) zitten er nog fijntjes in.
We reisden door naar Madras en passeerden daarbij Tiruchirappalli. Deze stad met 800 duizend koppen heeft ook weer een tweetal bezienswaardigheden waarvoor we effe de trein uit moesten: ten eerste staat hier een constructie van half tempel half fort midden in de stad op een 83 meter hoge rots. Om bovenop te komen werden we weer lastig gevallen door horde Indiërs die hun engels willen oefenen met die ene zin: “Hello, where from?”. Ik wilde ze bijna stuk voor stuk van die rots afduwen en ze direct het nirvana in sturen, maar gelukkig we hadden een alternatief gevonden om de middag door te komen.
Vanaf de top van die rots konden we namelijk in het noorden aan de horizon de Sri Ranganathaswamy tempel zien liggen. Onder de toeristen blijkt het een vrij onbekende bestemming te zijn, maar wij kwamen er daar achter dat dit is het grootste tempelcomplex in heel India is. Het meet ruim 2½ km², het is 7 maal ommuurd en het heeft 21 goparams. Het hart van dit complex is met goud beslagen en helaas voor non-Hindoes ontoegankelijk. Er wordt eigenlijk op huidskleur gelet, want Indische moslims of Jains liepen daar wel gewoon naar binnen, dus die regel is ergens kroegpraat. Maar wij westerlingen kregen daarentegen wel de kans om voor een klein bedrag het dak op te klimmen en op afstand een panoramafoto te schieten van het binnenste heiligdom.
Deze gigantische tempel is aan de god Vishnu toe vertrouwd, de Siva-aanhangers onderhouden enkele kilometers verderop een iets kleiner doch soortgelijk complex. Daar zijn we niet naar toe gegaan en de saaie stad hebben we verder ook gelaten voor wat hij was. We namen de trein verder naar het noorden en stapten anderhalf uur later uit in Thanjavur.
Ondanks de grote hoeveelheid indrukwekkende monumenten in India zijn slechts enkele bijzonder genoeg voor de “World Heritage List” van de Unesco. Naast onder andere de Taj Mahal staat ook de Brihadeshwara tempel (en fort) uit Thanjavur op de lijst. Het unieke aan deze tempel is dat boven op een hoogte van 63 meter een zogenaamde lingam (het religieuze symbool van God Siva) is geplaatst, het is één blok graniet van 81 ton! De bouw tijdens heerschappij van de Chola in de 11e en 12e eeuw moet indrukwekkend zijn geweest, om het blok erop te krijgen zouden ze een aarden helling van zes kilometer lang hebben aangelegd.
Na het zien van deze tempel, de Taj Mahal of het stadscentrum van Krakow (Polen) begrijp je als maar meer dat er dingen op de wereld zijn die gewoonweg onvervangbaar zijn. Ik hoop dat het Nederland ook gaat lukken om het polderlandschap van de Beemster en de verdedigingswerken van Amsterdam (“fort Amsterdam”) op deze monumentenlijst van de Unesco te krijgen.
Eventjes iets anders vertellen dan over al die bezienswaardigheden die we bezoeken. Het zuiden van India lijkt mij minder verwesterd over te komen dan het noorden. We lopen hier bijvoorbeeld vaker tegen eenvoudige eettentjes op waar we niets anders dan met de handen kunnen eten, het geklungel op de bananenbladeren doet mij dan nog meer beseffen dat ik aan het eten ben. Lekker met je handen van je rijst en curry een frutje maken en vervolgens het in je mond kwakken. In het algemeen zijn de curry’s in het zuiden minder gepeperd dan in Rajastan waardoor we iets meer van het eten kunnen genieten. Maar als je zoals ik linkshandig ben, lijken die Indiërs niet meer van onze tafelmanieren te genieten. Ja, zo krijgen we te maken met de etiquette hier: zeggen dat je vol bent helpt niet, ze blijven aan je tafeltje langs komen met de bakken met rijst en curry’s en vullen je dan bij. Als je vol bent wordt van je verwacht dat je het bananenblad dubbel vouw, dan kan er dus ook geen eten meer op worden geserveerd. De prijs voor die volledige maaltijd is 10 RE, ofwel ƒ0,50. Tenzij je het af sluit met een kopje koffie of thee, dan komt er nog eens 2 of 3 RE bij.
Buiten op straat staan de geldwolven al te wachten, voor mij lijkt het alsof ze de dollars in het zuiden harder nodig hebben dan in het noorden. Van zwart geld wisselen zijn we niet vies, ruwweg de helft van onze transacties vonden tot nu toe op straat plaats. Het is niet zo dat de koers op straat beter is dan in de bank, maar bij de bank zijn we zo een half uur kwijt voordat we ons geld hebben, op straat is het in enkele minuten geregeld.
Vaak wisselen we bij juweliers (het wemelt van de goud- en zilversmeden in India) en daar zit volgens een zwartwisselaar de volgende reden achter: het merendeel van de Indiërs kan zelf maximaal 50 U$ bij de bank krijgen en dat is veel te weinig voor handelaren in edelmetalen. Omdat India zelf geen grote goudmijnen heeft, moeten de handelaren veel overzees halen en daar hebben ze dus harde valuta voor nodig.
Handelaren in Iran zouden onderling met dollars rekenen. Formeel accepteert trouwens de regering van Iran de dollar in eigen land, nou ja, je kan ze verkopen maar niet kopen, en ze houden de koers kunstmatig vast. Dit is gunstig voor de illegale geldwisselaars die daar flink geld aan kunnen verdienen: op straat waren onze harde dollars 25% meer waard en die verkopen ze ongetwijfeld voor nog meer lokaal geld.
De inflatie in Turkije bedroeg in 1994 iets van 94% op jaarbasis, de mensen schreeuwen daardoor om dollars om hun spaartegoeden veilig te stellen. De betere koers op straat werd binnen enkele dagen door de banken al weer ingehaald. Om een idee te geven, op de eerste dag in Turkije wisselden we 1 U$ voor 56500 TL, dat was 5 dagen later al 60000 TL geworden, een ontwaarding van 6%!
Syrië heeft een vergelijkbaar verhaal als Iran, je kan geen dollars bij de bank kopen. Maar op straat lukte het ons zelfs om travelcheques te wisselen. De persoon vertelde ons dat hij de cheques naar Libanon stuurde en zo aan zijn dollars kwam. Hij vertelde ons ook dat zijn dollars speciaal voor zakenreizigers waren bestemd, want in het buitenland heeft geen enkele bank interesse in Syrisch geld als wisselmunt.
Nou wat doe ik al die avonden hier in India? Nou naast het lezen van boeken hou ik me ook bezig met compleet nutteloze vraagstukken. Zoals de volgende vraag: wanneer stond voor het eerst tijdens het middaguur de zon loodrecht op mijn hoofd? Nou dat werd een beetje rekenwerk, eerst heb ik een verband moeten definiëren tussen het hoogste punt van de zon op het middaguur sinds de passage over de evenaar op 21 maart. Volgens mij kan je dat benaderen met een sinusfunctie die na omissie van de term 365/360 als volgt is weer te geven:
hoogste punt = 23½ x sin [aantal dagen na 21 mrt]
Evaluatie: 90 dagen na 21 maart is het zo’n beetje 21 juni, dan is het hoogste punt van zon op 23½ graden, dat is boven op de kreeftskeerkring. Daarna keert de zon weer terug naar de evenaar.
En nu komt de landkaart erbij, op 21 april zijn we van Mysore naar Ootacamund gereisd, vlak onder de 12e breedtecirkel. Toen ik rond het middaguur me zat te ergeren aan al de Indiërs die het ooit zo pittoreske dorpje hadden verpest, is mij geheel ontschoten dat voor het eerst in mijn leven de zon recht boven mij stond, immers 23½ x sin (31) = 12.
Zo lekker onbelangrijk en waarschijnlijk heeft de helft geen idee wat ik wil uitleggen dus nu wat toegankelijkere stof. Dan maar harde feiten over het aantal feestdagen in India, hoewel dat ook weer per staat en dan vervolgens weer per stad verschilt. Want iedere streek heeft hier zijn eigen festivals natuurlijk. Bij een bezoekje aan de bibliotheek van Thanjavur las ik dat deze in één jaar op 33 feestdagen is gesloten! Daar staat dan wel tegenover dat we niet het idee hadden dat er echt een weekend of vakantieperiode in India is. Een kleine shophouder kiest gewoon zelf een wekelijkse vrije dag uit. Moslims kiezen dan natuurlijk de vrijdag en de Christenen de zondag, maar verder lijkt er niet echt een systeem in te zitten. Uitgezonderd de overheidsinstellingen natuurlijk, deze spannen de kroon want naast de feestdagen zijn deze ook iedere zaterdagmiddag (of de hele dag) en zondag gesloten.
De grote steden van India draaien dus gewoon 7 dagen in de week door, afgezien van de overheid lijkt alles volop te functioneren. Sinds kort vind dus dat geëmmer dat in Nederland de zaterdag en zondag nog steeds als speciale werkdag wordt gezien eigenlijk zielig.
Terug naar de trip, we namen vanaf Thanjavur de trein en 8 uur later (voor de treinfreaks, vanaf Quilon was dat over meterspoor) stapten we uit in Mahabalipuram. Dit is een heel relaxed dorpje aan de kust vlak onder Madras. En ook hier staan weer veel tempels, hier hebben de Hindoes heel erg lang geleden hun heiligdom op het strand gebouwd. En Mahabalipuram is ook bekend om de stenen beelden die er worden gemaakt, het lijkt wel of in ieder huis een beeldhouwer woont. En het leuke is dat ze overdag niet al te veel werk verzetten omdat het te warm is, maar laat in de avond en vroeg in de nacht hoor je overal het getik van de beitels in het dorp.
Vandaag is het maandag 6 mei en zijn we 180 dagen onderweg. Vandaag is ook de dag dat ons visum voor India af loopt en we hebben niet de moeite genomen dit fantastische reisland verlaten. We zijn gewoon door het zuiden van India gaan reizen en nu gaan we naar het migratiekantoor van Madras en we zien wel wat ze in Madras zeggen. De afstand die we vanaf Bombay hebben afgelegd bedraagt ongeveer 3500 kilometer, de totale teller vanaf Caïro staat op meer dan 20.000 kolometer.
Ondanks alle negatieve verhalen deden ze bij het migratiekantoor niet al te moeilijk. We dachten dat we te horen kregen zo snel mogelijk het land te moeten verlaten, maar we kregen een nieuw visum van 3 maanden voor India! En de prijs die we er voor neer moesten leggen viel reuze mee, het kostte ons ongeveer evenveel als een week in sneltreinvaart naar Nepal reizen.
Nu we plots 3 nieuwe maanden in India hebben gekregen gaat ons oorspronkelijke reisplan weer op de schop, we hebben besloten een maand naar de Andaman & Nicobar eilanden te gaan. Dit moet je effe opzoeken op de kaart, het zijn droomeilanden à la Bounty en Martini reclames, het ligt tussen Sumatra en Birma in. We wisten al de hele tijd van deze eilanden af maar we namen die niet mee in de planning omdat we rekenden met een visum van slechts 3 maanden voor India. Maar nu we er 3 maanden bij hebben gekregen en de boot toevallig ook uit Madras vertrekt, hebben we besloten deze eilanden te bezoeken. De permissie die buitenlanders krijgen is maximaal 1 maand, de boot vertrekt om de 10 dagen en afhankelijk van het weer zou die er 3 tot 4 dagen over doen. De zee kan daar kennelijk nogal wild zijn.
Veruit de meeste van de 300 eilanden zijn onbewoond maar op en rond de hoofdeilanden wonen een zestal hoogst primitieve mensenstammen. Sinds eerst de Britten en later de Indiërs op de eilanden aanwezig zijn, gaat het niet goed met deze stammen. Van een tweetal stammen is het voortbestaan erg onzeker, van de “Great Andamanese” liepen er bijvoorbeeld ooit 5000 mensen rond maar deze zijn in het begin van de 20e eeuw verplaatst naar andere eilanden zodat de hoofdeilanden konden worden ontwikkeld. Sindsdien is hun aantal gekrompen tot iets in de 20 rond 1970, de kindersterfte bedraagt 75%! Een andere stam, de “Jarawas” zouden pas sinds 1974 contact met de westerse wereld hebben aangeknoopt, terwijl de “Sentenelese” tot op de dag van vandaag ieder contact met de buitenwereld zeer agressief beantwoorden. Van hen is dan ook praktisch niets bekend.
Ondanks de vele projecten om deze mensen te helpen lijkt het niet echt dat India veel geeft om deze oorspronkelijke bewoners. Door ontbossing, illegale jacht en grootschalige migratie van Indiërs naar de eilanden zullen sommige stammen denk ik vroeg of laat toch verdwijnen. Een schrale troost is dat slechts 6 eilanden voor toerisme zijn “opengesteld”, de overige eilanden blijven vooralsnog voor pottenkijkers gesloten.
Na 3 maanden een druk reisprogramma door het gekkenhuis India te hebben doorlopen, zullen deze eilanden een heerlijke rustperiode voor ons worden. We kunnen in Port Blair gaan duiken naar koraal, boeken lezen of gewoon niets doen. Voor het eerst zal ik géén brief sturen omdat ik denk de komende maand wat minder te vertellen hebben.
Groetjes Michiel
==========
16 juli 1996
Hallo iedereen,
Het is een hele tijd geleden dat ik iets over mijn vorderingen van mijn reis op papier heb gezet, mijn laatste brief dateert van begin mei. Ik heb nu heel veel te vertellen maar om deze brief niet al te lang te maken zal ik niet alles uitmelken zoals ik tot nu toe heb gedaan.
Dit verhaal begint met een plezierig presentje van de Indiase immigratiedienst, op de laatste dag dat ons visum nog geldig was hadden we verlenging aangevraagd. In plaats van een dringend verzoek snel het land te verlaten kregen we voor het zachte prijsje van ƒ 35,= voor drie maanden een nieuw visum bij. Om die tijd op een aparte manier in te vullen hebben we besloten naar de Andaman & Nicobar eilanden te gaan. Dat gaat niet zomaar, als buitenlander moet je daar permissie voor aanvragen en dat konden we toevallig bij hetzelfde immigratiekantoor doen. Daar werden we met de neus op de feiten gedrukt van rasechte papieren bureaucratie: de hele handel van stempels en papieren heeft ons 5 dagen en 5 bezoekjes aan hetzelfde bureau gekost. En daarna moesten we vervolgens nog een week wachten op de eerstvolgende boot naar de eilanden.
Die vrije week hebben we gedood in Pondichery, de voormalige Franse kolonie in India (zoals Goa en nog wat lapjes grond door Portugal werd bestuurd) waar op het “Hotel de Ville” na geen Franse sfeer is te proeven. Wel het proeven waard is het bier daar, door een gunstige belasting kost hier het bier minder dan de helft dan in de rest van India, net zoals in Goa. Nou ja, rest van India, er zijn zelfs bierloze staten in India, maar als het te krijgen is dan moet je rekenen op ongeveer ƒ3,= per fles van 650 ml. Hier in Pondichery (en Goa) kost zo’n fles ongeveer één gulden en is de kwaliteit van het lokale brouwsel nog stukken beter ook.
Goed, wij gaan een paar dagen later terug naar Madras en voor ƒ40,= hadden we een boottocht naar Port Blair geboekt, de havenstad van de eilandengroep. Vrijdag 17 mei voeren we aan, dit zal ik nooit meer vergeten. De totale afstand over de Bengaalse zee bedraagt 1200 kilometer, we zaten diep in de bunk met honderden Indiërs. De planning was dat we drie nachten en drie dagen op de boot zouden vertoeven, voordat de boot was vertrokken (en die had al 8 uur vertraging opgelopen) hadden de Indiërs er reeds één grote zwijnenstal van gemaakt. Omdat de douche ietsjes dichterbij ligt dan het toilet wordt die dus gebruikt voor de behoefte, waarschijnlijk zag het gros van de sloebers niet eens het verschil: ze denken dat ieder gat in de vloer een plee is.
Zelfs ik als rijke westerling vond het voedsel (alleen maar rijst) een beetje aan de geprijsde kant, maar we moesten wel. Wij hadden niet zoals het overgrote deel van onze Indiase reisgenootjes een baal voorgekookte rijst ingeslagen met de bijhorende curry’s. Terwijl wij met de “elite der Zuid Indiërs” in het restaurant onze biryani’s wegwerkten, werden onder in de bunk alle etensresten in overvolle prullenbakken en wastafels weggewerkt. En de bunk werd in de eerste nacht nog lekker glibberig gemaakt en van een smaakvol geurtje voorzien: de zee was nogal ruw en de gratis kotszakjes op dek 3 vonden veruit de meeste passagiers niet de moeite waard op te halen. En zij die zich wel de trappen op waagden lieten hun rijst en curry verdund met maagzuur daar voortijdig vrij.
