1 + 1 = 1

Allen,

Meteen de eerste reisdag al een e-mailtje zal je denken, nou dat klopt want we kunnen vandaag (19 september 2006) verdorie weinig doen in Kaapstad. We hebben een internetcafé opgezocht en sturen je een update want de afgelopen week was zeer hectisch voor ons: tot vorige week donderdag hebben we nog gewerkt, op de vrijdag en het weekend hebben we de tassen ingepakt en ons appartement helemaal opgeruimd en gepoetst voor onze ‘oppasser’, noem maar op. Afijn, dan nog een lange vlucht (Londen - Kaapstad duurt 11 uur) en we dachten dinsdagochtend lekker Zuid Afrika binnen te komen om even te kunnen bijkomen van deze dagen.

Nou niets was minder waar, van het hele vliegtuig werden Gemma en Michiel, plus 2 anderen, apart gehouden. Waarom? Onze bedoelingen in Zuid Afrika waren voor de immigratieofficieren niet duidelijk. Om kort te zijn werd verwacht dat we een retourvlucht of busticket uit Zuid Afrika bij ons moesten hebben, maar dat hadden we dus niet. We gaan over land naar Egypte en de vlucht uit Caïro was niet voldoende, en een busticket naar de grens met Namibia kon niet op het vliegveld worden gekocht. De derde optie was om ons ‘in te kopen’ door een deposito te betalen en deze later bij de ambassade in Nederland terug te vragen.

Oempff, dat moet te overzien zijn, echter, het deposito was 7000 Rand ieder, dat is ruwweg 700 euro de man!!! Dat heeft Michiel met de migratieofficier ongeveer 2 uur discussiëren en onderhandelen gekost, nee, Michiel is dus geen onderhandelaar want hij kon mooi zijn creditcard aanspreken op deze grap. Nou ja, dat is op zich het probleem niet, dat geld komt uiteindelijk wel weer retour, ze willen zeker weten dat we niet in Zuid Afrika achterblijven en dat willen we zelf ook niet. Overigens, dat onderhandelen deed hij met een klein dik Zuid Afrikaanse migratieofficiertje van krap 1m50. In Azië en Amerika maak je met 1m93 nog indruk maar dat telt hier dus niet, blank is blank en krijgt dus extra aandacht.

Maar terwijl Michiel bezig is de papieren en de financiën voor de stempels te regelen inventariseert Gemma de bagage. Goh, dit is treffend de reclame van KPN: 1+1=1.... We missen #$%#=!!&#%! een rugtas, na navragen door Gemma bij de bagageafdeling blijkt de tas nog nooit Londen te hebben bereikt!

Doorgaans komen er op een beetje vliegveld wel ieder uur een paar vliegtuigen binnen, maar in Kaapstad zijn dat er maar 3 of zo per dag uit Europa. Nu moeten we wachten tot morgenochtend en dan hopen we dat de tas alsnog is nagezonden anders kunnen we de 2e keer de creditcard trekken en voor Gemma een nieuwe uitrusting aanschaffen.

Er is slechts één voordeel: Kaapstad is denken we de beste stad van heel Afrika waar je alles kunt kwijt raken, want dat kunnen we hier allemaal wel weer kopen. Het is hier erg westers en alles lijkt hier voorhanden te zijn. Daarnaast zal Gemma dan ook wel een lekker licht rugtasje hebben. Gelukkig is ons dit niet in ons einddoel Caïro overkomen want dan hadden we een serieus probleem gehad en hadden we mogelijk direct naar huis kunnen keren...

 

PS: als je geen behoefte hebt aan deze mails, laat het ons weten.

Michiel en Gemma

============================

 

Alles sal reg kom as elkeen sy plig doen

 

Hoi hoi,

 

De tegenslag die we op het vliegveld van Kaapstad ondervonden stelde achteraf niet veel voor: de 14000 Afrikaanse Rand (circa 1400 euro) behoren we bij de ambassade in Nederland volgend jaar weer terug te krijgen, en de rugtas van Gemma was gelukkig een dag later alsnog boven water. En het bleek geen probleem te zijn om wat langer in Kaapstad rond te hangen want de stad blijkt over nog meer diversiteit te beschikken dan dat wij op voorhand hadden gedacht. Er is bijvoorbeeld veel natuurschoon in de directe omgeving, zo zijn we een dag wezen hiken bovenop de Tafelberg, hebben we een bezoek aan de kliffen van Kaap de Goede Hoop gebracht en hebben we door de botanische tuinen van Kirstenbosch gewandeld. Er is nog aardig wat Hollandse historie aanwezig zoals het Kasteel de Goede Hoop, het Koopmans-de Wet huis en het oude pakhuis/slavencentrum van de VOC waar nu het museum ‘the Slave Lodge’ in is gevestigd. De stad is héél internationaal, letterlijk vanuit de hele wereld wonen er mensen in Kaapstad en dat maakt het straatbeeld, de winkeltjes en de restaurants weer heel divers.

Maar de wonden van de apartheid zijn ook nog héél vers, dat bleek aan een bezoek aan Robbeneiland en het District 6 museum. En het hele grote verschil tussen arm en rijk kan doorgaans nog steeds aan de huidskleur worden afgelezen. Dit laatste wordt overduidelijk als de pracht en praal van de wijnboerderijen rondom Paarl, Stellenbosch en Franschenhoek worden bezocht, en daarna met een gids door de townships Kayelitsa en Langa wordt gedoken en we het lokale ‘zwarte’ leven aanschouwen. Het lijkt zo eenvoudig om dit verschil tussen arm en rijk te willen oplossen maar hier zit nu eenmaal een verre geschiedenis achter verscholen wat dit land erg gecompliceerd maakt. Mocht je druk aan het werk zijn met hele belangrijke dingen dan kun je nu gaan scrollen...

 

Met recht kan worden gesproken dat het huidige Zuid Afrika haar oorsprong heeft in het stichten van de Kaapkolonie door Jan van Riebeeck in 1652. Onze Jan was toentertijd zogezegd al ‘een lekkere foute vent’, hij werkte voor de VOC maar werd in 1648 na bijna 10 jaar trouwe dienst in de Oost ontslagen wegens zogenaamde morshandel: het eigenhandig handelen in goederen buiten de VOC om. Op zijn verplichte terugreis naar de Republiek stopte zijn vloot bij Kaap de Goede Hoop om 60 schipbreukelingen van een jaar eerder vergaan schip op te pikken. Nu stopten er al vaker schepen aan de Kaap, maar de onzekerheid van de aanwezigheid van vers water bij de Kaap en de niet zo meewerkende lokale bevolking maakte het nog niet zo’n aantrekkelijke plek. Maar het feit dat die Hollanders er een jaar hebben kunnen overleven samen met de aanwezigheid van een grote veilige baai, geeft van Riebeeck het idee dat deze plek ideaal moet zijn voor het bouwen van een verversingsstation. Zijn plannen aangevuld met de onderbouwing dat de nieuwe kolonie zichzelf financieel in stand zou kunnen houden heeft hij bij de VOC neergelegd. Het krijgt spoedig de goedkeuring van de Heeren 17 en in 1651 krijgt Riebeeck dan ook de opdracht “voor ‘t maecken van een Fort ende Thuijn aan de Caap Der Goede Hoop”.

 

Van Riebeeck reisde in 1652 met zijn vrouw en 100 man af om de klus te klaren, hij gaat daar voortvarend te werk: er wordt direct een fort gebouwd en een reservoir om vers water van de Tafelberg op te vangen. De fundamenten van dit reservoir kan je trouwens nog steeds vinden als je door het winkelcentrum Golden Acres loopt. Er werden op de Kaap vele Europese zaden geplant: binnen 10 jaar staan er meer dan 800 wijnstruiken, 1000 citrusbomen en 400 Europese vruchtbomen zoals appels, peren en pruimen. Daarnaast bood de Kompaniestuyn, die nog steeds in het midden van oude stad bestaat, bladgroenten, kolen, rapen, peterselie, radijs, wortelen, pompoenen en komkommers. En met de lokale bevolking (Koisan) werd verder gehandeld om vlees, geheel volgens de Hollandse handelsgeest natuurlijk: zo zouden er ooit voor 1 gulden aan oud roest 38 schapen en 2 koeien zijn gekocht.

 

Maar de komst van de Hollanders legt ook de bron aan van de problemen die we tot de dag van vandaag terug zien. Om een verversingsstation draaiende te houden is er veel mankracht nodig maar de lokale bevolking wilde daar niet aan mee werken. Sterker nog, om de lokalen buiten de deur te houden is door Jan van Riebeeck besloten om het gehele schiereiland door een palissademuur en een amandelhaag af te schermen. Deze palissade bestaat niet meer, maar in Kirstenbosch Botanische tuin kan je nog een stuk van deze zeer dicht begroeide amandelhaag terug vinden. Daarnaast keken de Hollanders erg neer op de lokale bevolking omdat ze lui, dom, smerig, beestachtig... nou ja vul maar in.

Kortom van integreren was vanaf het begin af geen sprake en de kiem voor apartheid is daar al gelegd. De Hollanders hebben vanaf het begin af aan al zo veel mogelijk de lokale Xhosa-cultuur vernietigd.

 

Voor de noodzakelijke mankrachten werden massaal slaven van buiten de Kaap ingevoerd: uit het huidige Indonesië, Maleisië, India, Madagaskar en West Afrika. Bovendien had de Kaap een aantrekkingskracht voor vrijgevochten lieden uit Europa met name uit Denemarken, Frankrijk (de Hugenoten), Duitsers en Schotten. Zodoende kreeg de Kaap een rijke mengeling van mensen vanuit de hele wereld. Omdat Nederlands de voertaal bleef in de Kaap maar toch wel een ingewikkeld taaltje voor iedereen bleek, is zodoende ook een nieuwe taal ontstaan: Afrikaans. Dit wordt ook wel ‘kitchendutch’ genoemd, maar het wijkt toch zo veel af dat er gesproken wordt van een volledig nieuwe Germaanse taal. Er zijn tegenwoordig nog zeker 7 miljoen sprekers die deze taal als moedertaal hebben, en wij kunnen ons in het Nederlands nog steeds makkelijk met ze communiceren. Het is een hele eenvoudige taal omdat simpel gezegd alle onzinnige regels (grammaticaal en spelling) uit het Nederlands zijn gehaald. Er zijn weinig vervoegingen van werkwoorden meer in gebruik, de stam van een werkwoord voldoet doorgaans. Ook dubbelzinnigheden met lettercombinaties zijn verdwenen, de ‘ei’ wordt doorgaans ‘ij’, ‘ch’ is een ‘k’, de ‘z’ een ‘s’ en zo voort. Ook het woordgebruik valt op, dan komen er weer Oudnederlandse woorden voor zoals het woord kombuis in plaats van keuken. Maar aan de andere kant zijn er ook letterlijke vertalingen uit het Engels zoals rotsmuziek in plaats van rock. Het Afrikaans is nu een beetje (net als het Engels) een taal geworden waarmee de verschillende stammen in Zuid Afrika en Namibia met elkaar communiceren.

 

De Hollanders hebben maar zo’n 150 jaar op de Kaap gezeten, nadat Napoleon ons landje bezette en de VOC eind 18e eeuw ook eigenlijk zo goed als bankroet was, waren de Engelsen er als de kippen bij om de forten van de Hollanders in de wereld in te pikken. Toen de Engelsen in 1806 met 7000 man aan land gingen om de Kaap in te nemen, bleek dat geen partij te zijn voor het internationale legertje van slechts 2000 man die de Kaap voor de Republiek verdedigde.