Nu hadden wij het niet zo slecht, de staf van de boot dacht meestal dat wij Westerlingen minstens second class en misschien nog wel upper class reisden, dus we kregen geen commentaar als we de hele dag in de lounge (NOT for bunkclass!) zaten of in de avond een paar dekken hoger van de wat propere douchecabines gebruik maakten.
En dan de eilandengroep, deze is echt fantastisch. We bezochten een geheel ander India, het zijn vriendelijkere en behulpzamere mensen en wat direct op valt: er zijn geen bedelaars te bekennen. De eilandenstrip tussen Myanmar (Birma) en Sumatra bestaat uit twee groepen, de Andaman eilanden en de voor de buitenlanders afgesloten Nicobar eilanden. De hele archipel telt ruim 300 eilanden, de Andaman-groep die wij bezochten bestaat uit 3 hoofdeilanden met daaromheen een 100-tal kleinere. Door de geïsoleerde ligging bevonden zich rond 1900 op de eilanden nog 15 unieke mensenrassen, nu is dat aantal tot 6 gedaald. De voornaamste reden is dat de inheemse bevolking niet was opgewassen tegen de westerse ziekten toen de eerste Europeanen voet aan wal zetten. Ten tweede zijn door verhuizingen enkele rassen met elkaar vermengd, door de komst met de boot zijn sommige rassen met elkaar in aanraking gekomen.
En wat woont er nu nog op de eilanden: de overgebleven rassen hebben óf een mongoloïde afstamming, óf een negroïde. Het zijn dus géén verdwaalde Indiërs van duizend jaar terug of zo. En als je wilt weten wanneer men een stam geciviliseerd noemt en wanneer niet, dat kan ik jullie ook vertellen want sommige stammen zijn dat volgens de definitie niet: ze kennen geen taal of schrift.
Als ik goed heb onthouden wonen 4 rassen op eigen eilanden in de Nicobar groep en onderhouden ze regelmatig contacten met de Indiërs. Als kortstondige antropoloog denk ik dat hun voortbestaan wel in orde zit. Maar één ras (de Great Andamanese) woont onder volledige isolatie ergens op een eilandje van de Andaman, er zijn van hen nog maar 19 overgebleven en de ramp is nu dat een tienermeisje een vriendje heeft, die niet van haar eigen ras is! Dit ras is waarschijnlijk snel uitgestorven.
En een ander ras heeft van oudsher op de hoofdeilanden van de Andaman gewoond. Ze worden door de Indische regering in een reservaat gestopt maar zelfs hun jachtgebied wordt door houtkap en plezierjagers (voornamelijk Indiase officials) bedreigd. India heeft alleen oog voor het toerisme en de houtkap op deze eilanden heb ik het idee, de betonmolens draaien de hotels eruit en alle verboden houtsoorten in Europa vinden in Zuidoost Azië nog gretig aftrek. We hebben hier namelijk de grootste houtzagerij van heel Azië bezocht, die staat vlak buiten Port Blair.
Wat hebben wij daar gedaan in die 3 weken?
We hebben hangmatten laten maken en zijn naar het eilandje Haveloc gegaan waar Bounty zo hun reclames zou kunnen opnemen. We hebben 5 dagen & nachten op het strand helemaal niets gedaan. We sliepen in onze hangmatten, de azuurblauwe zee en het 2 kilometer lange goudgele strand moesten we delen met 2 andere backpakkers. Oh, en soms liep er een oud baasje langs die iedere ochtend ging vissen en ons dan bananen en kokosnoten aan bood. Er waren daar op een waterput na geheel géén voorzieningen aanwezig, we hadden voor die week ons eten ingeslagen en een pannetje gekocht om het zooitje eetbaar te maken. Dat betekende dat we minstens 2 maal per dag hout moesten sprokkelen om een vuurtje te maken.
Het gemis van Brooke Shields bracht ons naar een ander eiland, geheel in het noorden van de Andaman eilanden. Ditmaal hadden we een strand met zwart zand voor ons alleen, maar na twee dagen en nachten kwam ook hier geen schone langs lopen dus zijn we terug naar Port Blair gegaan. In de omgeving van Port Blair hebben we nog wat overblijfselen van het Britse Rijk bezocht (een sinds de tweede wereldoorlog uitgestorven dorp) en hebben we een boottocht naar een nationaal park gemaakt. Aldaar konden we gaan snorkelen over een koraal rif, ach het was heel mooi maar veel was beschadigd door de boten die zo nu en dan een ankertje uit gooien. De Rode Zee is 10 maal mooier en veel dichterbij Nederland.
Al met is deze eilandengroep een ´must´ om te bezoeken, zeker nu er nog niet veel westerlingen komen. Je wordt buiten Port Blair nog scheef aangekeken als je ergens je kop vertoont, ze zijn hier zeker nog niet gewend aan buitenlanders. Je wordt naar mijn mening hier dan ook veel minder opgelicht dan op het vaste land van India.
Na 3 weken gingen we weer met de boot terug naar Vishakapatnam op het vaste land, dat ligt halverwege Madras en Calcutta aan de kust. De heenweg kon erger: de boot terug was van Indiase makelij uit 1974! Dit keer hadden we niet eens matrassen in de bunk, alleen houten planken om op te slapen. De enige mazzel was dat we dit keer slechts 2 nachten op de boot sliepen.
De dag na aankomst hebben we direct de trein naar het noorden genomen, want de afgelopen 3 weken was langzaam de moesson het zuiden van India binnen gelopen. Niet te geloven hoeveel water er dan uit de lucht kan vallen, en wat voor een troep het na maanden van droogte op straat wordt. Dus we namen de directe trein naar Delhi, ongeveer 42 uur aan één stuk liggen boemelen. In Delhi hebben we ons visum geregeld voor Myanmar (Birma) en voor ƒ 400,= een vliegticket van Calcutta via Yangon (Rangoon) naar Bangkok geboekt. We hebben in onze laatste dagen in India nog Varanasi en Calcutta bezocht, beide steden zijn India op z’n best.
Varanasi is de heiligste stad van India, iedere ochtend baden duizenden Hindoes zich in het heilige water van de rivier de Ganges, en je raadt het al, dat is een mooi schouwspel. Hiervoor bevinden zich over een lengte van 5 kilometer een 50-tal badplaatsen en een tweetal crematieplaatsen. Jaja, want overlijden in Varanasi betekent het bereiken van het Nirvana zonder verdere reïncarnaties, het ultieme einde van een Hindoeziel op aarde. En de beste afsluiting van het aardse leven is dus de lijkverbranding aan de oevers van de Ganges, je as verdwijnt natuurlijk ook in de rivier. Ben je heel erg arm en heb je geen geld voor je eigen brandhout? Geen probleem, dan gaat je lichaam gewoon de rivier is. Alleen criminelen die hier sterven worden dacht ik aan de overkant van de rivier (de stad ligt geheel aan één zijde) te rotten gelegd alvorens hun resten door het jaarlijks hoogwater van de moesson worden meegenomen.
Zelf stond ik vreemd te kijken toen we vlak bij ons hotelletje bij een wasplaats aan de rivier langs het lijkje van een baby liepen. We merkten dat het hoofdje ontbrak, we kwamen niet verder dan de conclusie dat de honden daar verantwoordelijk voor waren. Mijn excuses voor dit onsmakelijke verhaal, maar ook dit is India.
En dan de tuc-tuc chauffeurs van Varanasi, ze zijn denk ik de ergste van héél India! Het is onmogelijk om je naar de oude stad te brengen zonder te zeggen in welk guesthouse je wilt pitten. Een straatnaam opgeven of de naam van een restaurant geven werkt niet, ze brengen je alleen naar een hotel (het maakt niet uit welke) zodat ze daar extra commissie voor het leveren van een klant kunnen vragen. Toen we uit de tuc-tuc stapten zijn we diverse steegjes ingevlucht, zelfs toen bleven wildvreemden ons achtervolgen en ons met vragen pesten zoals “Where do you stay?”, “You go wrong way!” en “I have cheap place to stay!”. Op dat moment kon ik zo een aantal Indiërs versneld het nirvana in sturen, jullie merken het al, ik werd na ruim 4 maanden soms stront ziek van die mensen.
Ook bijzonder is de atmosfeer van Varanasi, in de avond als de wind gaat liggen vallen alle deeltjes as van de zojuist verbrande mensen uit de lucht naar beneden. Dus als wij de volgende keer in Varanasi weer op een dakterras gaan dineren, zorgen wij ervoor dat we een tafel onder een afdak kunnen regelen.
Alles bij elkaar is de stad een hele belevenis en dat komt ook omdat de stad zo oud is: het is naar men zegt de oudst continu bewoonde stad ter wereld, iets van 2500 jaar oud. De oude stad lijkt alleen maar uit kleine steegjes te bestaan waar je makkelijk in kan verdwalen.
De laatste stad van India die we bezochten was Calcutta, het was de voormalige hoofdstad van het Britse Rijk dat het tegenwoordige Pakistan, India, Sri Lanka, Bangladesh en Birma omvatte. Hier ligt de enige metro van India, het grootste planetarium ter wereld (de koepeldiameter is ongeëvenaard), de drukste brug ter wereld en waarschijnlijk ook de grootste sloppenwijken van onze aardkloot. We kwamen er net voor het begin van de moesson dus de stad was nog begaanbaar, maar volgens mij is deze stad gedurende de regenperiode “het gat van India”. Het Indisch museum dat we hebben bezocht kan ik echter wel tot één van de beste van héél India typeren.
Het is voor velen de poort naar Zuid–oost Azië, zo ook voor ons. Na 138 dagen door India te hebben gereisd vlogen we er uit. Laatste statistieken: reisafstand door India ruwweg 14.000 kilometer, daarvan hebben 2500 kilometer per boot afgelegd. We hebben 60 plaatsen in India bezocht! Onze totale reisafstand over land vanaf Caïro bedraagt 24.000 kilometer.
Birma houdt alle landsgrenzen stevig dicht, dat was de reden dat we in 2 uur naar de 1200 kilometer verder gelegen hoofdstad Yangon moesten vliegen. De vlucht stelde niet veel voor, we maakten meer mee op het vliegveld zelf in Calcutta: een Indiër voor ons kon met geen mogelijkheid op normale wijze zijn uitreisstempel in zijn paspoort te bemachtigen, wij zagen hoe nederig hij de officier smeergeld betaalde om alsnog die stempel te krijgen. Toen wij aan de beurt waren wilde hij het volgens mij ook bij ons proberen, volgens hem waren onze permissies voor ons bezoek aan de Andaman- en Nicobar-eilanden niet correct afgestempeld. Volgens ons hadden we alle noodzakelijke kantoren bezocht en hadden sommigen ons wel en anderen geen stempels gegeven, wij waren ons in ieder geval van geen kwaad bewust. Toen we daar stennis over maakte (dit bureaucratische gedrag van de Indiërs kwam na dik 4 maanden al aardig onze strot uit) gaf hij ons alsnog onze exit stempels en konden we onze trip vervolgen.
Birma wordt geleidt door een militaire dictatuur die er naast het aan de laars lappen van de mensenrechten nog veel vreemde regels implementeren: om de band met het Engelse verleden los te snijden mogen er geen woorden meer worden gebruikt die aan die periode herinneren: Birma is enkele jaren geleden omgedoopt tot Myanmar, de hoofdstad Rangoon heet nu Yangon, ga zo maar door. Omdat van iedere plaatsnaam de naam is veranderd, hebben ze in het land alle verkeersborden moeten verwijderen. Maar het land is zo arm dat zelfs na 8 jaar nog geen nieuwe verkeersborden zijn geschilderd. Dus het land bestaat nu uit dorpen zonder naamborden en kruisingen zonder richtingen om je te leiden.
De dictatuur vond het ook nodig om in plaats van links aan de rechterkant van de weg te rijden, wat tot gevaarlijke situaties leidt bij het inhalen: de chauffeur heeft geen zicht op de weg omdat zijn stuur ook rechts zit, dus hij moet uitproberen of hij kan inhalen of niet. De bussen die door China zijn geleverd als dank voor de grootschalige wapenaankopen hebben daardoor deuren aan beide zijden: links luxe pneumatische draaideuren die niet meer worden gebruikt, rechts is er door de Birmezen de cirkelzaag in de carrosserie gezet en heeft men na primitief laswerk 2 rammeldeuren gemaakt.
Myanmar is voor de grootte van het land relatief vaak in het nieuws dus laat ik even de geschiedenis van het land erbij halen: het land bestaat uit een flink aantal bevolkingsgroepen waarvan de belangrijkste de Birmezen, de Mon, de Shan en de Karen zijn. Door de eeuwen heen hebben ze eigenlijk allemaal elkaar zelf bestuurd, totdat de Birmezen medio 18e/19e eeuw een koninkrijk stichtten die een groot gedeelte van het huidige land besloeg. Nu waren die koningen naar mijn mening niet de aller slimste: hun rijk was nu zo groot dat ze in het oosten de Shan en de Karen en in het zuiden de Mon onder controle hadden. Ze hadden zojuist Siam (nu Thailand) zo enorm verslagen dat de Siamezen de Birmezen de komende 10-tallen jaren met rust zou laten. En dan gaan ze in het westen, de grens met het Brits-Indiase rijk, moeilijk doen over kleine stukjes landbouwgrond.
Het gevolg was dat in 3 oorlogen (1824, 1853 en 1883) de Britten een einde aan die onrust aan hun grens maakten en vervolgens het gehele Birmese koninkrijk bezetten.
De Britten hadden al meteen door dat ze die verschillende bevolkingsgroepen niet onder controle konden houden, ook al zouden ze veel manschappen de bergen in zouden sturen dan zouden ze het op den duur verliezen. Om dit nieuw verworven gebied goed te kunnen besturen hebben ze ten eerste Birma los van het Brits-Indiase rijk bestuurd en ten tweede de minderheden hoge administratieve plaatsen in de nieuwe kolonie gegeven.
Onder de Britten hadden de minderheden dus niet veel te klagen, dat werd anders toen Birma vlak na de tweede wereldoorlog onafhankelijk werd. Nadat het land 15 jaar van democratie heeft mogen genieten werd na een coup in 1962 het politieke leven door een militaire dictatuur vervangen. Sindsdien gaat het politiek, economisch, cultureel en zo voort alleen maar bergafwaarts met Birma, een zoveelste voorbeeld van falend socialisme. Protesten en 3000 doden in 1988 zorgden ervoor dat Generaal Ne Win aftrad maar de honger naar democratie hield de bevolking onrustig. Na nog eens twee persoonswisselingen aan de top vond er later dat jaar weer een militaire coup plaats, waarschijnlijk georganiseerd door dezelfde Ne Win, en die poppenkast is vandaag de dag in 1996 nog steeds aan de macht.
Er zijn sindsdien wel verkiezingen geweest en 480 van de rond 500 zetels waren voor de pro-democratische oppositie, maar ondanks dit signaal begrijp je wel dat het leger de touwtjes niet uit handen geeft. Het was voor de dictatuur gewoon een test om te kijken hoeveel steun ze in het land hadden, niet veel dus.
De leidster van de oppositie is trouwens Aung San Suu Kyi, ze heeft regelmatig (bijna continu) huisarrest en is winnares van de Nobelprijs van de vrede uit 1991. Haar vader is overigens de nationale held van Myanmar, hij was de leider van de onafhankelijkheidsbeweging maar werd vlak voor de onafhankelijkheid in 1947 vermoord.
Goed, onderdrukking op hoog niveau dus, de bevolking van sommige dorpjes mogen bijvoorbeeld niet in het veld werken maar moeten zonder loon de wegen repareren. Hierdoor kunnen ze de rijstoogst niet binnen halen en is de cirkel van uitzichtloosheid weer rond. Uit armoede gaan veel jongeren het leger in, ze krijgen niet veel geld (5 U$ per maand) maar in ieder geval krijgen ze kleding en onderdak. Voor hun eten hoeven ze maar de dorpjes in te gaan, hun portie rijst kunnen ze daar ‘legaal’ opeisen.