 

Na het verdrag van Versailles in 1815 hebben we wel wat plukken land in de wereld terug gekregen maar Kaapstad en het achterliggende land bleef definitief Engels. Nu waren de oorspronkelijke kolonisten in de Kaap daar niet zo happig op, de Engelsen hadden namelijk heel snel de slavenhandel op de Kaap afgeschaft. En toen Engeland in 1834 slavernij in al haar kolonies geheel afschafte trokken vele kolonisten uit ontevredenheid verder weg naar het Afrikaanse binnenland. Deze kolonisten van doorgaans Hollandse komaf werden de Boeren genoemd, en hun verhuizing de grote trek. Er werden in de 19e eeuw vele nieuwe republieken gesticht door deze Boeren, halverwege die eeuw blijven er maar twee van over: Oranje Vrijstaat en Transvaal. Deze republieken hebben stevig klop met zowel de Engelsen maar ook de inlanders moeten leveren. Het leger van de Zoeloes is bij de slag van de Bloedrivier volledig vernietigd als vergelding van een slachtpartij van de Zoeloes op een paar Boeren een jaar er voor. Een generatie later vochten de Zoeloes weer tegen de Engelsen om hun bestaansrecht. Maar de Boeren hebben ook eens een veldslag tegen de Basutos in 1865 kansloos verloren. Maar van opgeven was geen sprake, hun lijfspreuk was (toegeschreven aan de toenmalige president van de Vrijstaat) “Alles sal reg kom as elkeen sy plig doen”.

 

Tja, mooie woorden, die hebben zeker geholpen bij de eerste Boerenoorlog tegen de Engelsen in 1881: de roodjassen hebben toen aardig het onderspit moeten delven. Maar met de vondst van vele rijkdommen goud en diamanten op het grondgebied van de Boeren wordt het de Engelsen toch wel menens. De tweede boerenoorlog van 1899 tot 1902 begon succesvol voor het leger van 80 duizend man van de Boeren, maar als de Engelsen onder leiding van Lord Kitchener vanuit hun hele Empire troepen laat aanrukken (tot 400.000 man!) worden deze laatste koppige kolonisten uiteindelijk alsnog overwonnen.

Maar zelfs in Europa werd afschuw getoond voor de wijze waarop de oorlog werd gevoerd: het beleg van Ladysmith duurde 170 dagen en pas de 4e aanval van de Engelsen op de Boeren bleek succesvol. De door de Boeren geïntroduceerde loopgraventactiek kostten de Engelsen vele doden. En de Engelsen maakten vervolgens gebruik van concentratiekampen om de bevolking op te sluiten wat tot vele 10-duizenden doden heeft geleid. Koningin Victoria kon in ieder geval vlak voor haar dood nog net de eerste barsten in haar Engelse Empire zien ontstaan...

 

Nadat de Engelsen en de Boeren een verdrag hadden ondertekend, met de toepasselijke naam het Verdrag van Vereeniging, hebben de Boeren slechts 8 jaar onder de Engelse Kroon gediend: al in 1910 gaf Engeland Zuid Afrika op en werd ze onafhankelijk. En de Boeren winnen tegen de verwachting in meteen de eerste verkiezing en zitten dus weer in het zadel. Maar met de onafhankelijkheid gaan de Boeren direct samenwerken met de kolonisten van Engelse komaf, dit om de macht in het land te behouden en het de kleurlingen en oorspronkelijke zwarte bewoners zo moeilijk mogelijk te maken. Deze minderheidspolitiek is nog redelijk mellow in de eerste jaren, maar na de tweede wereldoorlog komt de Nasionale (blanke) partij aan de macht en deze formaliseert de zogenaamde apartheidspolitiek tot in de haarvaten van de maatschappij. De kansen op de arbeidsmarkt, het eigendomsrecht van grond en gebouwen, het recht op onderwijs en opleidingen, het tenue dat je als ambtenaar gaat dragen, in welke wijk je mag gaan wonen, de identiteitplicht, de kwaliteit van het openbaar vervoer dat je mag nemen, tot zelfs het ratsoen dat je als gevangene ontving: alles was afhankelijk van de huidskleur die je had. En dat was niet gebaseerd op blank en zwart, in Zuid Afrika werd onderscheid gemaakt in maar liefst 7 klassen! (Blank, Chinees, Maleis, Kleurling, Bantoe, Zwart etc...)

 

Enkele generaties is dit volgehouden maar excessen tegen dit regime waren er velen: het bloedbad van Sharpeville, de verplichte verhuizingen van miljoenen mensen naar zogenaamde thuislanden, de onterechte gevangenschap van volksleiders, rellen in Soweto tegen het verplicht gebruik van de talen Engels en Afrikaans door de zwarten etc.

Het ANC onder leiding van Nelson Mandela trekt uiteindelijk toch alle macht naar zich toe als begin jaren ‘90 van de vorige eeuw grootschalige hervormingen plaats vinden. De grondwet is compleet veranderd en zodanig aangepast dat een ieder zich thuis behoort te voelen in Zuid Afrika. Nu kent Zuid Afrika bijvoorbeeld 11 officiële talen.

Dus op papier zou nu alles moeten kloppen maar in het dagelijks leven is de scheiding nog steeds zichtbaar: de blanken bezitten de ondernemingen, in de restaurants werken de kleurlingen en zwarten maar eten de blanken. Het zal dus nog zeker een generatie duren voordat er in Zuid Afrika sprake is van een evenwichtige verdeling van alle beschikbare middelen. Maar met de wisseling van de macht is de regering meer ‘Afrikaans’ geworden en helaas worden de huidige problemen niet slagvaardig aangepakt. Criminaliteit op straat stijgt explosief, corruptie binnen de regering groeit en op de problematiek rondom Aids is veel te laat ingegrepen: in sommige bevolkingsgroepen is al 1 op de 3 met HIV geïnfecteerd!