Voor de bevolkingsgroepen de Shan en de Karen die in het berggebied in het oosten van Birma wonen is de situatie misschien het ergste. Omdat ze elders in Myanmar nergens aan de bak kunnen komen, spreken ze mondjesmaat over zelfstandigheid. Maar dit wordt natuurlijk hardhandig de kop ingeduwd. Bovendien is er in dit gebied op de grens met Laos en Thailand een weelderige papaverkweek aanwezig (hier wordt opium uit gewonnen) wat de nodige geldhandel en privé legers aan trekt. Hoewel de bergstammen daar niets mee te maken hebben, zijn ze wel regelmatig de dupe omdat ze verdacht worden van mogelijke steun, zoals het leveren van voedsel en onderdak aan de rebellenlegers. Het gevolg zijn dus “zuiveringen”.
De vluchtelingenkampen in Thailand blijven groeien en een oplossing is ver te zoeken. Begin dit jaar had een of andere bevelhebber van de dictatuur een verdrag getekend met zo’n privé leger, die knakker komt terug naar Yangon om z’n medaille op te halen en waarschijnlijk vakantie te houden, dat is in ieder geval het verhaal dat in de kranten staat geschreven. Het echte verhaal is dat hij twee maanden later op militaire veldtocht door precies hetzelfde gebied is om alsnog korte metten met de rebellen te maken...
Tijdens ons bezoek in Birma overleed in de gevangenis een diplomaat, hij was niet gebonden aan een bepaalde regering maar enkele ambassades van Europa maakten veel gebruik van zijn diensten in Birma. De reden voor z’n arrestatie was dat hij teveel faxmachines in zijn bezit had, kan het nog gekker? Zijn officiële doodsoorzaak was spontane inwendige bloedingen, nadat hij al 3 jaar in z’n cel zat opgesloten.
Zo, dit was een greep uit de geschiedenis en wat recente verhalen uit Myanmar, wat hebben we daar bezocht. In Yangon natuurlijk de Schwesdagon pagode, de mooiste van het hele land. De hele koepel is met (blad)goud bedekt, het schijnt zo te zijn dat als je een vlucht neemt naar Bangkok vanuit Europa, je met grote kans hoog over Yangon vliegt en dan bij helder weer de gouden pagode op de grond kan zien staan. En hou je hart vast als je naar Myanmar gaat, het zal voor een groot deel bij pagodes blijven wat je bezoekt, dat zijn de heiligdommen van de boeddhisten daar. Ze zijn er in vele maten en vormen, ze hebben de vorm van een bel en veelal zijn ze of egaal wit beschilderd of met goud beslagen.
De reden waarom je voornamelijk pagodes, tempels en stupa’s (allemaal praktisch hetzelfde op kleine verschillen na) kan bezoeken uit het rijke verleden van dit land is omdat de Birmese traditie alleen religieuze gebouwen van (bak)steen toe liet. Alle huizen van de stad, zelfs het paleis van de koning, waren gemaakt van hout. De brandbaarheid en het rottingsproces van hout kennende heeft 99% de tand des tijd niet doorstaan. De enige twee oude houten constructies staan allebei in Mandalay, de laatste hoofdstad voor de val aan het Britse Rijk: een 200 jaar oude brug van iets van 500 meter lang, en een 100 jaar oud kloostergebouw. Dit laatste was een voormalig paleisgebouw maar dit klooster is vlak voor de tweede wereldoorlog buiten de paleismuren verplaatst. Van het paleis zelf staat niets meer overeind, dat is in 1945 in vlammen op gegaan tijdens een poging de Japanners uit de stad te verdrijven.
Goed, we hebben beroemde pagodes bezocht in Yangon, Bagan, Bago, Madalay, Mingun (hier staat ook met een doorsnede van 5 meter de grootste bel ter wereld) en Amaranpurna, en nog ééntje boven op een berg bij Popa. Eigenlijk heeft sinds kort ieder onbelangrijk gehucht in het land een pagode, tegen de zin van de bevolking in bouwt de regering maar nieuwe pagodes bij. Die “nieuwe troep” wil de bevolking helemaal niet hebben, ze blijven liever de eeuwen oude Boeddhabeelden aanbidden.
Nee, onze beste herinneringen van Myanmar hebben we gekregen toen we in het oosten naar een dorpje van de Shan-bevolking gingen. We zijn 2 dagen door iemand van het dorp op sleeptouw genomen en heeft ons bij een 10-tal huizen mee naar binnen genomen. Een hele mooie indruk gekregen over hun manier van leven. Onze aanwezigheid werd erg op prijs gesteld, we hadden niet het idee dat we werden aangekeken als pottenkijkers.
En dat is het fantastische aan Myanmar, dat spontane dat je overal in het land tegen komt. Ze zullen niet direct alle problemen van hun regering aan je vertellen, maar jouw aanwezigheid geeft ze toch meer vertrouwen in het leven. Ze weten dat als er buitenlanders in het land zijn dat de regering niet zomaar met ze kan gaan aanmodderen. Tot vorig jaar werd dus iedere burger gewoon aan wegwerkzaamheden gezet maar de regering weet nu ook dat naar buiten toe niet netjes staat. Sinds 1996 (het jaar van het toerisme in Myanmar) worden alleen nog maar militairen aan de wegwerkzaamheden gezet, zo vertelde de vrouw van de neef van de sinds 1962 vermiste Shan-koning ons. Haar man is de onofficiële troonopvolger en is sinds het begin van dit jaar ondergedoken omdat het risico om zich in het openbaar te vertonen te groot werd.
Ondanks dat het heel moeilijk is door het land te reizen, ondanks dat je verplicht 300 U$ moet wisselen op het vliegveld voor certificaten (zo blijven de harde dollars bij de regering en krijgt het volk alleen monopolygeld), ondanks dat alle hotels flink zijn over geprijsd (alleen te betalen in monopolygeld), ondanks dat je bij iedere onzinnige bezienswaardigheid als buitenlander enkele dollars intree moet betalen (daar zijn we trouwens 9 van de 10 keer onderuit gekomen), het blijft de moeite waard het land te bezoeken. Het is nog een deel van Azië wat helaas wel door een dictatuur maar niet door toerisme is verpest.
Maar de hotels schieten nu als knoppen uit de grond, toerisme lijkt de laatste strohalm van de regering te zijn om harde valuta het land binnen te krijgen, vandaar het verplichte wisselen van 300 U$ bij aankomst op het vliegveld. Moet het land worden genegeerd wegens het schenden van de mensenrechten? Daar zit wat in maar dan moet je ook niet naar het Midden Oosten, China of Indonesië gaan, het gebeurt helaas overal in de wereld.
Dan nog informatie voor de bierdrinkers, sinds kort zijn Carlsberg en Heineken, de enige twee westerse biermerken die je overal in het land kon krijgen, door de regering verbannen, dit wegens het terugtrekken van fondsen voor de bouw van een brouwerij of zoiets. Wat je nu nog kan drinken is Mandalay beer en een Chinees biertje met de naam Steinbräu. Beide biertjes zijn erg waterig en je krijgt er ook koppijn van, maar voor de prijs van ƒ0.90 per liter laat je hem niet staan!
Hier weer een tik van mij: 3½ week door Myanmar getrokken, 2300 kilometer gereisd waarvan ongeveer 100 kilometer per trein en de rest over de weg. We hebben niet alleen in de bussen gereisd, maar regelmatig ook nog erop! Dan kan je lekker genieten van de omgeving en heb je minder last van de levende huisraad die de Birmezen altijd mee op pad lijken te nemen. We zijn vervolgens van Yangon 600 kilometer verder naar Bangkok gevlogen want ook alle landsgrenzen met Thailand zijn potdicht.
Michiel
==========
Hué (Vietnam), 13 september 1996
Hallo, hier ben ik weer. Ik ben 2 maanden geleden 26 jaar geworden en ik heb mijn verjaardag met Anton en een paar Engelse backpakkers op een terrasje in Yangon gevierd. Kort daarna vlogen we door naar Bangkok alwaar we mijn vriendin Desie en mijn zus Andrea hebben getroffen. Voor de dames is Thailand denk ik het beste land om te bezoeken om in 3 weken tijd een idee over het leven in Zuidoost Azië te krijgen. Het land heeft een interessante geschiedenis, het is bijvoorbeeld het enige land in heel zuidoost Azië dat nooit door het westen is gekoloniseerd. Het land is goed te bereizen want de bussen zijn van prima kwaliteit en de wegen worden goed onderhouden. Overal in het land zijn hotels, guesthouses en restaurants te vinden en ondanks dat het één van de welvarendste landen in Azië is, zijn de prijzen nog heel laag. Het land is divers: lammen aan het strand, wandelen door de bergen naar dorpen met minderheden, het bezoeken van oude tempelcomplexen of mooie natuurparken, het kan allemaal. En voor de verandering hebben we geen visum nodig: met een paspoort vlieg je gewoon het land binnen.
Al dit positiefs heeft echter één nadeel: het is overal druk met buitenlanders, waar je ook gaat of staat, je komt altijd wel ergens een westerling tegen. Wat dat betreft heeft Thailand een deel van haar Aziatische karakter in moeten leveren.
Goed, de eerste dagen hebben we flink met de dames bijgepraat over wat er de afgelopen maanden met ons en met hen is gebeurd, het is ons duidelijk dat er thuis ook niemand heeft stil gezeten. Voor het eerst in 8 maanden had ik iemand anders om de kamer mee te delen, dat was hard nodig. Na zo’n lange tijd ben je elkaar zo nu en dan wel eens zat, het wordt een beetje een sleur dus de komst van Desie was ook daarom heel aangenaam.
De dames geven ons beide een andere kijk op onze reis, Anton heeft de beslissing genomen na Thailand terug te gaan naar Nederland want hij heeft een afspraak met zijn baas dat hij na 10 maanden nog terug kan naar zijn oude werk. Zelf heb ik de beslissing genomen om alleen door te reizen. Dit leverde veel onbegrip op bij de dames en het was een moeilijke beslissing, maar voor mezelf vond ik dat de beste keuze.
Nadat we over van alles een beetje waren bijgepraat, gingen we op pad door Thailand. Vlak buiten Bangkok bezochten we Kanchanaburi, hier ligt de door de film beroemd gemaakte “Bridge of the River Kwai”. En ook hier heb ik een achtergrondverhaaltje gemaakt voor de lezer:
De geschiedenis van de Thaise politiek wordt gekenmerkt door het altijd een beetje aanpappen met de buitenlandse grootmachten. De Franse invloed aan het Thaise hof was groot en er werd flink handel gedreven met de Britten, Fransen en Nederlanders die de rest van zuidoost Azië bezetten. In de 19e en 20e eeuw heeft het land wat gebieden aan zijn grenzen moeten inleveren, dit alles om onafhankelijk van de kolonisten te blijven.
Toen de Japanners in de tweede wereldoorlog de grenzen van Thailand bereikten, was hun houding niets anders dan wat ze eeuwen ervoor met het westen deden: de Japanners werd zonder slag of stoot toegang gegeven tot de golf van Thailand. Deze ‘vreedzame’ overname van het land leidde vervolgens tot de Japanse invallen in Birma, Maleisië, Singapore en nog later Indonesië. De Thaise regering werkte om kort te zijn samen met de Japanners. De opdracht tot de bouw van de beroemde spoorlijn tussen de golf van Thailand en de zee van Andaman (Birma) kwam weliswaar van de Japanners maar werd uitgevoerd door de Thaise regering zelf. Het was misschien toch niet zo vreemd dat deze regering die tijdens de oorlogsjaren aan de macht was, in 1948 weer aan de bak kwam en vervolgens een militaire dictatuur hebben ingevoerd die tot 1973 stand hield.
Maar goed, de spoorlijn staat voornamelijk bekend om het aantal krijgsgevangenen dat tijdens de bouw zijn omgekomen. Voor de bouw van 350 kilometer spoorlijn zouden er ruim 16.000 doden zijn gevallen, het merendeel Britten en Nederlanders. Het zijn hele trieste cijfers en dat word je jezelf erg bewust als je over een van de oorlogskerkhoven aldaar loopt. Maar weinigen weten dat er tijdens de werkzaamheden mogelijk ook nog 150.000 Aziatische dwangarbeiders zijn omgekomen! Hun graven zijn onvindbaar en liggen waarschijnlijk letterlijk onder de bielzen.
De brug is na de oorlog herbouwd is dankzij de film ‘Bridge of the river Kwai’ is de spoorlijn één van de tastbaarste herinneringen van Japanse overheersing in Azië. Het zet je aan het denken aan de wantoestanden die zich aan deze kant van de wereld afspeelden toen de Duitsers in Europa aan het rommelen waren.
Deze geschiedenis wordt afgewisseld met een beetje natuurschoon, vlak bij Kanchanaburi ligt het Erawan Nationaal Park. Het lijkt niet veel meer te zijn dan een riviertje die over een lengte van 3 kilometer de berg afstruikelt, maar het zouden dan wel de mooiste watervallen van heel Thailand zijn. Op enkele plaatsen is het water diep genoeg om er in te zwemmen, dat is lekker verfrissend.
We zijn stapsgewijs naar het noorden gereisd, via de steden Ayuthaya, Lopburi en Sukothai. Alle drie de plaatsen zijn voormalige hoofdsteden van het Koninkrijk Siam, dat laatste was de naam van Thailand tot de tweede wereldoorlog uit brak. De belangrijkste monumenten in deze steden zijn tussen de 2 en 8 eeuwen oud. Persoonlijk maakte Sukothai de meeste indruk op mij, daar liggen echt fantastische ruïnes van tempels, pagodes en paleizen.
Daarna zijn we naar Mae Sot gegaan, dat is een klein dorpje aan de grens met het voormalige Birma. We hebben daar onze laatste blik op Myanmar kunnen werpen en we hebben nog wat spulletje uit dat land kunnen aankopen. Er is daar op de grens een levendige markt te vinden en veel is illegaal smokkelwaar wat de prijs ook lekker laag houdt. We hebben in de buurt ook een Birmees vluchtelingenkamp bezocht. Dit kamp is onderhand ruim 10 jaar oud en zowat alle 6000 vluchtelingen wonen tijdelijk in houten huizen. Toch zag alles er heel armoedig uit, de dagenlange regenval had één groot modderbad van de nederzetting gemaakt. We gingen daar heen met 50 pennen en 100 schriften voor de school daar, en we kwamen terug met nieuwe gruwelverhalen over de Birmese regering. Trouwens, de Thaise regering erkent het bestaan van de vluchtelingenkampen op hun grondgebied niet omdat ze daarmee ook de problemen in hun buurland formeel erkennen, en dat past niet in de aanpappolitiek van het land.
We zijn nog noordelijker gegaan en wel naar het dorpje Pai. Het hele noorden van Thailand staat bekend om z’n minderheden en de beste manier om ze te bezoeken is door een paar dagen met een gids door de heuvels te banjeren. Er worden vanuit de belangrijkste toeristencentra wandelingen georganiseerd die van 1 dag tot 3 dagen duren, soms is er een tocht op een olifant of een rafttrip op een bamboevlot er bij inbegrepen. We hadden gewoon een 3-daagse trektocht geboekt, soms was de wandeling even afzien maar ieder dorpje die we bezochten was de moeite waard. Sommige stammen hebben een ongeëvenaarde gastvrijheid en vriendelijkheid en de traditionele kleding die ze dragen is heel kleurrijk.
Na het geploeter door de bergen zijn we naar de stad Chang Mai gegaan, het toeristische centrum in het noorden van Thailand. Eigenlijk had ik de indruk dat de stad niet gek veel te bieden had. Na een stadswandeling langs een paar hele oude pagodes bleef alleen de nightbazar (nachtmarkt) over. Die nachtmarkt was eigenlijk best groot, vergelijkbaar met de weekendmarkt van Bangkok, dus we hadden een mooi moment om souvenirs in te slaan. En in de omgeving hebben we een tweetal kleine fabriekjes bezocht, de ene maakte de typische donkerrode parasollen die de boeddhisten over straat dragen, en we hebben een zijdefabriek bezocht waar de garen werden gekleurd vervolgens tot kleden werden geweven.
Toen waren er weer 2½ week voorbij geschoten en zijn we in één ruk met de nachttrein terug naar Bangkok gereisd. De laatste 3 dagen hebben we in de hoofdstad gevuld. De laatste “verplichte” nummertjes afgewerkt zoals een bezoek aan het Koninklijk Paleis, het Jim Thompsonhuis en een ritje met de rivier/kanaaltaxi. De laatste dag hebben we voor een deel gevuld met het inpakken van alle souvenirs en ongeveer de helft van mijn bagage. Ik wilde ook wat waardevol maar overbodig spul naar huis sturen, en alles moest natuurlijk netjes bij de check-in balie op het vliegveld worden afgeleverd. Alles paste net binnen de bagagelimieten, de instructies voor de dames om niet meer dan 10 kg van huis mee te nemen wierpen voor ons de vruchten af. Totaal 30 kg voor 3 personen. Drie personen? Ja, Anton was het nog gelukt om op hetzelfde vliegtuig een vlucht terug naar Nederland te boeken, hij hoefde dus niet alleen terug te vliegen.