 

Zo, stop maar met scrollen, dit was de geschiedenis van Zuid Afrika in een vogelvlucht. Kaapstad is voor ons dus het beginpunt van een reis die in maart 2007 in Egypte gaat eindigen. Deze trip (Cape to Caïro) willen we wederom afleggen zonder te vliegen, dus alles met de trein, bus, vrachtwagen, boot en noem maar op. Nu wilden we ook naar Namibia en dat is een gigantisch land (anderhalf keer Frankrijk) met minder dan 2 miljoen inwoners. Dat houdt dus in dat er weinig wegen zijn, laat staan dat er openbaar vervoer over rijdt. Praktisch iedereen bezoekt Namibia met eigen auto of sluit zich aan met een tourgroep, en omdat de laatste optie niet echt ons ´pakkie an´ is hebben we besloten om een huurauto te ritselen. Na een beetje rekenen blijkt dat het goedkoopste te zijn deze in Kaapstad zelf te huren, deze te gebruiken voor Namibia en Botswana en vervolgens weer in het noorden van Zuid Afrika in de buurt van het Krugerpark te af te geven. Dus vanaf 27 september hadden we de luxe van een Toyota Corolla met airco en zaten we zelf achter het stuurwiel.

 

Alvorens we naar Namibia reden hebben we nog een paar oude plaatsen bezocht die door de kolonisten van de VOC zijn gesticht. Achtereen Stellenbosch (de 2e nederzetting van de Kaap, genoemd naar de 2e gouverneur Simon van der Stel), Swellendam (de 3e nederzetting van de Kaap, genoemd naar de gouverneur Hendrik Swellengrebel en zijn vrouw Helena ten Damme) en Tulbach (yep, de 4e nederzetting van de Kaap, vernoemd naar Ryk Tulbach) bezocht. Deze plaatsen typeren zich met vele oude huizen in de typische kolonistenarchitectuur, de zogenaamde Cape-Dutch stijl. Samen met de scenic route nummer 62 hebben we vele mooie plaatjes kunnen schieten.

Aan de grens met Namibia hebben we over de Oranjerivier een kanotocht gemaakt van enkele dagen. Dit heeft eigenlijk een apart verhaal: in Kaapstad hadden we op aanraden van een zekere Goezi voor een trip van 4 dagen over de rivier geboekt en dan ga je er vanuit dat je met een club leeftijdgenoten iets van 60 kilometer de canyon gaat afzakken en dus een spetterende tijd in de bush krijgt. Daar aangekomen bleken we echter als enige te zijn samen gevoegd met 2 Zuid Afrikaanse families met totaal 9 kinderen, die bovendien een aangepast programma hadden: slechts 2 dagen rustig dobberen over de rivier. Ja jammer dan, ook al krijg je een deel van je centen terug, toch gaat het een beetje ten koste van je plezier. De canyon zelf was overigens hartstikke mooi, maar op het moment dat het echt interessant werd (een wildere rivier door een nauwe kloof, dit alles errug afgelegen in the fucking middle of nowhere en zo…) zat onze trip er dus al op.

Nou ja, de ouders van die kinders hadden gelukkig veel ervaring met vakanties in Namibia dus die hebben ons in ieder geval goed kunnen voorbereiden op de mooiste plekjes van dit land.

 

Karren dus met de two-wheel drive door Namibia. Zowat alle wegen zijn gemaakt van gravel, maar op alle plekken waar we heen wilden konden we met de personenauto terecht. Jammer dan voor die mensen die een 4 maal duurdere 4WD huren, voor Namibia heeft een gemiddelde vakantieganger die echt niet nodig. Even kort wat plekken opreutelen waar we langs zijn gereden: Ai-Ais hotspring (wel ok), Fish River Canyon (de één na grootste canyon ter wereld met hele mooie uitzichten!), Luderitz (één van de 2 havens van Namibia, eind 19e eeuw gekocht door de Duitser Luderitz welke een paar maanden later op de Oranje Rivier is omgekomen), de spookstad Kolmanskop van de diamantindustrie bezocht, wacht effe, hier hoort een verhaal bij...

 

Iedereen weet dat Zuid Afrika, Namibia en Botswana rijk is aan diamanten, veel oude vulkaanpijpen zijn volledig uitgegraven (zoals bij Kimberley) om deze stenen boven de grond te krijgen. Een vent met de naam Cecil Rhodes is eind 19e eeuw erg actief geweest om al die graafrechten te verkrijgen, dat is nu zo’n beetje samen gevoegd in het bedrijf De Beers. Maar de rivieren van Zuid Afrika hebben over de miljoenen jaren heen ook veel diamanten van het hele land weggespoeld, met als gevolg dat deze aan het einde van de rivieren en in de zee opgehoopt zijn. Vooral bij de Oranje Rivier is de zeebodem rijk aan diamanten, en deze zijn vanuit de zee deels ook weer terug op het strand gespoeld. Zo is het kustgebied in het zuiden van Namibia over een lengte van 300 km en 100 km diep (zeg zo groot als Nederland) nu een zogenaamd spergebied omdat de diamanten er praktisch voor het oprapen liggen. En dat is niet overdreven, eind 19e eeuw kon je bij Kolmanskop in de nacht bij het maanlicht gewoon de glinsterende diamanten uit het zand rapen!! Nu moet je tegenwoordig echter wel wat meer graven, maar het is nog steeds een lucratieve business aan de kust. Maar Kolmanskop is in 1956 verlaten omdat de diamantzoekers zuidelijker bij de monding van de Oranje Rivier nog meer steentjes konden vinden. Nu is Kolmanskop een dorpje dat langzaam door de duinen wordt verzwolgen, en dat geeft weer mooie plaatjes...

 

Verder reutelen door Namibia: Sossusvlei (héél mooi, ram in het midden van de duinen van Namib Naukluft park, een park zo groot als Nederland), Walvisbaai (uhh, skippen, één grote zooi), Swakopmund (interessant, vooral het racen op een quadbike door de duinen is verslavend) en Cape Cross. Dit laatste ligt vlak bij Skeleton Coast Park welke ook zo groot is als Nederland. Overigens is één of andere Portugese zeevaarder daar in 1486 aan land gegaan en heeft daar voor de Portugese koning een kruis achter gelaten, vandaar de naam. Nu barst het van de stinkende zeehonden...