Het afscheid op het vliegveld viel mij zwaarder dan verwacht, niet alleen het afscheid van mijn vriendin en zus maar ook van Anton. Had ik zolang en zo intens met iemand 9 maanden opgetrokken en zo veel meegemaakt, en nu stond ik in eens in mijn eentje in Azië.
Ik was de eerste twee dagen flink in mineur, ik heb veel nagedacht of ik wel de juiste keuze heb gemaakt. Vooral tijdens de dode momenten van de dag als ik bijvoorbeeld op een bus moest wachten dan ging ik veel nadenken over mezelf. Onderhand vreet ik mezelf niet meer op en voel ik me veel minder alleen. Ik ben er achter gekomen dat alleen reizen erg relatief is: ik kom nu veel sneller in contact met andere mensen en ik trek heel snel met iemand op voor een dag.
Na Thailand wilde ik doorreizen naar Laos, een land dat nog door weinig toeristen wordt bezocht. Het visum voor Laos had ik al in Yangon afgehaald, samen met het visum voor Vietnam waar ik hierna heen ga. De laatste bezienswaardigheden die ik in Thailand heb bezocht lagen in het oosten van het land, in de buurt van Nakhon Ratchasima (in de volksmond Khorat). Hier heb ik twee overblijfselen bezocht van het koninkrijk van de Khmer ui de 9e tot 13e eeuw. Dat rijk besloeg toen een groot deel van Thailand en het zogenaamde Indochina, een gebied dan nu door Laos, Vietnam en Cambodja wordt aangegeven. De hoofdstad van het rijk van de Khmer was Ankor, dat ligt tegenwoordig in Cambodja, en daar wil ik ook graag heen. De papierhandel om dat land te mogen bezoeken zal ik in Vietnam gaan regelen.
Maar goed, rond Khorat heb ik één tempel bezocht die indrukwekkend boven op een berg ligt, de Prasat Phanom Rung. De ander lag iets meer naar het noorden in het centrum van het dorpje Phimay. Beide tempelcomplexen zijn fantastisch gerestaureerd door de Thaise archeologische dienst. Het ligt beide een beetje buiten het gangbare parcours die de toeristen aflopen in Thailand, als je maar 3 tot 4 weken hebt in dit land blijven de meeste toeristen in het westen van het land en aan de stranden op een eiland. Ik verwachtte dus ook niet veel mensen bij de tempels maar ik had de pech er tijdens de verjaardag van de koningin te zijn. Omdat het Thaise koningshuis praktisch als iets heiligs wordt ervaren in Thailand, werd haar verjaardag dus een stevige feestdag en werd in dit geval het historische park met de tempel omgetoverd in een bomvolle picknickplaats. Dit had wel weer een ander voordeel, er gingen zo veel mensen naar deze relatief afgelegen plek dat ik een gedeelte makkelijk heb kunnen liften, daarmee heb ik veel tijd en enkele buskaartjes kunnen besparen.
Mijn laatste stop in Thailand was Nong Khai, aan de oever van de Mekong rivier en dus ook de grens met Laos. Daar ben ik een reiziger tegen gekomen met wie Anton en ik in India ruim 2 weken mee zijn opgetrokken. De wereld is dan plots erg klein geworden. Ik had in hem voor de komende dagen een prima reisgenoot gevonden, want hij ging net als ik naar Laos toe.
Na 3100 kilometer door Thailand heb ik geen strand of eiland bezocht maar in een stevig tempo door het binnenland gereisd. Totaal 4 weken onderweg waarvan 3 weken met zijn vieren, we hebben lekker cultureels gedaan. Omdat ik weet dat ik later toch nog een keer door Thailand ga reizen, weet ik dat ik dan alsnog een eilandje kan uitzoeken om te bezoeken.
Wat heeft het land Laos te bieden? De geschiedenis van dat land is namelijk een beetje saai. Het land is voor een hele lange tijd één koninkrijk geweest maar door problemen met de troonopvolging is het land op een gegeven moment onder 3 broers van de koning verdeeld. Ze kregen in het noorden, midden en zuiden van het land ieder een eigen koninkrijk.
Met de komst van de Franse missionarissen en de bijbehorende legers voor hun bescherming zijn die drie staatjes weer zo’n beetje bij elkaar geplakt en werd het een Frans protectoraat. Na de tweede wereldoorlog, om precies te zijn 1953, werd Laos onafhankelijk en meteen ontstond er onrust tussen de communisten enerzijds en de royalisten/neutralen anderzijds. De strijd in het land liep hand in hand met de oorlog in Vietnam, die de Fransen een jaar later hebben gestart. Toen de Fransen uit de oorlog stapten, namen de Amerikanen vanaf 1963 met groot geweld hun plaats in. Maar toen deze in 1975 met de val van Saigon dit deel van de wereld moesten verlaten, zagen de communisten eindelijk hun kans om de Socialistische Republiek van Laos uitgeroepen.
Laos heeft trouwens een eigenaardig record aan die oorlog overgehouden: het is per inwoner het zwaarst gebombardeerde land ter wereld. Veel aanvoerlijnen van de communisten in Vietnam liepen via Laos, over het zogenaamde Ho Chi Minh pad. Dit junglepad is zwaar gebombardeerd door de Amerikanen. De slechts 4 miljoen Laotianen hebben daardoor per inwoner meer bommen dan de Vietnamezen of zelfs de Duitsers ooit moeten incasseren!
Het communisme is hier echter niet zo aanwezig als dat we kennen van Vietnam, China, Noord Korea of het oude Oostblok: het boeddhisme wordt overal vrij uitgeoefend (het communisme onderdrukt veelal religie) en er is hier in zekere zin een vrije markt economie. Ondanks een klein beetje vrije economie is Laos toch het armste land van deze regio, gemiddeld verdient iemand hier 170 U$ per jaar!
Met 4 miljoen inwoners bezitten de Loatianen een flink stuk land, er is hier een bevolkingsdichtheid van maar 20 personen per vierkante kilometer. Dit idee van leegte wil ik duidelijk maken door dit met getallen van andere landen te vergelijken: Australië, Canada en Mongolië zitten op minder dan 3 en Rusland op 9 inwoners per vierkante kilometer. Maar de Verenigde Staten is al drukker bevolkt en zit gemiddeld op 30 poppetjes per vierkante kilometer. Landen als Frankrijk, Thailand, Indonesië en China zitten rond de 100-130, Groot-Brittannië heeft er 240 en India 280. België, Duitsland en Japan zitten net boven de 300 en Nederland staat hoog boven in de lijst met 380. Maar het kan nog drukker, in Taiwan wonen er gemiddeld 600 man op een vierkante kilometer en de recordhouder is Bangladesh met 850!
Dus als je naar Laos gaat dan kom je meestal wegens de volgende redenen: ongerepte natuur, amper openbaar vervoer, reizen over zandwegen (die in het regenseizoen dikke modder wordt), ver weg van massa´s toeristen en één van de vriendelijkste mensen in Zuidoost Azië. Het noorden biedt de mooiste natuur en dit gebied is erg populair bij reizigers. Een deel van het reizen doe je per boot omdat het soms de enige manier is om ergens te komen, voor de rest is het hobbelen in een tot bus omgebouwde pick-up, dat is een auto met een open laadbak. Of je gaat liften in de bak van een vrachtauto.
Een trip door het bergachtige noorden heb ik nog niet gemaakt maar dat is de meest voor de hand liggende bestemming als je als reiziger na Laos weer terug naar Thailand wilt of door trekt naar China. Ik wilde echter doorreizen naar Vietnam en heb daarom niet de tijd genomen in het noorden rond te kijken. Ik heb 10 dagen in het zuiden van Laos rondgetrokken. Naast een ongerestaureerde Khmertempel (Wat Phu) en een kans dat je zoetwater dolfijnen in de rivier de Mekong ziet zwemmen is daar volgens mijn compleet niets te bezoeken. Ik zat daar ver weg van alles en iedereen, dwars door een stukje authentiek Azië te banjeren. Ik heb over een aaneengesloten periode van 3 dagen niemand in het Engels of Frans aan kunnen spreken, wat een rust had ik daar.
Het land wordt langzamerhand beter toegankelijk gemaakt, China en Zweden zijn bezig de belangrijkste verbindingswegen te asfalteren, het gaat totaal over een 1000-tal kilometers. De rest zal nog voor lange tijd zandweg blijven en daardoor voor een deel van het jaar (zoals ik merkte) door regenval onbegaanbaar zijn.
Dit was voor mij het primitiefste land dat ik tot nu toe heb bezocht. In één dorp waar ik sliep was geen stromend water voorhanden, géén elektriciteit (mijn slaapplaats moest ik verlichten met kaarsen) en het enige eten dat ik in die twee dagen daar heb gehad was soep, er was om onduidelijke reden geen rijst voorhanden. Tijdens het eten van de soep op de markt hoor ik op de achtergrond de laatste schreeuw van een varken en wordt 2 meter naast me een kip geslacht. Die kip wordt geplukt en schoon gemaakt, doormidden geknipt (inclusief de kop) en plat gedrukt tot 1 centimeter. Hij wordt tussen enkele stokjes van bamboehout geplaatst en op een houtvuurtje gegrild. Dit geheel wordt later als snack in de bus verkocht. Een andere lekkernij hier zijn 5 gegrilde kevers aan een stokje, op de achterpoten na wordt alles opgegeten. En er zijn hier ook nog dorpen die zo arm zijn dat ze niet eens kippen of varkens houden: de vervanger is voor hun rattenvlees.
Gelukkig verkopen ze in de grotere plaatsen Franse broodjes met paté en kaas, een positief overblijfsel van het Frans kolonialisme. Hoewel, de paté wordt hier ook op de locale manier bereid, het bloed druipt er soms nog uit. Eet smakelijk!
Die 10 dagen waren voor het even lang genoeg mij, 1300 kilometer gereisd waarvan 2/3 over hele lastige zandwegen. De reden dat ik niet langer kon blijven was omdat mijn visum van Vietnam maar een maand geldig was en deze was op 26 augustus in gegaan. Iedere dag langer in Laos zou betekenen dat ik korter in Vietnam zou blijven. Op 27 augustus stak ik de grens met Vietnam over.
Ik kwam Vietnam binnen via de grensovergang Loa Bao, precies halverwege de twee belangrijkste steden in Vietnam: Hanoi en Ho Chi Minh City. Deze laatste wordt ook wel afgekort als HCMC, maar het merendeel van de Vietnamezen zeggen nog steeds Saigon. Die grensovergang ligt rond de 17e breedtegraad en dit was tijdens de onafhankelijkheid van Frankrijk in 1954 gedefinieerd als de grens tussen Noord en Zuid Vietnam. Ik kwam dus meteen het land binnen in de voormalige gedemilitariseerde zone (DMZ), een strook land van 5 kilometer aan weerszijden van de grens.
De DMZ is zwaar gebombardeerd gedurende de oorlog in Vietnam, om de burgers te beschermen hebben ze toentertijd één dorpje als een tunnelstelsel onder de grond verplaatst. Tot 2 jaar geleden was dit gebied zonder speciale permissie verboden gebied voor buitenlanders. Ik had het idee dat er op gras na geheel niets in dit gebied groeide, de toen gebruikte ontbladering chemicaliën doen volgens mij nu nog hun werk. En dat merkt men tot vandaag de dag nog in ziekenhuizen: in het zuiden van Vietnam is het aantal miskramen ongeveer 4x hoger dan in het noorden van Vietnam. Ook komt er in het zuiden veel meer kanker voor dan in het noorden. Sterker nog, mij is verteld dat het berggebied in het noorden van Vietnam op de grens van Laos en China tot het schoonste van de hele wereld schijnt te zijn.
Vietnam is op dit moment hét land om te bezoeken in zuidoost Azië. Dus zoals Thailand enkele jaren terug een extreme groei van toeristen heeft doorgemaakt, gebeurt dat nu hier en vermoed ik dat over enkele jaren Laos en Birma aan de beurt zijn. Het uitgerekte land is prima in één maand te bezoeken, zeker als je regelt dat je bijvoorbeeld in Saigon het land binnen vliegt en het via Hanoi weer verlaat.
Het land is dus is communistisch, veel sterker dan in Laos, er is hier een vergelijkbare cult voor Ho Chi Minh als dat er in China bestaat voor Mao. En naast Lenin en Mao heeft ook “Uncle Ho” zijn eigen mausoleum, een glazen vrieskist met een 10-tal wachters, dit alles in een grote granieten kubus. Deze goede man die als enige voor, tijdens en na de tweede wereldoorlog zijn stem tegen de Fransen verhief en een eigen clubje rebellen bij elkaar heeft gekregen, heeft op papier laten vastleggen dat hij gecremeerd wilde worden. Dat is nou jammer voor hem, hij wordt nu lekker te gezet voor zeker tienduizenden bezoekers per jaar.
Aan één kant is Vietnam voor de backpakker prijzig, de communistisch partij heeft een uitgebreid systeem om het geld uit de buitenlander te kloppen. Intree voor de meest onbelangrijke bezienswaardigheid is minstens 2 U$, het kan oplopen tot 5 U$. Dat is 10 tot 20 maal meer dan wat een Vietnamees er voor moet betalen, dus van gelijkheid is er geen sprake. Als je gaat reizen per trein betaal je over een lange afstand de dubbele prijs, maar bij een korte rit loopt het op tot 3 à 4 keer de gangbare prijs. Dat leidt dan tot de volgende vreemde situatie: de slaaptrein van Hanoi naar Saigon kost een westerling iets van 120 U$, dan ben je 1700 kilometer in 40 uur door het land aan het boemelen. Tja, als je de keuze hebt dan neem je voor 160 U$ (Vietnamezen betalen 69 US?) toch het vliegtuig, in een paar uur ben je er. Je kan trouwens in de trein ook die 40 uur op een harde bank gaan zitten, maar dat is de 50 U$ die ze daar voor vragen niet echt waard.
De Vietnamezen weten dat de buitenlanders worden gemolken en op instructie van de partij doen ze dus vrolijk mee. Ze bieden busvervoer aan westerlingen aan (dat zijn speciale toeristenbussen) voor bijna dezelfde prijs als de trein, en lokken klanten door ze vanaf het hotel of guesthouse op te halen en onderweg bij bezienswaardigheden en dergelijke te stoppen waar ze in de eerste plaats helemaal niet naar toe wilden. Ondanks deze geldklopperij heb ik toch het idee dat 95% van de bezoekers met het vliegtuig, de trein of de toeristenbus door Vietnam reist, ik heb slechts enkelen gesproken die het anders doen.
Variaties op het reizen door Vietnam:
1) enkelen kopen een goedkope motor in Saigon, trekken dan naar het noorden en verkopen hem in Hanoi (of omgekeerd). Het kan uiteindelijk iets duurder uitvallen maar je kan gaan en staan waar en wanneer je wilt. Het enige risico is dat je de motor aan het einde van de trip niet op tijd kan verkopen.
2) Wat sommigen ook doen is fietsen door Vietnam, ik ben aardig wat Nederlanders en Britten tegen gekomen die dat doen. Het grootste gedeelte van Vietnam is namelijk goed te fietsen, de hoofdweg van noord naar zuid is redelijk vlak.
3) Zelf neem ik de lokale bus, deze is niet alleen propvol met Vietnamezen maar ook door hun boerderij die ze altijd lijken mee te nemen. De conducteur probeert mij meestal eerst de prijs van een treinkaartje te laten betalen, maar als ik dan ‘dreig’ uit de bus te stappen en een andere bus te nemen dan gaan ze ook als een kapitalist denken en laten ze mij voor het lokale tarief alsnog mee reizen: dan zien ze in ieder geval wat geld van mij. Op deze manier lukt het mij om voor het lokale tarief door Vietnam te reizen, dat is ongeveer 10.000 Dong per 100 kilometer, net iets minder dan één US dollar. Dit grapje lukt mij trouwens alleen als ik de bus langs de weg heb aangehouden en dan alleen met de chauffeur of conducteur kan onderhandelen. Als ik op een busstation ben, zijn daar teveel ‘ogen van de partij’ die er voor zorgen dat ik alsnog de westerse prijs moet betalen.
Het leegkloppen van toeristen gaat trouwens verder dan je zou denken, in Vietnam zijn bijvoorbeeld twee prijzen voor elektriciteit en water. Hotels en guesthouses moeten iets van 3 keer zo veel betalen voor 1 kWh of kuub water, dit moet de hoteleigenaar dus doorrekenen aan de gasten anders gaat hij blut. Maar op deze manier int de partij dus het geld van de toeristen, de Vietnamezen zelf zien er geen cent van.
De Vietnamezen zelf zijn vriendelijke goedlachse mensen onderling, dit is echt heel leuk om te observeren. En niet onbelangrijk om te weten, sommige vrouwen hier zijn echt juweeltjes. Maar helaas, in bijna alle gevallen vliegt bij een Vietnamees het papiergeld door de hersenpan als ze een buitenlander zien, als je iets wilt kopen zonder prijskaartje dan doe je jezelf er goed aan de juiste prijs op voorhand uit te zoeken. Je wordt anders knap ziek van die gemene blik en valse lach als je afrekent.
Wat ik ook vermoeiend vind zijn de straatverkopers, 5 keer néé zeggen in mijn ‘dialectvrije Vietnamees’ helpt niet. Weglopen is ook moeilijk want ze blijven je achtervolgen maar dat is uiteindelijk wel het beste. Maar in géén geval moet je zeggen dat de waar die ze verkopen troep is, want dat is erg vernederend voor ze. Het is namelijk mogelijk het enige wat ze bezitten en ze werken gewoon hard om hun dagelijkse maaltijd te krijgen. Het gemiddelde jaarloon in Vietnam is slechts 200 U$.
De volgende twee voorvallen illustreren waarom ik een beetje teleurgesteld ben in de Vietnamezen. Ik ben naar Sapa gegaan, een bergdorpje vlak bij de Chinese grens met kleurig geklede bergvolkeren. Het is relatief goed te bereiken vanuit Hanoi dus van daaruit worden tours georganiseerd naar dat plaatsje.
Om die bergvolkeren te bezoeken kun je het op twee manieren aanpakken: ten eerste kan je op een willekeurige dag naar Sapa en vervolgens een paar dagen in de bergen rondwandelen. Zo ben ik samen met een Duitser 2 dagen zonder gids langs gehuchtjes getrokken die door die bergvolkeren worden bewoond.
Een andere mogelijkheid is om alleen op zaterdagochtend naar Sapa te gaan voor de wekelijkse markt. Dan stroomt het hele dal naar dit dorpje leeg voor de wekelijkse markt, zo kunnen die dorpjes onderling een beetje handel voeren. Het is heel kleurrijk en daarom enorm toeristisch. Alle tours vanuit Hanoi beginnen dus op vrijdag om zodoende de zaterdagmarkt mee te maken. De hotelletjes verhogen hun kamerprijs op vrijdag natuurlijk, want dan kunnen ze meer vangen in het weekend.
Nu sliep ik al 3 nachten in dat hotel, ik had de kamer met die Duitser gedeeld, grote schone bedden, aangebouwd toilet met warme douche, balkon, net buiten het centrum dus rustig, voor het zachte prijsje van 6U$ totaal. Vraagt die $#@&?! van een eigenaresse of het een probleem is dat we naar een ander hotel gaan, de toergroep die in haar hotel komt betaalt haar namelijk 8 U$ voor een kamer... Natuurlijk hielden we onze kamers aan voor de afgesproken 6 dollar, maar ze boren 3 dagen service en vriendelijkheid gewoon de grond in om die paar extra dollars te verdienen. Zoiets is mij zelfs in India of Egypte (om twee extremen te noemen) niet overkomen.
Het tweede voorval was in een restaurant, ik had een thee besteld. Ik kreeg een glas heet water met een zakje, alleen werd mijn thee niet donker. Ik vroeg wat voor een thee ik had gekregen (misschien een bepaalde kruidenthee?) en ik maakte de grap dat het leek alsof het zakje al gebruikt was. Plots bekende de serveerster dat ze mij een gebruikt theezakje gaf en dat ik de thee niet hoefde te betalen. Dan betaal je al 30 cent voor een zakje van niets, en dan proberen ze er nog het dubbele uit te halen! Dat vond ik echt een hele tegenvallende mentaliteit.
Maar in noord Vietnam ben ik veel reizigers tegen gekomen die korte of lange tijd in China zijn geweest, en die vonden Vietnam allemaal te gek. Iemand vertelde me dat in een Chinese trein een oud vrouwtje naar haar lachte, en dat maakte haar hele dag goed! Chinezen staan namelijk bekend als niet-lachende mensen die niet veel zullen doen om het een buitenlander wat makkelijker te maken, dus als ik dit terug lees dan denk ik dat het in Vietnam wel in orde zit met de vriendelijkheid naar de buitenlanders.
Op dit moment (13 september) zit ik in Hué, ik zit nu precies op de helft van mijn 4½ weeks visum en ik heb de noordelijke helft van Vietnam bezocht.
Dan zal ik voor het afsluiten van de brief nog even Noord Vietnam beschrijven. Het heeft een natuurschoon die je best uniek kan noemen, bij de kust van Haifong ligt de baai Halong Bay met duizenden eilanden in de vorm van afgeronde rotspunten. Door dit natuurpark (Cat Ba nationaal park) worden boottochten georganiseerd, het is echt heel mooi. In die rotspunten zijn veel grotten te vinden en het water is heerlijk om in te zwemmen. Ik heb één zo’n punt beklommen en het was één van mijn mooiste uitzichten tot nu toe. Shit, helaas had ik geen 28 millimeter (of een nog grotere hoek) lens bij me.
Dergelijk natuurschoon kan je slechts op twee andere plaatsen op de wereld vinden. Ten zuiden van Hanoi bij het plaatsje Ninh Binh heb je vergelijkbare rotsformaties, alleen rijzen ze niet uit zee maar uit de rijstvelden. Dat is ook tot natuurpark gebombardeerd en daar stromen de rivieren dwars door de bergen heen, echt héél mooi. De andere plek is volgens mijn ergens in China bij Guilin. Maar als je hier dus komt moet je een groothoeklens mee brengen om de pracht vast te leggen.
Mijn bezoek aan dit natuurschoon van Halong Bay is mijn enige georganiseerde tour in Vietnam tot nu toe, en ik heb er een beetje spijt van. Ik zat wel in een leuke groep met westerlingen waar ik totaal 3 dagen mee heb opgetrokken, maar het is allemaal te gehaast, je krijgt geen tijd voor jezelf als je dat wilt.
Ik ben daardoor op eigen gelegenheid de bergen in gegaan bij Sapa, op zoek naar die hardwerkende bergvolkeren. Ik liet me dan met een brommer op een 10-tal kilometer in een dal afzetten, en liep dan via de bergen terug naar Sapa. Dit was echt heel interessant, al met al een vergelijkbare en misschien wel betere ervaring dan mijn trek in noord Thailand, simpelweg omdat je geheel op eigen gelegenheid veel makkelijker bij de mensen kan komen. De zaterdagmarkt vond ik wel heel mooi maar de toeristische gekte eromheen maakte het wel een beetje een tegenvaller, maar dat wist ik van te voren al.
Hanoi is een leuke stad en volgens mij gezelliger dan Bangkok en volgens anderen ook leuker als Saigon, maar daar ben ik nog niet geweest. Er rijden door de stad niet veel auto’s en bussen maar voornamelijk fietsen en brommers. De straten hebben bomen in het trottoir, ergens is er nog een Frans sfeertje in de stad achter gebleven. Na het bezoeken van voorstelling van een Vietnamees poppenspel (dat is een poppenkast die in water wordt uitgevoerd, maar dit wordt nu heel moeilijk uit te leggen) met traditionele muziek had ik de smaak van dit land aardig te pakken.
Hier houd ik het bij,
Groetjes van Michiel
==========
Sydney, 17 nov 1996
Hallo iedereen,
Zonder introductie vervolg ik mijn reisverhaal die ik vanuit Vietnam heb verstuurd. Mijn brief heb ik toen afgesloten met een idee van Hué, dat was de laatste keizerlijke stad van Vietnam totdat de tweede wereldoorlog uit brak. De heerschappij over Vietnam werd toen al lang niet meer vanuit Hué geleid maar vanuit Parijs, sinds de 2e helft van de 19e eeuw hebben alleen “poppen” op de troon gezeten. In totaal hebben slechts 2 keizers als echte leiders over het land geregeerd, en beide regeerden vóór de Franse inmenging. Vlak buiten Hué zijn alle keizers van het land begraven, hun grafmonument is een ommuurd samenspel van tuinen en tempels. De monumenten van die twee succesvolste keizers zien er het indrukwekkendste uit.
De stad heeft zelf flinke problemen met de waterhuishouding: hevige regenval maakte een fietstrip van mij door de keizerlijke binnenstad onmogelijk. Kniediep met de fiets in de hand heb ik wadend de stad verkend (inderdaad, shit dus). Omdat de binnenstad onbegaanbaar was maar het platteland niet, ben ik meteen de volgende dag naar Hoi An gegaan. Dat is een vissersplaatsje dat tot nog niet zo lang geleden een heel onbelangrijk bestaan heeft geleid. Veranderingen in dit dorpje gingen zóó traag dat het straatbeeld tot twee jaar terug nog veel gelijkenissen toonde met 100 jaar terug. “Dat is leuk voor de buitenlandse toeristen” is door de communistische regering in hun 5-jaren plan vastgesteld, dit plaatsje is een hot-spot geworden. Dus in plaats van het centrum van dit pittoreske plaatsje te beschermen springen de hotels en restaurants uit de grond. Dus om nu nog de oude huisjes terug te vinden in het dorp moet je, natuurlijk, een tour met een gids boeken. Jammer voor het dorpscentrum, toch is het nog een leuk plaatsje om een paar dagen rond te hangen.
Wat is er zoal te zien in de omgeving?
Ten eerste de belangrijkste ruïnes van Vietnam, My Son, de hoofdstad van het Cham-rijk dat ruim 1000 jaar geleden over dit gebied heerste. Ruïnes in dubbel opzicht omdat de Amerikanen dat wat na 1000 jaar over is gebleven vakkundig plat hebben gebombardeerd: de Vietcong zou in de afgelegen tempels een hoofdkwartier hebben gevestigd. De overgebleven fundamenten liggen prachtig tussen de heuvels en een belangrijke regel is daar: “blijf op de paden lopen want het barst er van de mijnen!” Men is bezig de mijnen te ruimen maar dat gebeurt wel op een hele aparte manier: ze laten koeien in de omgeving grazen. Per jaar worden door deze herkauwers op de archeologische site ongeveer drie mijnen tot ontploffing gebracht (ach...)
Een tweede bezienswaardigheid rond Hoi An zijn de zogenaamde “marmeren bergen”. Het zijn 4 kleine puntige heuvels die uit de vlakte omhoog steken en ze hebben hoe kan het anders een hoog marmergehalte. Eén berg kan je beklimmen voor een uitzicht over de vlakte, en er zijn natuurlijk de nodige tempels en beeldhouwateliers om het voor de buitenlander interessant te houden. Dit resulteert weer in een belachelijke 4 U$ intree, maar wat blijkt, na 5 in de middag uur zijn de controleurs afgewerkt en beklim je heuvel voor niets.
Onderhand had ik minder dan 10 dagen over van mijn visum voor Vietnam dus vanaf Hoi An ben ik in één ruk naar Saigon gereisd. Ik heb langs de hoofdweg gewacht voor de juiste bus en uiteindelijk voor 10 U$ een dealtje gemaakt voor deze trip van 900 kilometer. Maar niet te geloven, er bleek meer in te zitten: de twee chauffeurs en twee conducteurs nodigden me uit voor lunch en avondeten tijdens de busstops. Het was een mix van een soort fondue en barbecue. Beeld je het volgende in: je hebt een bakvorm in de vorm van een tulband, en het centrale gedeelte is van de bovenkant afgesloten maar wel geperforeerd. Het geheel staat op een vuurtje en de “tulband” zelf is gevuld met een beetje olie. Op deze manier kan je bijvoorbeeld dunne plakjes vlees (varken, rund of kip) óf boven op de gaatjes leggen en dus dichtbranden, óf in het vet laten sudderen. Alle het vlees was heerlijk gemarineerd, er was rijst en groente aanwezig. Oh ja, en nog meer vlees: duif, één of andere loopvogel (géén kip maar ik weet de naam niet meer), garnalen en inktvis, de laatste in gekookte en gedroogde vorm. Met de chauffeurs lekker een fles bier gedronken en tot slot met een glas whisky op mekaars gezondheid getoast. Financiële steun vanuit mijn zijde was geheel uit den boze, ze noemden dit hun gastvrijheid naar buitenlanders. Ik heb het goed kunnen maken met ‘n pakje kauwgum, als dank gaven ze mij vervolgens één van de beste stoelen in de bus (niet die met dat stuur ervoor) waarvan de leuning naar achteren kon worden versteld. Dit was dus een van mijn beste momenten in Vietnam, zo moet het als ik de verhalen moet geloven een paar jaar geleden overal zijn geweest, die vriendelijkheid naar buitenlanders zonder dat er geld bij komt kijken. Met deze busrit had ik geen spijt dat ik twee bezienswaardige plaatsen in Zuid Vietnam (Natrang en Dalat) links liet liggen, een ervaring als dit is volgens mij schaars in Vietnam.
Zo, dus lekker vroeg in de ochtend aangekomen in Saigon, officieel Ho Chi Minh City. De stad is een mooie basis om het hele zuiden te verkennen. Eerst heb ik een trip gemaakt naar Tay Ninh, dat is het hoofdkwartier van een interessant geloof, het Caódaïsme. Het is een poging een ideaal geloof te creëren met ideeën van het Westen en het Oosten. Zo ontstond een vreemde mengeling van Boeddhisme, Hindoeïsme, Confucianisme, Taoïsme, het Christendom en de Islam. Het geloof is in 1926 “opgericht” en heeft nu zo’n 3 miljoen aanhangers in Zuid Vietnam. Een bezoek aan hun hoofdtempel in deze plaats is zeker de moeite waard. De mis wordt gezamenlijk door man en vrouw gevoerd, is muzikaal (instrumenten en zang) van opzet en zeer kleurvol: ieder geloof wordt door een kleur vertegenwoordigd.
Dat ze eigenzinnig zijn was ook te merken tijdens de oorlog in Vietnam: de Caódaïsten hadden een eigen leger en de Vietcong had dus niets voor het zeggen in deze provincie.
Op de terugweg naar Saigon heb ik de Cu-Chi tunnels bezocht, een militaire ondergrondse basis van de Vietcong ten tijde van de oorlog. De Amerikanen vermoedden enige vijandige activiteit vanuit Cu Chi dus de Amerikanen besloten daar een basis te openen. Het heeft ze echter 5 maanden geduurd voordat ze erachter kwamen dat ze hun basis boven op een Vietcong basis hadden gebouwd! Na het falen van diverse acties door de tunnelratten (dat zijn kleine Amerikanen die in de tunnels moesten vechten) volgden zware bombardementen in het gebied, veel met ontbladeringsmiddelen.
Wat nu rest zijn korte tunneltjes voor de toeristen en veel propaganda. Je moet gewoon lachen als je die nagespeelde propagandafilms ziet die ze daar draaien, je ziet bijvoorbeeld lachende meisjes die met best wel grote geweren op Amerikanen zouden hebben geschoten.
In alle haast heb ik nog een 3-daagse toer door de Mekongdelta geboekt, deze rivier is heel belangrijk voor Indochina. Praktisch alle landen in de regio (Vietnam, Cambodja, Thailand, Laos, Birma en China) voeren handel met elkaar via deze rivier. De delta biedt fantastische boottochten met onvergetelijke uitzichten. Totaal heb ik 5 korte trips gemaakt naar verschillende plaatsen, ik heb een aardige indruk gekregen van dit gebied dat minstens de helft van het jaar grondig is overstroomd. In de trip zat onder andere inbegrepen een slangenboerderij, een rijstfabriek, een familie die de hele dag alleen maar wierookstokjes in elkaar draaien, en nog meer propaganda bij weer een geheime Vietcong basis, het kan er allemaal nog net bij. Reizen in Vietnam is om kort te zijn druk-druk-druk. Ik heb nu nog maar twee dagen over om Saigon te bekijken alvorens ik naar Cambodja ga.
Danang was de eerste stad die de Fransen in IndoChina bezetten maar dat lukte ze niet in hun eentje. Want in 1858 moest een Spaanse macht uit de Filippijnen de Fransen helpen deze stad veilig voor de missionarissen te maken. Slechts één jaar later hadden de Fransen het zuiden van het land onder controle door de inname van de stad Saigon. De Franse stadsplanners hebben daar lekker huisgehouden, het oude centrum is overduidelijk van Franse hand. Boulevards, de kathedraal, het postkantoor en niet vergeten het indrukwekkende “Hotel de Ville” (stadhuis), het ligt er allemaal nog steeds.