Daarna zijn we naar het binnenland gegaan. In Brandberg en Twijfelfontijn hebben we rotstekeningen van de oorspronkelijke Bushmen bezocht, en vervolgens helemaal naar het noorden gereden naar het plaatsje Opuwo.

 

Opuwo stond hoog op het verlanglijstje van Gemma om ook wat van de lokale cultuur op te pakken. Rond Opuwo wonen de Herero en de Himba volkeren. Vooral de laatste houdt nog erg vast aan de traditionele cultuur en mengt zich niet echt met de moderne tijd. We hebben dus ook zo’n dorpje bezocht en het zijn enorme vriendelijke mensen. De mannen en vrouwen voelen zich heel trots, en het hele leven draait om hun vee. Eigenlijk wordt alles met vee geregeld: om te trouwen moet de man aan de familie van de vrouw 2 koeien en een os geven, allen met perfecte hoornen. In het strafrecht van de Himba is gevangenschap of verstoting onbekend, en wegens het ontbreken van geld wordt alles met vee geregeld. Als een man bijvoorbeeld jouw vrouw in pikt dan ben je gerechtigd al zijn vee in te pikken. Overspel met een onbekende kost de man 6 koeien, maar is de dame in kwestie een bekend familielid dan gaat dat hem 10 koeien kosten. Moord op een man of zoon staat in de boeken op 30 koeien, maar een dochter of vrouw kost 45 koeien! De vrouw wordt dus als waardevoller gezien omdat zij de kinderen op voedt, nou ja, en waarschijnlijk omdat ze ook al het werk doet. Een koe kost hier trouwens 200-400 euro.

Het komt dus voor dat een rijke man (lees: met veel koeien in bezit) meerdere vrouwen kan trouwen, maar de eerste vrouw zoekt dan de 2e en volgende vrouwen uit. En het is tevens gebruikelijk dat familieleden binnen de eigen familie gaan trouwen. Niet dat er sprake is van inteelt want dat is streng verboden maar dat broeders en zussen van 2 verschillende families onderling met elkaar trouwen. Dit wordt gedaan om versnippering van erfgoed (de veestapel) te voorkomen. Overigens is het erfrecht alhier ook apart: het familie-eigendom gaat over naar de laatst overlevende broer, en dan pas naar de zoon. Als de vrouw weduwe wordt dan houdt zij of haar zonen dus niets over als haar overleden man nog een levende broer had.

Daarnaast hebben de vrouwen en mannen een bijzondere haardracht waaraan je de burgerlijke status kunt aflezen. Echte insiders kunnen er zelfs aan afleiden tot welke familie ze behoren. Maar de vrouwen gaan wel erg ver in hun opmaak: ze smeren zich volledig in rode kleur in (een mengsel van gemalen stenen met koeienvet of boter) en aan de hoofdtooi is te zien of ze huwbaar zijn (lees: gemenstrueerd hebben), of ze één kind of meerdere kinderen hebben, en of ze weduwe zijn. De hoofdtooi bestaat uit geplooid schapenleer en is ook met datzelfde rode mengsel ingesmeerd. Verder dragen de dames rokjes van schapenleer en ook deze vorm is afhankelijke van hun burgerlijke status. Oh ja, verder dragen ze geen bovenkleding dus Michiel heeft een brede collectie Afrikaanse tieten langs zien komen, en deze uitdrukking kan je letterlijk nemen.

Het noordelijkste punt dat we in Namibia hebben bezocht zijn de watervallen van Epupa op de grens met Angola, ook daar zijn we door een lokale gids van de Himba stammen rondgeleid door de bossen en hebben we nog meer over de tradities van dit volk kunnen leren.

 

In Afrika zijn we erg terughoudend in het nemen van lifters in onze huurauto, de verhalen van geweld langs de weg zijn een ieder bekend. Maar op een wazig moment hebben we toch besloten op een afgelegen plek een Himba vrouw met kind een lift te geven. We hadden er eigenlijk geen lol aan gehad want ze sprak geen Engels of Afrikaans, en achteraf hebben we er nog veel last van gehad: ondanks de voorzorgsmaatregelen werd het interieur van de auto aardig rood van de zooi die mevrouw op haar huid had gesmeerd. Als je weet dat de kleur rode zand vermengd met boter en koeienvet is, dan begrijp je ook dat dit ons twee ochtenden poetsen heeft gekost om de bekleding weer een beetje toonbaar voor Europcar te maken.

 

In Zuid Afrika hadden we een bezoek gemaakt aan het Bontebok Nationaal Park, een klein prutparkje met een paar zeldzame bokkies. Maar Etosha is ons eerste ‘echte’ Nationale Park dat we hebben bezocht in Afrika, met heel veel grote dieren dus we waren erg onder de indruk van de neushoorns, giraffen, zebra’s, springbokken en noem maar op. Het park is half zo groot als Nederland (zucht) dus de kilometers vliegen er door heen. Het park is niet geheel natuurlijk omdat langs de doorgaande wegen kunstmatige waterputten zijn aangelegd. Dit houdt de dieren het gehele jaar in het park, ook tijdens de droge perioden. Maar dat is juist het mooie aan het park, in de droge periode is het easy-piecy om de dieren te spotten, je parkeert je wagen bij zo’n waterput en de beesten lopen dan vanzelf langszij. Wij hadden echter 4 dagen regen dus veel dieren vonden daardoor elders ook water. En helaas was het voor ons praktisch onmogelijk om ook maar één katachtige tegen het lijf te lopen, desondanks is het een prachtig park om te bezichtigen.