Ook de voormalige ambassade van de Verenigde Staten in het voormalige Zuid Vietnam ligt er nog. Iedereen herkent het denk ik wel van de oude beelden van de televisie uit 1975. Het gebouw is pak ‘m beet 6 verdiepingen hoog en het dak werd gebruikt als helikopterplatform. Vlak voor de val van Saigon vertrokken vanaf dat dak de laatste diplomaten en journalisten naar de schepen voor de kust van Vietnam. Het gebouw is tegenwoordig potdicht, maar je mag in tegenstelling tot de voormalige ambassade van de VS in Teheran hier wel vrij foto’s maken. Er zijn trouwens geruchten dat men de ambassade weer wil openen, nou, afwachten maar.
Toppunt van de propaganda in Vietnam is te vinden in het museum met de naam “War Crimes Exhibition”. De oude titel was “Museum of the American War Crimes” maar die is veranderd toen de VS diplomatieke banden met Vietnam aanknoopten. Het museum is een collage met de meest afschuwelijke oorlogsfoto’s, feiten over hoeveel van welke bommen op onschuldige burgers zijn gegooid, welke chemicaliën er zijn gebruikt (16% van Zuid Vietnam zou geheel zijn ontbost met “agent orange”) en de gevolgen daarvan voor de bevolking (misvormde baby’s op sterk water). Je kan dit allemaal niet ontkennen, de feiten liggen hier op tafel maar dat heet nu oorlog. Maar dit museum laat het verhaal slechts aan één kant zien, de Vietcong deed ongetwijfeld even hard mee met het schenden van de mensenrechten. En er wordt niet gerept over de 100.000-en Vietnamezen die na de eenwording jaren lang in opvoedingskampen moesten zitten omdat ze partij hadden gekozen voor Zuid Vietnam en indirect dus ook voor de Amerikanen. Een deel van die Vietnamezen heeft die heropvoeding niet met succes af kunnen ronden, dit land zal ongetwijfeld enkele massagraven kennen. Zelfs in de jaren ‘90 worden anticommunistische groeperingen nog opgepakt en het gevang in gestuurd, de leider krijgt meestal óf levenslang óf een executie te verwerken.
Als souvenir kon je in het museum naamplaatjes van gesneuvelde Amerikaanse militairen kopen, nou ja, dat ging mij een beetje ver. Maar de bus terug van het museum naar hotel was weer een leuke verassing: een oer Hollandse grijs-gele openbaar vervoerbus, zo’n oude afgedankte DAF-bus met een carrosserie gebouwd door Den Oudsten reed me door het centrum van Saigon. Voor op de bus was een vette sticker geplakt met als tekst “vriendschaprelatie Nederland-Vietnam”. In Saigon rijden dus dezelfde bussen rond als in de wat achtergestelde gebieden in Nederland.
Op de laatste dag dat mijn visum geldig was heb ik nog snel wat inkopen gedaan, totaal 11 CD-tjes gekocht voor totaal 250.000 Vietnamese Dong, dat is ongeveer 21 U$ ofwel ƒ36,=. Spul van Sting, Queen, Eric Clapton, Elton John, Kim Wilde en nog meer, allemaal illegaal gekopieerd in China. Wel eerst even afluisteren in de winkel voordat je het koopt want de kwaliteit kan heel slecht zijn. Ik kon bijvoorbeeld ook van Prince een verzamel kopen maar daar bleek ik de helft van de liedjes te missen. En bij “The Beatles” bleken alleen de eerste 4 liedjes van deze beroemde band te zijn, de rest was gevuld met Vietnamese volksmuziek! Maar dan heb je in ieder geval nog iets van muziek, want soms kon de CD-speler de CD niet eens lezen en gaf het een onbekende foutmelding.
Nu was het alleen nog maar de truc de gekochte CD’s het land uit te krijgen want ik had al gehoord dat ze op het vliegveld in Saigon nogal lastig doen als westerlingen CD’s meenemen. Dit zien ze namelijk als een goede reden om vlak voor vertrek zogenaamd belastinggeld van je los te kloppen. Toen ik echter met een taxi over land van Saigon naar Phnom Penh reisde, werd weliswaar mijn rugtas aan de grens wel zowat geheel binnenste buiten gekeerd maar ondervond ik gelukkig geen problemen.
Ruim 4 weken in Vietnam was voor mij niet lang genoeg, in die korte tijd moest ik veel reizen wilde ik zowel het noorden als het zuiden van het land goed bezoeken. Ik heb in die korte tijd 4300 kilometer afgelegd en daarom kan ik het land niet echt aanraden. Er zijn denk ik betere landen om te bezoeken in deze regio. Na 4 weken was ik namelijk niet echt uitgerust, ik was eerder bekaf van het land.
Als je rust zoekt dan is Cambodja een heerlijk land om te bezoeken. Je bent erg beperkt in waar je heen kan gaan dus er is geen enkele druk van ik wil hier heen of ik moet dat zien. Niets van dat alles, je hebt alle tijd om Cambodja te bezoeken. In het land zijn slechts 3 plaatsen bereikbaar om te bezoeken, dat is de hoofdstad Phnom Penh, de badplaats Sihanoukville en de ruïnes van Ankor. In Ankor liggen mogelijk de meest indrukwekkende tempelcomplexen ter wereld en dat was dan ook het hoofddoel van mijn bezoek aan dit land. Maar eerst wil ik jullie de huidige situatie in Cambodja beschrijven, in hoeverre is het onveilig om dit land te bezoeken.
Eeuwenlang heeft het koninkrijk Siam (het huidige Thailand) controle over Kampuchea (Cambodja) uitgeoefend maar met de komst van de Fransen in 1863 was dat afgelopen. De Fransen hebben slechts 90 jaar in Cambodja gezeten, in 1953 verwierf dit land haar onafhankelijkheid. Sinds die tijd tot 1970 had één figuur in het land de touwtjes stevig in handen, dat was ene Norodom Sihanouk. Zijn titels veranderden regelmatig: eerst Koning, dan Prins, dan Minister president en vervolgens Hoofd van de Staat. Het leger was dit vertoon zat en zette hem in 1970 aan de kant, mijnheer Sihanouk vluchtte vervolgens naar China.
Op datzelfde moment viel Zuid-Vietnam haar buurland Cambodja binnen om de communisten een lesje te leren. Na lang vechten kwam uiteindelijk 2 weken voor de val van Saigon een rebellengroep met de naam Khmer Rouge aan de macht in Cambodja. De leider van die beweging was Pol Pot en hij heeft in 4 jaar geprobeerd het land om te toveren in een communistisch land volgens de strenge leer van Mao, hierin domineren de boeren in de macht. Het gevolg hiervan was dat ze 1,7 miljoen van de 8 miljoen inwoners (de intelligentsia en bovenklasse van de maatschappij) strategisch uit het veld hebben geruimd.
Een film die dit stukje geschiedschrijving fantastisch verbeeld is “The Killing Fields” en kan ik aanraden om eens te bekijken. Het is een waar gebeurd verhaal van de belevenissen van een Amerikaanse fotograaf en zijn Cambodjaanse vriend.
In 1978 vond het inmiddels communistische buurland Vietnam de taferelen ook te gortig worden en vielen deze Cambodja binnen. Ze wierpen de regering van Pol Pot omver en sindsdien voeren deze vanuit de jungle een guerrillaoorlog tegen de regering, die natuurlijk door Vietnam wordt gesteund. Maar dit is ook al weer geschiedenis want in 1993 is met de hulp van de Verenigde Naties een nieuwe staatsvorm ingevoerd met aan het hoofd van de regering een koning. En de koning is natuurlijk weer diezelfde Norodom Sihanouk die bijna 25 jaar ervoor werd afgezet.
Maar Pol Pot leeft nog steeds en de Khmer Rouge maakt een groot deel van het land onveilig, over eigenlijk het gehele junglegebied dat grenst aan Thailand heeft de regering geen greep. Op dit moment (eind september 1996) zijn er rumoeren dat Pol Pot afgelopen juni is overleden of dat er ruzie binnen de top is over de opvolging van de beweging. Toen ik Cambodja bezocht was er net een afsplitsing van de Khmer Rouge ontstaan die een veel minder gewelddadig beleid wilde voeren en eventueel zelfs volledig met de regering samen te willen werken. Er lijken dus signalen te zijn dat de Khmer Rouge binnenkort eindelijk verleden tijd wordt. Maar toen ik er was werd het dus nog sterk afgeraden om door het binnenland te reizen, er worden daar nog regelmatig overvallen gepleegd op buitenlanders die dan hun dollars moeten afgeven, soms met dodelijke afloop.
Phnom Penh is een rustig stadje dat een stadsplan heeft dat voornamelijk door de Fransen is ontworpen. In de stad is een heel indrukwekkend museum, de voormalige gevangenis S21 die in de woonwijk Tuol Sleng ligt. De gevangens was eigenlijk een schoolgebouw die tot martelcentrum was omgebouwd. Tijdens het regime van Pol Pot zijn hier iets van 17 duizend gevangenen gemarteld en geëxecuteerd, voornamelijk afgestudeerden en brildragers. Dit laatste schrijf ik omdat dit één van de criteria was waarvoor je gevangen kon worden genomen, naast het spreken van een 2e taal, het zijn van een Boeddhist (bijna alle tempels en pagodes zijn in het land vernietigd) of leraar, ga maar door. In het voormalige schoolgebouw kan je de martelkamers gewoon betreden, het bed en de “werktuigen” liggen er nog steeds, de bloedvlekken zijn niet uit de tegels te krijgen. Er zijn 1000-en foto’s van mensen die daar hun leven hebben verloren, je ziet bij iedereen de angst in hun gezicht. De meeste mensen die daar op de foto zijn genomen, zijn dezelfde dag vermoord.
Als je dit leest word je misschien misselijk maar dit was Cambodja nog maar 20 jaar geleden. Zelf werd ik er ook stil van. En het blijft maar door gaan over de wereld. Joegoslavië is groot nieuws en dat ligt nog in Europa, en wacht dacht je van Ruanda paar jaar geleden met 600.000 doden in één maand...
Vlak buiten Phnom Penh kan je één van die ‘Killing Fields’ bezoeken maar los van een monument zou daar niet veel meer te zien zijn, het is allemaal netjes opgeruimd. Wat ze ook aan het opruimen zijn is het overschot aan wapens en munitie in het land. Voor een kleine tegemoetkoming in de kosten kan je op een schietbaan Russische mitrailleurs leeg schieten, granaten werpen of raketten lanceren. Dat ging allemaal toch boven mijn budget en ik heb dat al gedurende mijn diensttijd mogen doen, dus ik heb daar mijn tijd niet ingestoken. Maar wie daar heen wil geef ik jullie wat prijzen: intree kost 5U$, een vol magazijn voor een AK-47 was 1U$ en een handgranaat mag je voor 2U$ gooien. En als je bij die handgranaat nog eens 8U$ extra betaalt, dan mag je die naar een levende geit gooien.
Samen met een klein beetje nachtleven is dit zo ongeveer het enige wat ik in en rond de hoofdstad heb kunnen doen, daarna ben ik door gegaan naar Ankor. Deze stad was van de 9e t/m 13e eeuw hoofdstad van een rijk dat het huidige Thailand, Laos en Cambodja besloeg. Een machtig rijk dat mogelijk de mooiste bouwwerken heeft achtergelaten die ooit door mensen op aarde zijn neergezet. Deze stad is pas ontdekt rond 1860 en sindsdien zijn voornamelijk Franse archeologen bezig geweest deze tempels te restaureren. Om even terug te komen op het bewind van de Rode Khmer, Frankrijk heeft voordat ze Cambodja verliet kans gezien om 30 archeologen op te leiden zodat deze de opgravingen konden vervolgen. Deze zijn allemaal door de Rode Khmer vermoord omdat ze te geleerd waren.
Het mooiste en grootste monument van allemaal in deze stad heet Ankor Wat, deze is kort geleden zo goed als hersteld en is het nationale symbool van Cambodja. En een groot aantal kleinere tempels zijn ook al gerestaureerd, met de grotere zijn ze nog steeds bezig. Maar diep in de jungle liggen nog vele onaangeroerde constructies. Eén tempel laten ze voor altijd met rust om een idee te krijgen hoe de eerste ontdekkers deze monumenten (midden in de jungle, overgroeid met bomen, voor een groot gedeelte ingestort) aanschouwden.
Het heeft denk ik geen zin om zo’n tempel te beschrijven, je kan beter mijn dia’s gaan bekijken of in de bibliotheek een boek erover halen (Khmer architectuur, Ankor Wat). De monumenten zijn echt een streling voor het oog. De architectonische stijl is Hindi (Indiaas) dus de gebouwen zijn rijkelijk versierd met beelden en muursculpturen. In de hoofdtempel Ankor Wat alleen al hebben ze 1200m² versierd, dat is een 600 meter lange muur van 2 meter hoog! De versieringen beschrijven verhalen uit het Hindi geloof en natuurlijk de goede daden van de toen heersende koningen.
Het gebied in de jungle waarbinnen de tempels liggen is groot, zeg 15 bij 15 kilometer. Om te voorkomen dat je verdwaalt en te ver weg van de bewoonde wereld raakt (de Rode Khmer is nog steeds in de buurt actief) ben je verplicht een gids en een brommer te nemen. Ik heb in 4 dagen totaal 25 ruïnes bezocht en ik heb natuurlijk de mooiste tot het laatste bewaard. Nu ik Ankor Wat heb gezien zal geen enkele tempel mij meer doen verbazen. Van deze laatste is de buitenmuur 1½ x 1½ kilometer lang, de hoogte van de centrale toren is 120 m en de bouwtijd bedroeg slechts 20 jaar. In Europa konden wij toen nog niet zo groots bouwen.
Nog even een verhaal over hoe je naar de tempels kan komen: de oude stad ligt bij het plaatsje Siem Reap midden in de jungle, zo’n 150 kilometer van de Thaise grens en ruim 300 kilometer ten noordwesten van de hoofdstad Phnom Penh. Maar reizen met de bus is vragen om problemen. De weg is zó slecht dat het minimaal 2 dagen duurt om er te komen en wegens de Rode Khmer wil niemand halverwege ergens overnachten. Een betere mogelijkheid is om dan te vliegen, men heeft een vliegveldje in de buurt van Siem Reap aangelegd dus dat is makkelijk.
Maar gelukkig is er een goedkoper alternatief en kan de gehele afstand per boot worden afgelegd. De 300 kilometer wordt in pak hem beet 5 tot 6 uur door een speedboot afgeraffeld. De helft van de tocht gaat over een zijrivier van de Mekong en de andere helft over het meer Tonlé Sap. Dit meer is het grootste zoetwaterreservoir van Azië en is een prachtig natuurgebied. En tijdens het droge seizoen stroomt het water van het meer via de Mekong leeg naar de zee, tijdens het regenseizoen loopt het meer vol met water uit de Mekong. Deze wisselende waterverplaatsing is uniek in de wereld.
Ook in Ankor zelf kan je nog niet overal rondlopen, er liggen net als in Vietnam mijnen naast de archeologisch monumenten. Hier zijn in tegenstelling tot in Vietnam wel echte opruimdiensten bezig, voornamelijk Engelsen en Fransen. De belangrijkste monumenten zijn nu geheel veilig en worden ook in de nacht bewaakt om ze vrij te houden van rovers. De Khmer Rouge haalt namelijk nog steeds beelden en andere kunstwerken weg uit de tempels rond Ankor en verkoopt deze met succes in Thailand. Zo komen ze aan geld om munitie en dergelijke aan te schaffen. Is echter het kunstwerk te groot, dan hakken ze het gewoon in twee. Veel beelden binnen Ankor missen daardoor een kop en veel versieringen rond deuren en ramen zijn incompleet, erg triest om te zien.
Na een kleine week ging ik terug naar Phnom Penh en heb ik verhalen uitgewisseld met andere reizigers. Via de nieuwe wereld van het internet heb ik contact gehad met het thuisfront en vervolgens heb ik de bus genomen naar Kompong Som of ook wel Sihanoukville genoemd. Dit is een badplaats met mooie stranden, en in zee liggen voor de duikliefhebbers koraalriffen met kleurige vissen. Maar dat waren niet de redenen voor mij om hier heen te gaan, maar vanuit dit plaatsje vertrekt ook een veerboot naar Koh Kong, een klein eilandje dat 20 kilometer verder vlak bij de Thaise grens ligt. En vanaf dat eilandje kan je voor een paar dollar met een speedboot (zo’n rubber Greenpeace bootje) net over de grens bij Hat Lek in Thailand worden gedropt. Dat scheelt dan weer een vliegticket van 120 U$ (Phnom Penh naar Bangkok) want alle officiële grensovergangen tussen deze landen zijn gesloten en onder controle van de Khmer Rouge.