 

Zoals iedere Europese macht in Afrika hebben ook de Duitsers in Namibia aardig huisgehouden met de lokale bevolking. In Etosha zouden 7 Duitsers ooit een leger van 500 inboorlingen van het lijf hebben gehouden, natuurlijk met de hulp van modernere middelen. Nu wat dit een zaak van leven of dood voor beide partijen, maar bij Waterberg hebben de Duitsers uit onvrede in 1904 ruim 20.000 vrouwen, kinderen en ouderen zonder eten en drinken de woestijn in gestuurd: zover men weet de eerste echte genocide ter wereld (ze zouden ook waterputten in de woestijn hebben vergiftigd) want van die mensen is heel weinig meer vernomen.

We hebben Waterberg ook bezocht, niet op zoek naar het monument van deze schandalige actie, maar om een halve dag te wandelen door dit natuurpark. Je kan Waterberg eigenlijk vergelijken met de Tafelberg van Namibia. En vlak in de buurt bij Grootfontein ligt ook de grootste meteoriet die ooit op de aarde gevonden is: in een weiland ligt een massief blok ijzer van 54 ton dus dat moet wel een aardige klap hebben gemaakt toen dat op aarde viel.

 

Vandaag zitten we in het plaatsje Tsumeb, dit is een oud mijnstadje welke ten tijde van de Duitse overheersing is gesticht. Nou ja, er is een leuk museum om te bezoeken maar verder zal het wel. Eigenlijk komen we hier effe bij en hebben we eindelijk weer eens een internetpunt gevonden om iets van ons te laten horen.

 

Wegens het succes van de vorige reis weer wat statistieken...

 

Aantal dagen onderweg (Tsumeb, dinsdag 24 oktober): 37

Totaal afgelegde weg over land sinds Kaapstad: ca 6900 km

Aantal bezochte guesthouses: 8

Aantal maal de tent opgezet: 12 (en voor de mensen die Gemma kennen is dat heel veel!)

De campings in Namibia zijn doorgaans van prima kwaliteit, al staat de tent praktisch nooit op gras.

Nog maar 3 stempels in ons paspoort, maar wel een mooie notitie voor de Zuid Afrikaanse ambassade in Nederland.

 

Voor een top 10 zijn we iets te kort onderweg, die volgt in de volgende mail...

 

De stoelgangstatistieken van Michiel/Gemma:

overgeven: 1/1; opstopping: 0/0; dunne: 1/2

Aantal steken/beten van spinnen, schorpioenen, teken, wespen en slangen: Michiel 2, Gemma 0

Het klamboegebruik (je weet wel, muggen en malaria): tot nu toe amper hinder van muggen gehad.

De toiletten in Zuid Afrika en Namibia zijn eigenlijk altijd goed verzorgd, doorgaans hoef je niet je eigen papier mee te nemen.

 

Vanuit een zonnig (38°C) Namibia,

 

Michiel en Gemma.

 

===========================

 

First in, last out.

 

De Portugezen waren er hier in Afrika vroeg bij, diverse zeevaarders trokken al eind 15e eeuw langs de kust van Afrika. Deels voor materieel gewin (een nieuwe doorvaart naar Azië omdat de handelsroute naar India door moslims werd gecontroleerd) maar ook voor spirituele doelen. Er werd toen ook verondersteld dat er in Afrika veel Christenen moesten wonen omdat aldaar een priesterkoning met de naam Presbyter Johannes (Prester-John) er een groot rijk zou hebben. Zo werd Bartolomeo Dias door de Portugese koning in 1487 op pad gestuurd om dit Christenland op te zoeken. Vette pech voor hem natuurlijk: hij vond geen Christenen (die Johannes zou weer een mooi voorbeeld van een broodje aap verhaal blijken) en hij had bovendien geen nieuwe handelsroute gevonden. Wel had hij niets vermoedend na een zware storm in 1488 de Kaap de Goede Hoop omzeild en was hij bij de huidige Mosselbaai in Zuid Afrika aan land gegaan.

Met deze kennis is hij terug gegaan naar Portugal waarna zijn collega Vasco da Gama in 1497 een nieuwe tocht naar het zuiden van Afrika heeft gemaakt. Hij was dit keer wel erg succesvol want hij vond uiteindelijk de nieuwe handelsroute naar India. In Calicut aan de westkust van India heeft hij handelswaar aangeschaft waar hij uiteindelijk 3000% winst op heeft gemaakt. En in de naam van de koning van Portugal heeft hij in Oost Afrika en Zuid India de strijd tussen de moslims en de christenen weer een nieuwe fase in geblazen.

Op zijn eerste tocht is Vasco onderweg in Afrika ook nog op diverse plaatsen aan land gegaan, in bijvoorbeeld het huidige Mozambique op Ilha Mozambique om precies te zijn. Dat eilandje was op dat moment ook al een kleine handelspost van de moslims maar de Portugezen zouden dit spoedig overnemen. Dit is vervolgens eeuwenlang gebruikt als centrum van de Portugezen om de handelsroute te kunnen ondersteunen, maar ook om hun macht over het achterland van Afrika te kunnen uitoefenen. Uit Afrika haalden ze voornamelijk ivoor, goud en natuurlijk slaven: van dit laatste goedje zouden gedurende de hele periode er mogelijk 1 miljoen van over de toonbank zijn gegaan!

 

Nu hebben de Portugezen hier nooit echt goed het binnenland kunnen besturen, slechts aan de kust en de rivieren lieten ze zich van hun gelden. Als echter de Boeren en de Engelsen in de 19e eeuw het binnenland van Afrika aan het inpikken zijn, vond Portugal het ook tijd dat ze duidelijk de grenzen van ‘hun’ Mozambique (waar ze al 400 jaar zaten) even duidelijk op de kaart zetten. Na de grenzentrekkerij bleek Ilha Mozambique dan een slechte basis te zijn om dit hele land te besturen dus verplaatsten ze het centrum van de macht naar het zuiden naar Lourenço Marques, het huidige Maputo.

Portugal kent net als iedere kolonisator haar smetjes. Een mooi voorbeeld is een compleet nutteloze oorlog tegen de Duitsers in de jungle tijdens de 1e wereldoorlog die de Portugezen ook nog hebben verloren, ten koste van 143.000 Afrikaanse strijders. Het Duitse leger (ook bestaande uit Afrikaanse manschappen) trok Mozambique in tot aan de Zambezi rivier, het is dat Duitsland de oorlog in Europa verloor waardoor Portugal de noordelijke helft van haar kolonie weer terug kreeg. Maar de grootste vlek op de geschiedenis van Portugal in Afrika moet wel de weigering zijn geweest om haar koloniën op te geven. Dat kwam door het militaire regime van António Salazar die van 1926 tot 1974 in Portugal aan de macht was.

Terwijl na de 2e wereldoorlog heel Afrika stukje bij beetje haar onafhankelijk kreeg/nam van Engeland, Frankrijk en België, zegt mijnheer Salazar rond 1960 doodleuk dat de Portugezen al ruim 400 jaar in Afrika zitten, en dat als het aan hem lag nog voor altijd zo zou blijven. Tja, dat was natuurlijk meteen sores in de Portugese koloniën in Afrika. In Dar es Salaam wordt als reactie in 1962 Frelimo opgericht, een militaire beweging met als doel de onafhankelijkheid van Mozambique. Dat was ook het begin van een bloederige oorlog tegen Portugal welke eigenlijk voor beide partijen niet te winnen was: Portugal zou nooit meer de volledige controle over haar kolonie houden, maar Frelimo zou zelf Portugal niet eruit kunnen werken.

Pas als het militaire bewind in Portugal ten val komt is er ruimte voor onderhandelingen en verkrijgt Mozambique (en andere Portugese kolonies zoals Angola) in 1975 als een van de laatste Afrikaanse landen haar onafhankelijkheid. Portugal heeft de onafhankelijkheid van deze landen met zeker 20 jaar vertraagd, dit ten koste van vele onnodige doden.

De eerste president was Samora Machel, als leider van Frelimo de onbetwiste vrijheidsstrijder van Mozambique. Hij introduceerde meteen een Marxistisch regime, dat moet je dus niet doen want dan krijg je op den duur je volk maar zeker de wereld tegen je. Na de duur bevochten onafhankelijkheid stortte Frelimo zich in een bloederige burgeroorlog: Frelimo had de steun van de Sovjetunie, de anticommunistische partijen onder de naam Renamo werden onder andere door het apartheidsregime van Zuid Afrika gesteund. Als echter zowel in Zuid Afrika als in de Sovjetunie aan het einde van de jaren 80 van de vorige eeuw een nieuwe politieke wind gaat waaien en de militaire steun weg valt, en bovendien Samora Machel in 1986 onder dubieuze omstandigheden komt te overlijden, komt er ook langzaam een einde aan deze bloederige strijd in Mozambique. In 1992 is er een vredesverdrag getekend en sindsdien is er zoals het hoort een meerpartijen stelsel in Mozambique van kracht. En ondanks onder leiding van Samora Machel eigenlijk het gehele land gedurende zijn regeringsperiode om zeep is gebracht (maar dat deed eigenlijk iedere leider van de nieuwe staten in Afrika) wordt hij wegens zijn aandeel in de onafhankelijkheidsstrijd nog steeds gezien als een volksheld.

Het is eigenlijk ook wel een aardig verhaal hoe die Samora Machel om het leven is gekomen, zijn regeringsvliegtuig is namelijk in Zuid Afrika tegen een berg aan gestort. De Zuid Afrikaanse regering van die tijd vertelde dat het vliegtuig van Russische makelij geen goed functionerende grondradar had, dan wel dat de bemanning het signaal van de alarmerende grondradar negeerden. Ja, ho es effe! De Russen hielden voor dat Zuid Afrika in de bergen een ‘nep’ landingsbaken van het vliegveld van Maputo hadden geplaatst, wat vlak over de grens ligt. Dat werktuig wordt namelijk door Israël gemaakt en dat schijnt goed te werken. Hoe dan ook is dit vliegtuig midden in de nacht neergestort op de grens met Zuid Afrika en Mozambique en werden hierbij naast Samora ook vele ministers en regeringsfunctionarissen uit Mozambique in één klap uitgeschakeld.

Dit ongeluk is tot op de dag van vandaag niet opgelost en het houdt nog steeds enkele mensen lekker bezig, met name de weduwe van Samora. Zij is overigens in juli 1998 hertrouwd met niemand minder dan Nelson Mandela, toen president van Zuid Afrika. En dat weetje maakt haar mogelijk de enige vrouw ter wereld die van 2 verschillende landen de ‘first’ lady is geweest.

 

Dat was weer een lekker belangrijk geschiedenisverhaal, we pakken de draad op met onze Toyota Corolla in de mijnstad Tsumeb van Namibia. We zijn door gereden richting de Caprivi-strip, de appendix in het noordoosten van Namibia. Na een volle dag rijden kwamen we aan bij Popa watervallen, nou ja, geen echte watervallen maar de rivier boldert hier 4 meter over de rotsen naar beneden. Maar de aanwezigheid van water zorgde er wel voor dat we voor het eerst sinds onze aankomst in Afrika op een camping met gras zaten. Aardig dat we op de camping 2 Braziliaanse broers ontmoetten die eind juni in Caïro waren begonnen en het hele stuk over land hadden afgelegd met het openbaar vervoer. Met hen hebben we dus al tips kunnen uitwisselen over de landen die we nog willen bezoeken.