Deze grensovergang via zee is echter alleen voor inwoners van Cambodja te gebruiken en dus illegaal voor buitenlanders. Maar ja, wat wil dat zeggen als de Cambodjaanse migratieofficier ons (ik was daar met twee andere backpakkers) gewoon een uitreisstempel in ons paspoort geeft bij het verlaten van Sihanoukville. De trip naar het eilandje Koh Kong is geheel over zee en daar aangekomen wacht de migratiepolitie ons op en vertelt ons terug te gaan naar Phnom Penh. Dat is een vreemde situatie, met de stempel in ons paspoort toonden we aan dat we officieel al het land hadden verlaten. We besloten vervolgens die jongens te negeren want ze willen waarschijnlijk alleen wat geld van ons zien om hun maandinkomen van 5U$ te spekken. We lopen naar de kade en binnen 5 minuten zaten we weer in een speedbootje op zee (de schipper draagt om onduidelijke redenen een pistool) en 20 minuten later stonden we in Thailand.
Vanaf dat moment waren we dus illegaal in Thailand, we hadden duidelijke instructies gekregen hoe we het migratiekantoor van Hat Lek moesten omzeilen (loop links onder langs de kade en ga bij het laatste huis rechts af etc.) want we konden daar géén stempel krijgen in ons paspoort en de kans was groter dat ze ons zouden oppakken. De beste manier was om zo snel mogelijk ongezien naar Bangkok te gaan en je daar bij het immigratiekantoor te melden.
Dus dezelfde dag zijn we nog in Trat aangekomen en konden we met de nachtbus naar Bangkok alwaar we vroeg in de ochtend aan kwamen. We hebben daar een guesthouse vlak bij de Khao San Road geboekt, we hebben een frisse douche genomen en onze beste kleren aangetrokken. Vlak na 10 uur in de ochtend stonden we reeds bij het immigratiekantoor van Bangkok en konden we ons verhaal van onze overtocht kwijt bij een official. We kregen vermanende woorden over dat dit niet de methode is om Thailand binnen te komen maar dat hij onze actie door de vinger wil zien. Twee uur later hebben we onze legale status in Thailand verworven, we hoefden onze portemonnee er niet eens voor te trekken.
Dat was dus Cambodja, ik vond het een van mijn beste landen tot nu. Op de politie na zijn het hele vriendelijke mensen. De politie probeert namelijk constant een zakcentje bij je los te peuteren. Zelf negeerde ik die mannen geheel maar de lokale bevolking heeft nog respect voor ze en wordt zodoende misbruikt door de politie. In Siem Reap heeft de politie het daar geheel voor het zeggen. Cambodja is na Laos het dunst bevolkte land in Azië en de bevolking is het zuiverste in de hele regio: ruim 90% is Khmer, de rest is Chinees en in de bergen wonen nog een paar minderheden. Het landschap is ook om nooit meer te vergeten en dat komt doordat ik het merendeel per boot heb gereisd. Ik heb ongeveer 800 kilometer over rivieren, meren en zee gereisd, en slechts 500 kilometer heb ik in een bus of taxi gezeten, of achter op een brommer.
Een rondje door Indochina vanaf Bangkok (Laos, Vietnam en Cambodja) is een hele leuke trip want je bezoekt echt 3 compleet verschillende landen. Het heeft mij iets meer dan 2 maanden gekost waarin ik 7500 kilometer heb afgelegd (zonder vliegtuig). Reken op minimaal één extra maand als je in dat rondje ook Thailand wilt bekijken.
Voor de 3e keer ben ik in Bangkok aangekomen, zo vaak ben ik nog niet sommige steden in Nederland geweest. Ik heb hier naast mijn stempel voor in mijn paspoort nog wat andere zaakjes geregeld: een visum voor Australië, een herhalingsprik tegen hepatitis A en het uitwisselen van de laatste tips met reizigers. Vervolgens ben ik met de bus direct naar Kuala Lumpur gegaan, dat waren 1800 kilometer in 30 uur. We schrijven nu 18 oktober 1996, dat is de dag dat mijn zus Andrea een vlucht heeft van Amsterdam naar Sydney, met een stopover van 12 uur in deze hoofdstad van Maleisië. Ze gaat een maand door Australië rondreizen en vliegt op 17 november terug, op die dag hoop ik ook in Sydney te zitten.
Ik begin een beetje moet te worden van het constant in beweging te zijn, het niet hebben van een vaste stek en mijn financiën verplichten mij onderhand werk te zoeken. Dat probeer ik allemaal in Australië op te lossen. Maar over mijn financiën schrijf ik zodadelijk meer, ik denk dat er aardig wat mensen zijn willen weten wat deze grap mij tot nu toe heeft gekost.
Maleisië is op het eerste gezicht moderner dan Thailand en de hoofdreligie is moslim. Dat betekent voor de verandering dat er géén Israëlische toeristen en reizigers zijn. Het lijkt alsof die jongens van heel India tot en met Vietnam het continent hebben overgenomen. Ze zijn flink gefrustreerd van 3 jaar harde militaire dienst, ik zie ze bijna als een probleemgroep onder de reizigers.
Kuala Lumpur is een schone stad (stukken schoner dan Bangkok) en het heeft op de Chinese wijk na weinig sfeer. Maar wat wil je, de stad is pas in 1860 gesticht door de Britten en wat je nu ziet is alleen maar hoogbouw. Het was dat Andrea er een stopover had geboekt anders was ik er nooit terechtgekomen. We hebben samen een paar uur door de stad gewandeld en toen zij weer was vertrokken ben ik meteen terug naar Penang gegaan, dat ligt weer 300 kilometer noordelijker.
Dit eiland is de eerste Britse nederzetting in Maleisië en straalt een betere atmosfeer uit dan Kuala Lumpur. Er zijn mooie stranden die een daguitstapje waard zijn, er is een heuvel waar vanaf je een mooi uitzicht over de omgeving hebt en het levendige stadscentrum wordt gedomineerd door Chinezen en Indiërs. Van al deze ‘dingen’ heb ik maar kort genoten want ik zat snel op de boot naar Medan op Sumatra in Indonesië. De reden was dat is de laatste 3 weken voordat ik naar Australië ging zoveel mogelijk in Sumatra wilde spenderen.
Indonesië, voor eeuwen het tropische paradijs van Nederland, of zoals het ooit mooi is omschreven de “Parels van smaragd rond de evenaar”. Vanaf 1596 zijn we begonnen de eilanden te koloniseren maar pas rond 1910 hadden we ze allemaal geheel onder controle. De laatste ‘dwarsliggers’ waren de sultanaten in Noord Sumatra (Bandar Aceh) en de koninkrijken op het eiland Bali. Het is een verzameling van religies maar de Indonesiërs zijn voornamelijk moslim. Maar op Sumatra (rond Lake Toba) en enkele kleinere eilanden hebben Nederlandse (en voorheen Portugese) missionarissen hun tijd goed besteed en lopen er Christenen rond. En Bali is als enige in Zuidoost Azië Hindoestaans, net als in India.
Maar lang niet iedereen is aan zo’n wereldreligie te markeren, in de binnenlanden bedrijven de mensen veelal een zogenaamd ‘vooroudergeloof’. De naam van het traditionele geloof in dit werelddeel heet animisme.
Maar omdat de archipel dus formeel moslim is levert ook dat weer de nodige problemen op voor onze vrienden uit Israël. Terwijl de meeste nationaliteiten kosteloos zonder visum 60 dagen door heel Indonesië kunnen reizen, moeten zij iets van 80U$ per week betalen. Maar het gemis aan Israëli’s hier wordt goed gemaakt door de Duitsers. Het is nu laagseizoen op Sumatra, het regent dagelijks hier in de jungle, maar het barst hier van onze oosterburen. De Nederlanders komen volgens mij in aantallen op de tweede plek.
Er valt op dit eiland dus veel regen en zo niet dan is het toch zwaar bewolkt. Dat is goed voor het oerwoud op Sumatra maar dat is wel jammer als je het wilt bezoeken. Het eiland heeft veel natuurschoon te bieden maar met dit weer onderneem je dus niet veel: je kan dus niet a) jungletreks van enkele dagen maken, b) vulkanen beklimmen omdat de top constant in wolken is verhuld of c) dagen achtereen lammen aan stranden of kratermeren.
Ik heb dus rustig aan kunnen doen, na mijn aankomst in Medan (de hoofdstad van Sumatra) ben ik door gereisd naar Beristagi, dat is een dorpje ruim 1 kilometer hoog in de bergen. Het was een prachtige busrit waarvan een klein gedeelte dwars door jungle liep, de weg slingerde de bergen in. De beste zitplaats is niet zoals vaak naast de chauffeur maar dit keer op het dak van de bus. Als je de kans krijgt moet je dat doen, gewoon tussen de tassen liggen en het landschap aan je voorbij laten gaan. Wel oppassen bij laag hangende bomen want die takken slaan dan best hard. Boven in de bergen was het in het dorpje echter wel koud, ik moest mijn trui onder uit mijn tas te voorschijn halen. En in de nacht heb ik voor het eerst in lange tijd onder de dekens moeten slapen, daar had ik niet op gerekend.
De tip om nu géén vulkaan te beklimmen werd door de lokale mensen bevestigd want ik kreeg te horen dat ruim een jaar geleden in dit zelfde seizoen tijdens de afdaling een toerist was omgekomen. Ik had ook geen zin om in de regen naar een hotspring te lopen, wel heb ik kans gezien om tussen de buien door naar een zogenaamd Jillah dorpje in de omgeving te lopen. In deze dorpjes staan traditioneel gebouwde houten huizen welke soms meer dan 100 jaar oud kunnen zijn. Verder heb ik van de kou veel op bed gelegen en een boek gelezen.
Dus ik trok door naar een droomplek van mij, Lake Toba. Als je een gedetailleerde de kaart van Sumatra er bij pakt dan valt dit meer meteen op. Het is niet echt een kratermeer maar het ligt wel in een erg actieve bergrug. En binnen in dat gigantische meer ligt een eiland ter grootte van de stad Singapore. En op dat eilandje heb ik een paar dagen aan de rand van het meer gezeten. Volgens andere reizigers die ik ben tegen gekomen daar is het mogelijk het goedkoopste plekje in heel Indonesië voor een backpakker, maar er zal ongetwijfeld hebben meegespeeld dat ik hier nu in het laagseizoen aanwezig ben. Hier in Tuc Tuc betaalde ik voor een overnachting 3000 Rupees, dat is iets meer dan 2 gulden. Daarvoor had ik een comfortabele ruime kamer met een dubbel bed en een muskietennet. Ik had een klein terras vanwaar ik een fantastisch uitzicht over het meer had. Daarnaast serveerde het guesthouse heerlijk eten voor een redelijke prijs waardoor ik ook daar niet voor op pad moest. Het is een ideale plek om een paar dagen rust te nemen, wat brieven te schrijven of een boek te lezen.
Ik heb daar op één dag een brommertje van 110cc gehuurd en ben ik rond het eiland gereden. De weg is soms héél erg slecht maar ik had hele mooie vergezichten. Als je ook deze trip gaat maken verkijk je dan niet op de afstand, het was totaal 140 kilometer en ik was blij dat ik eraf kon.
Na Lake Toba ben ik met een bus verder afgezakt naar het zuiden en ben ik uitgestapt in Bukitingi. Dit keer ben ik wel onderweg uitgestapt bij een hotspring, de lokalen winnen daar van die witgeel aangeslagen stenen, vol met zwavel. De hele omgeving had een geur van rotte eieren (H2S) en het water was veel te heet voor mij. Nee, dit is geen goede badplaats dus. Ongeveer 50 kilometer ten noorden van Bukitingi stopte de bus nog bij Bonjol, dat is een klein plaatsje dat ram op de evenaar ligt. Ze hebben een mooie streep over de weg getrokken en er een hele grote globe naast gezet zodat je dat niet kunt ontgaan. Er is daar natuurlijk helemaal niets te doen dus je gaat uit verveling een stuk of 10 keer heen en weer over de streep springen die de evenaar moet voorstellen. En van een andere reiziger uit de bus kreeg ik na een instemmend antwoord op zijn vraag of dit mijn eerste keer was dat ik de evenaar was overgestoken, zijn drinkfles met water in mijn nek.
Bukitingi is denk ik het meest populaire plaatsje op Sumatra onder de reizigers. Er is een hele grote markt aanwezig, een klokkentoren die ooit door Wilhelmina aan de stad cadeau is gegeven, er zijn veel hotelletjes en restaurants, het ligt in een mooie omgeving en er is veel in de omgeving te doen. Hier heb ik de meest afschuwelijke dierentuin tot nu toe gezien, ik denk dat het ook mijn laatste dierentuin zal zijn in dit continent. Ik heb de resten van een Nederlands fort uit 1824 bezocht. En de Japanners hebben hier tijdens de oorlog in een berg voor enkele kilometers aan tunnels gegraven, geheel zonder tactische redenen dus het zal mogelijk als opslagplaats hebben moeten dienen.
Je kan vanuit Bukitingi door een kloof lopen (Sianok canyon) van enkele kilometers lang en als je aan het einde een beetje door loopt kom je uit bij dorpjes met veel zilversmederijen. Ze zijn gespecialiseerd in filigraan, en wie van financiële risico’s houdt koopt hier grootschalig armbanden, ringen, kettingen en oorbellen in.
Ook hier heb ik weer een kleine motor gehuurd, dat gaat hier echt heel eenvoudig: géén helm, géén rijbewijs, géén verzekering. Als je een helm wilt dragen dan krijg je zo’n plastic bouwvakkerhelm zonder kinband die bij 30 kilometer per uur van je kop af waait. Maar goed, niet te lang bij stil staan maar lekker gaan rijden, dit keer naar een echt kratermeer gereden dat ongeveer 40 kilometer verderop ligt, Lake Manijau. Het meer is heel groot en vanaf de kraterrand heb je een fantastisch uitzicht. Maar nog belangrijker waarom je dit op een motor moet doen, de weg naar beneden naar het meer bestaat uit 44 haarspeldbochten, heel spectaculair! Het water is iets warmer dan Lake Toba en heeft misschien alleen daardoor een hoger relaxgehalte.
Omdat ik toch op de motor ben ging ik iets eerder terug en ben omgereden naar een andere beeldschoon dalletje, de Anaï-vallei. Ik was die dag wel laat terug, nog net voor het donker.
Vanaf Bukitingi heb ik de nacht-dag-nachtbus naar Jakarta genomen: hij vertrok vrijdag 1 november om 8 uur in de avond en ik kwam zondagochtend aan. Totaal 1400 kilometer in 38 uur waarvan het grootste gedeelte dwars door tropische regenwouden. De eerste nacht heb ik in de bus goed kunnen slapen maar de tweede nacht was ik aardig brak. Bovendien moesten we halverwege de nacht uit de bus omdat we op de veerboot van Sumatra naar Java moesten stappen. Daarnaast waren de chauffeurs ook een beetje moe en hadden ze om in de nacht wakker te blijven de meest afschuwelijke Indonesische popmuziek overmatig luid in de bus aangezet.
En de kapitein van de veerboot die mij over de Sunda Straat moest brengen zag alles in de nacht ook niet zo meer helder en heeft z’n bootje 3 kwartier in de baai laten dobberen voordat hij de moed had aan te meren. Maar ik mag niet klagen over de overtocht, die van mij heeft “slechts” 2½ uur geduurd, bijna een uur langer dan het schema. Maar ik was iemand tegengekomen die ooit 4 uur lang vanaf zee naar de aankomstpier heeft zitten kijken.
Maar omdat het zo lang duurde voordat de boot aan meerde heb ik mooi de zon op zien komen boven Java, en kijkend naar het zuiden zag ik de eilanden van de vulkaan Krakatau. Hier heeft in 1883 één van de grootste vulkaanuitbarstingen die door de mens is geregistreerd plaats gevonden. De klap was op meer dan 4000 kilometer afstand te horen en door de vloedgolf van 30 meter hoog verdronken totaal 36000 mensen.
Op zondag ben ik bekaf in Jakarta aangekomen en daar was mijn eerste prioriteit om een vliegticket aan te schaffen naar Brisbane in Australië. Ik heb handig gebruik kunnen maken van mijn valse studentenkaart die ik in Bangkok heb aangeschaft, een International Studentcard. Ik heb hierdoor ongeveer 40U$ korting gekregen, en ik heb mezelf nog eens 50U$ bespaard door vanaf Bali te vliegen en niet vanaf Jakarta. Maar dan moest ik wel eerst naar Bali en dat deed ik dit keer met de trein. Ik nam de nachttrein naar Surabaya en van daar uit een gecombineerd trein-boot-buskaartje naar Denpasar, de hoofdstad van Bali. Vanuit Jakarta duurde deze reis me nog eens 30 uur, laat in de avond kwam ik in Denpasar aan. Ik heb daar meteen een busje gepakt naar Kuta, het reizigerscentrum van Zuidoost Azië. Dit ligt vlak langs het internationale vliegveld.
Had ik op Sumatra en Java veel regen, op Bali is deze dagen snikheet. En het barst van de Australiërs die voor het eerst goed dronken worden, plezier maken met Balinese vrouwtjes, uit nieuwsgierigheid zich laten vol tatoeëren en voor het eerst in hun leven makkelijk aan softdrugs kunnen komen. Wat Lloret de Mar (bij Barcelona) is voor de Noord Europeanen, is Kuta voor de Australiërs. Veel groepen die hier dus in 1-2 weken flink gaan brassen. Het plaatsje is dus vol met leven, evenals het strand. Ondanks dat de golven hier niet zo groot zijn, zijn er wel veel surfers. Je kan er bungee-jumpen, parasailing of aan een klimmuur hangen, er is een enorm waterparadijs in de omgeving met glijbanen en een kunstmatige wildwater rivier. Het dorpje heeft gigantische bars met videoschermen die de laatste videoclips of videofilms tonen, vaak illegale demotapes. “The Nutty Professor”,”Pulp Fiction” (gave film), “Eraser” of “Striptease”, het is allemaal bedoeld om klanten te trekken en in mijn geval met succes.
Als je een hekel hebt aan straatverkopers dan is dit een verkeerde plaats in Azië om te bezoeken. Ringen, armbanden, houtsnijwerk, sarongs, T-shirts of drugs, er is maar één plek om ze te ontvluchten en dat is je eigen hotelkamer. Voor de rest zitten de verkopers overal, ze vallen je lastig op het strand, ze lopen met je mee op straat of ze wachten je op tot je het restaurant of de bar uit loopt. Die lui zijn vrij vermoeiend.
Maar het zal wel meer aan mij liggen dat ik ze moe ben, toen ik in Bali zat was ik precies één jaar onderweg. Sinds mijn vertrek uit Cambodja heb ik heel snel gereisd, geheel over land naar Bali getrokken in ruim 4 weken. Van het zuiden van Thailand en Maleisië heb ik niet echt genoten, alleen Sumatra heb ik met voldoening bezocht. Op Java heb ik alleen in Jakarta een beetje rond gekeken, wel nog het Maritiem Museum bezocht. Dat ligt in een oud pakhuis van de VOC, en het museum zelf heeft heel informatie over de VOC, echt de moeite waard om te bezoeken. En ik heb nog Seaworld bezocht, je weet wel, dat is zo’n knots van een aquarium waar je door heen kan lopen, gevuld met haaien, roggen en andere vleeseters. Al met al twee mooie attracties om in Jakarta te bezoeken.
En Bali staat bekend om haar aparte cultuur, er is hier een flinke invloed van het Hindi geloof op het eiland. Naast de architectuur van sommige tempels heb ik er nog niets van gezien, maar ik vind het niet erg. Ik weet dat als ik Australië ga verlaten, ik dan probeer vanaf Indonesië over land terug te gaan naar Nederland. Dat geeft me tijd genoeg om Indonesië en Maleisië goed te bezoeken, nu probeer ik op tijd mijn zus in Brisbane te ontmoeten.
In de nacht van zaterdag op zondag 10 november kwam er een einde aan mijn goedkope reizigersleventje, ik verliet Indonesië. Nu was het de laatste maand relatief een prijzig maandje voor mij omdat ik snel heb gereisd, ik legde veel lange afstanden af kort op elkaar. Daarnaast heb ik een vliegticket gekocht, een prik tegen hepatitis gehaald, ik ben iets meer bier gaan drinken, ik heb brommertjes gehuurd enzovoort. Ik heb nog nette kleding gekocht om niet te veel uit de toon te vallen in Australië: een nieuwe lange broek en 2 bloesjes.
Maar alles bij elkaar is het allemaal dubbeldik waard, dus ik klaag zeker niet, ik prijs me heel gelukkig met dit leventje.
En nu komt dan het antwoord op wat velen willen weten, wat heeft me de reis tot nu toe gekost?
Injecties & malariapillen ƒ 500,=
Verzekering 12 maanden ƒ 1.300,=
Vliegtuig naar Caïro ƒ 600,=
Reisgeld geschat op ca. ƒ10.000,=
Totaal in één jaar ƒ12.500,=
Dat is zeg ruim duizend pieken per maand, dat zal je volgens mij ook in Nederland hebben uitgegeven.
Dit reisgeld is inclusief souvenirs en pakketjes die ik naar huis heb gestuurd (6 stuks) en de telefoonkosten die ik niet collect-call heb gevoerd, dit kan je allemaal zelf zo duur maken als je wilt. Dit is ook inclusief de vliegtickets die onderweg zijn aangeschaft (Calcutta–Bangkok & Bali–Brisbane) en alle visums voor de verschillende landen die we hebben bezocht, in mijn paspoort zitten totaal voor 300 U$ aan stempels! Ook mijn nieuwe camera en alle diarolletjes die ik in een jaar heb geschoten zitten erin, alle intree voor musea en andere bezienswaardigheden en alle bus- en boottickets. En natuurlijk niet te vergeten, alle overnachtingen in guesthouses en al mijn eten van het afgelopen jaar in de restaurantjes of straatstalletjes.
Ik heb regelmatig prijzen genoemd in mijn brieven om een idee te geven wat ik uit geef maar dat is natuurlijk niet belangrijk. Wat voor mij telt is de fantastische ervaring die ik nooit meer van mijn leven zal vergeten. Ruim een jaar op pad is voor velen een beetje te veel van het goede, maar een paar maanden of een half jaar er op uit trekken kan ik toch iedereen aanraden. “Gewoon” even die knop omdraaien en met iemand of alleen die gigantische wereld in trekken.
Op 10 november ben ik dus in Australië aangekomen, en je raadt het nooit maar de strengste douane controle van mijn hele reis vond juist hier plaats. Letterlijk mijn hele tas moest ik uitpakken, ik moest alle zakjes openen en mijn spullen werden extra gescand. Volgens mij zochten ze naar drugs maar zelf vertelde de douane dat hij naar etenswaar zocht, het is verboden om ook maar iets levend mee te nemen naar Australië. Ik citeer de inspecteur: “We leven op een eiland en iedere bacterie in etenswaar zoals een appel kan funest zijn voor onze veestapel. Onze economie is er van afhankelijk.” Leuk verhaal door de man met de pet maar dan moeten ze wel iedereen controleren, veruit de meeste mensen liepen gewoon door. Volgens mij dachten ze in mij een verdachte te zien maar dat hadden ze mooi mis.
Brisbane ligt midden op de oostkust van Australië en daar had ik één dag extra voor mezelf gekregen. Door een communicatiestoornis liep ik mijn zus en haar/mijn vriend met één dag mis, dus ik kon door de stad rondwandelen. Het is een grote stad die heel erg ruim is opgebouwd, alles ziet er goed onderhouden uit en heel schoon. Zoiets had ik in een jaar niet meer gezien. En het was er heet, heel heet.
De dag later ben ik opgepikt door Andrea en Roel, zij hadden een auto gehuurd dus dat was ook een grote verandering voor mij. Dit keer verlies ik niet zo veel tijd meer met het openbaar vervoer, we kunnen gaan en staan, waar en wanneer we maar willen. Op onze trip naar Sydney hebben we onderweg nog twee nationale parken bezocht, en in beide hebben we echt hele mooie wandelingen gemaakt. In het Border Range Park hebben we een leuke klauterpartij naar The Pinnacle gemaakt, fantastisch uitkijkpunt over een dal. In de buurt van dat nationale park hadden op een camping gekampeerd, Andrea had hiervoor een klein tentje voor mij meegenomen uit Nederland. En net zoals de Australiërs doen hebben we flink zitten barbecuen.
Op de 4e avond hebben we een beetje te lang doorgereden waardoor het zo laat werd dat de campings ons niet meer wilde inchecken en dat motels/hotels alleen de duurdere kamers aanboden. Na wat discussie onderling hadden we besloten direct door te rijden naar Sydney waar we midden in de nacht aan kwamen. We zijn toen doorgereden naar het The Royal Botanical Gardens en hebben helemaal aan het einde tegen de baai de auto geparkeerd. We hebben met z’n drieën gewoon in de auto geslapen en toen we in de ochtend wakker werden hadden we een mooi uitzicht over de stad. We keken tegen het beroemde operagebouw aan (ontworpen door de Deen Utzon en in het begin van de jaren 70 gereed gekomen) en daarachter stond de Sydney Harbour Bridge uit 1932. Ik kende de haven met deze twee blikvangers al zo lang van foto’s, en het deed mij heel veel goeds het eindelijk in het echt te aanschouwen.
Andrea is vandaag 17 november terug naar Nederland terug gevlogen en Roel moest nog wat zaken regelen in Canberra voordat hij een paar dagen later terug gaat vliegen. De laatste dagen heb ik samen met Andrea en Roel besteed aan een beetje sightseeing in Sydney. We hebben de Sydney Tower bezocht welke het 6e hoogste gebouw in de wereld is, en in het Sydney Aquarium hebben we veel vissen en andere waterdieren uit Australië kunnen bekijken. En we hebben natuurlijk veel, nee, heel veel gewinkeld. De Australische cadeaus zijn óf gemaakt van leer (jassen en hoeden en dergelijke), óf pluche dieren zoals kangoeroes, vogelbekdieren of koala’s óf natuurlijk Aboriginal kunst waaronder schilderijen, boemerangs en didgeridoos.
Ik ga maar eens een einde aan dit verhaal draaien, op dit moment zit ik dus in Sydney en ben ik op zoek naar een eenvoudig baantje om mijn leefkosten hier te overbruggen en hopelijk weer een beetje te kunnen sparen. Begin februari van 1997 wil ik Australië weer verlaten, waar heen is nog onduidelijk. Tot die tijd is post van iedereen welkom, je kan je brieven naar het volgende adres sturen:
VALKONET, MICHIEL
POSTE RESTANTE
GPO SYDNEY
AUSTRALIA
Ik zal dus nog wel een tijdje in de buurt van Sydney blijven en ik zal mijn plan uitbroeden voor mijn terugreis welke in ieder geval korter en sneller zal worden.
Ik heb voor de lol weer eens liggen rekenen:
Caïro – Sydney: totaal 52.500 kilometer afgelegd.
Vliegen 6300 kilometer, per boot 3600 kilometer, en de overige 42.600 kilometer heb ik per bus, trein, taxi, brommer etc afgelegd. Dit laatste is gelijk aan de omtrek van de aarde.
Het was een jaar geleden door mij niet voorzien maar het is nu eenmaal zo gelopen al heb ik er wel voor gekozen. Met kerst en nieuwjaar zit ik in zomers Australië, laat het een strenge winter worden in Nederland. Bij deze wilde ik degene die de moed heeft gehad en zo veel tijd heeft opgeofferd om al mijn brieven helemaal uit te lezen een vrolijk Kerstfeest en een voorspoedig 1997 wensen!
Mijn belevenissen zullen wat minder worden dus mijn eerstvolgende brief zal ik later sturen en zal ook aanzienlijk korter worden, een geruststellende gedachte voor “mijn trouwe lezers”.
Goed, genoeg onzin, het papier is vol.
Vanuit een zonnig Sydney, Australia,
de vriendelijke groeten van
Michiel
=========Nawoord
Dit waren mijn brieven die ik heb geschreven tijdens mijn wereldreis uit 1996/1997. Op zich heb ik in Sydney een goede tijd gehad (paar dagen met mijn zus doorgebracht, afscheidsconcert van Crowded House bijgewoond, en zelfs de hand van toenmalige president van de Verenigde Staten Bill Clinton mogen schudden! Maar ik heb uiteindelijk in Sydney geen werk kunnen vinden en omdat ik op mijn creditcard teerde ben ik een week later naar het binnenland van Australië getrokken. Daar heb ik 7 weken op verschillende boerderijen gewerkt: in Young heb ik kersen geplukt, in Batlow op een appelboomgaard snoeiwerk verricht en in Cobram perziken en peren geplukt.
Begin februari 1997 ben ik naar Nieuw Zeeland gegaan waar ik van mijn gespaarde geld 6 weken heb rondgereisd. Vervolgens heb ik op het Zuidereiland bij Motueka nog 6 weken tot het einde van de appeloogst gewerkt.
Begin mei ben ik terug gevlogen naar Australië en heb ik in Melbourne bijna 10 weken aan één stuk gewerkt, dit keer in ongeveer 15 van de 35 keukens van het Crown Casino. Dit casino had net haar deuren geopend en zocht dringend personeel, daar had ik dus veel geluk mee. De laatste weken voor het verlopen van mijn visum heb ik weer door Australië gereisd, via Adelaide en Alice Springs ben ik naar Darwin getrokken.
Ik heb uiteindelijk mijn periode van 9 maanden in Australië en Nieuw Zeeland goed rond kunnen komen omdat ik al het werk dat ik tegen kwam direct heb aangenomen. Dit werk was overigens allemaal illegaal omdat ik voor beide landen geen werkvisum had. Van de 270 dagen dat ik daar zat heb ik iets van 160 dagen gewerkt en de rest goed gebruikt om rond te trekken door beide landen. Toen ik begin augustus Australië verliet had ik bovendien nog 2300 U$ aan reischeques gespaard waardoor ik nieuwe reismogelijkheden door Azië had gekregen.
Ik vloog begin augustus naar Timor in Indonesië en ik ben toen in 2 maanden tijd naar Singapore gereisd, hierbij heb ik ‘hoppend’ vele eilanden van Indonesië aangedaan waaronder Flores, Komodo, Sumbawa en Maduro. Daarnaast heb ik op Lombok nog mijn duikbrevet gehaald en ik heb dit keer op mijn gemak Bali en Java kunnen bezoeken.
Na Singapore heb enige plaatsen in Maleisië bezocht en ben ik per trein doorgereisd naar Bangkok.
In Bangkok had ik net minder dan 1000 U$ op zak en was mijn creditcard een maand ervoor verlopen waardoor ik in noodgevallen nergens op kon terugvallen. In plaats van een vliegtuig vanuit Bangkok naar Nederland te nemen heb ik de gok genomen dit over land via China en Rusland te doen. Nadat ik mijn visum voor Laos en China had afgehaald ben ik via het noorden van Laos (waar ik door het slechte weer bijna niet door heen kon reizen) naar het zuidwesten van China getrokken. Vanuit Kunming heb ik een trein naar Peking genomen, die rit duurde 48 uur.
Ik heb bijna 9 volle dagen in Peking en omgeving gezeten, deze tijd had ik nodig om mijn visum voor Mongolië en Rusland te regelen, als wel mijn treinticket met de Trans-Mongolian naar Moskou. Die dagen boden genoeg ruimte om de stad en de omgeving te verkennen.
De treinrit via Ulan Bator naar Moskou duurde 6 dagen en was echt een hoogtepunt en toepasselijke afsluiter van de gehele reis. Het was reeds ver in november en het oosten van Rusland zat onder een dik pak sneeuw. Het maakte veel indruk op mij om een heel guur continent over te trekken vanuit een comfortabele treinwagon. Moskou was ook koud maar ik heb nog kans gezien om ook hier het Kremlin te bezoeken alvorens ik in een trein stapte naar Berlijn waar ik twee nachten later arriveerde.
In Berlijn was ik definitief door mijn geld heen maar heb ik niet hoeven liften naar Nederland: een reizigster waar ik vanaf Peking mee op trok leende mij 50 DM zodat ik mijn laatste treinticket naar Nederland kon kopen. Op donderdag 27 november kwam ik om 17.00 uur aan in Eindhoven en ruim een uur later zag ik mijn ouders, broer en zus weer.
Bijna 25 maanden (749 dagen) ervoor stapte ik met Anton op een vliegtuig naar Caïro, sindsdien had ik ruim 20 landen bezocht en totaal 90.000 kilometer over land gereisd. Ik heb in totaal ongeveer ƒ 25.000 uitgegeven, bij terugkomst in Nederland had ik geen enkele cent meer op mijn bankrekeningen staan. Ik heb hier nog nooit spijt van gehad, drie maanden later was ik bij KPN begonnen met werken. Voor werken is altijd nog tijd in je leven!
Michiel Valkonet