 

Nadat we bij de Popa watervallen onze laatste Namibische dollars hebben uitgegeven, zijn we Okavangorivier gevolgd en Botswana in gereden. Vlak bij de grens hebben we nog de Tsodilo heuvels bezocht, dat zijn een 4-tal bergen die uit het niets in de woestijnlandschap uitsteken. En deze rotsen zijn duizenden jaren lang door de locale bosjesmannen (de San bushmen) vereerd omdat ze dachten dat hier de aarde was ontstaan. Het gevolg is dat rond de 4 heuvels een 350-tal plaatsen liggen waar meer dan 3500 rotstekeningen te vinden zijn. Het is onbekend wanneer ze met het tekenen zijn begonnen omdat ze verweren in de open lucht, maar de laatste tekeningen zijn ongeveer 1000 jaar oud. Het geeft een mooi beeld van de kunst van de lokale bevolking voor de komst van de Europeanen. Je kan de plek trouwens vergelijken met Brandberg en Twijfelfontijn in Namibia, al is deze plek in Botswana veel groter en ook moeilijker toegankelijk.

 

De Okavangodelta is een bijzondere creatie op aarde die zeker een bezoek waard is: in zuidelijk Afrika stromen de rivieren net als in de rest van de wereld doorgaans naar de zee, maar de rivier de Okavango is een buitenbeentje: ze verkrijgt haar water uit de binnenlanden van voornamelijk Angola, stroomt een heel stuk zuidwaarts, maar uiteindelijk is ze al verdampt voordat ze bij de zee is. De rivier eindigt dus als een delta midden in de woestijn. De Okavangodelta is dus een zeer vruchtbaar gebied midden in de woestijn en dat trekt weer een lekkere hoeveelheid dieren aan.

We hebben in 2 dagen het Moremi Wildlife Reserve bezocht en dat is toch wel iets héél anders dan Etosha. Dit is namelijk gewoon het ruige werk, er zijn geen geprepareerde gravelwegen en er zijn amper beschermde kampeerplaatsen. Dus ploegen met een 4WD door mul zand, en het ontbijten, lunchen, dineren en slapen gebeurt letterlijk tussen het wild! Altijd even de bomen controleren of er geen luipaard in zit te slapen, en niet te ver van je kampvuurtje lopen als je wilt toiletteren.

Tips voor het kamperen tussen het wild: altijd de tent dicht houden en je stil houden, ook al loopt er een wild dier door het kamp. Ze zijn vaak wel nieuwsgierig maar ze zullen je niet lastig vallen als je zelf ook niets doet. En als je midden in de nacht naar toilet moet, dan doe je dat dus in een potje in je tent, je gaat onder geen voorwaarde je tent uit totdat het licht is.

Vlak voor het slapen gaan hadden wij bezoek gekregen van een hippo (nijlpaard), maar volgens de gids had hij na andere nachten in het park in de ochtend ook wel eens olifantenstront en leeuwenpoten naast zijn tent gevonden.

En die leeuwenpoten kon hij goed herkennen, onze gids was een echte ‘tracker’. Had hij de eerste dag al 3 cheeta’s voor onze lenzen geplaatst, de volgende ochtend was hij in staat ons naar 3 mannelijke leeuwen tussen hoog gras te rijden. Afijn, daarnaast nog vele andere dieren gezien, samen met de ruige omgeving leverden dit ons weer vele fotomomenten op.

Wel nog een klein akkefietje gehad met die gids, de safari van 2 dagen kostte ons een aardige duit (zeker voor Afrikaanse begrippen), blijkt echter de gids voor slechts één dag toegang te hebben betaald tot het park en wilde hij de 2e dag vroeg in de ochtend meteen met ons het park uit. Dat lukte hem dus niet maar het heeft wel een beetje onze samenwerking op de 2e dag verziekt. En wij begrijpen niet dat zoiets kan gebeuren: de gids wist toen hij de kaartjes ging afhalen dat er iets fout was met de boeking, maar op dat moment neemt hij niet de verantwoordelijkheid om het alsnog recht te zetten. Hij laat het gewoon op zijn beloop, neemt de makkelijke weg en ziet dus wel wat er gaat gebeuren. Met alle respect voor de mensen hier maar deze gemakzucht valt toch op, later hebben we nog een voorbeeld.

Afijn, we kregen uiteindelijk van de eigenaar een tegemoetkoming en daarmee konden we ons trakteren op een rondvlucht van één uur over de delta. Het is gewoon een plaatje midden in de woestijn: het water, de begroeiing, de eilandjes, grazende waterbuffels, olifanten, bokkies en giraffen. Het was strak weer met weinig turbulentie dus we konden goed genieten van het uitzicht. Helaas bleek het vluchtje voor Gemma echter 55 minuten te lang te zijn, ze zat flink te zweten in de bak en heeft niet alles meegekregen van het uitzicht.

 

Daarna zijn we door gereden naar Kasane alwaar we Chobe National Park hebben bezocht. Dit park staat bekend om de hoeveelheid olifanten: het zijn er gewoon te veel. Het probleem is dat de olifanten op de grens met Botswana, Namibia en Zimbabwe niet meer vrij kunnen rondtrekken, met als gevolg dat er in Chobe een overbevolking aan olifanten is ontstaan. Waren de olifanten in Kenia bijna uitgeroeid en herstelt de populatie aldaar langzaam, in Chobe worden er regelmatig 100-en olifanten preventief afgeschoten omdat ze het gebied compleet verwoesten. En dat mag je als rijke westerling ook zelf doen want in Afrika verdienen ze met alles geld: een jachtvergunning kost dan ongeveer 15.000 Amerikaanse dollars, en dan ga je met een gids en een official op pad: die gids brengt je naar de olifanten, de official houdt bij wat je hebt geschoten want voor iedere dode olifant mag je nog eens ruwweg 10.000 dollar neer leggen. Dit is niets nieuws want 40 jaar geleden was dit ook al een normale praktijk, wel iets goedkoper natuurlijk maar nog steeds voor de happy few only: we hebben krantenknipsels uit die tijd gelezen waaruit bleek dat onder andere Prins Bernard en zijn vrienden deze sport beoefenden.

Afijn, een ritje door Chobe wordt dus een ritje tussen 100-en olifanten. Je kan ook langs de Chobe rivier met een bootje en wat we daar hadden gezien was eigenlijk veel indrukwekkender: varen langs olifanten die een rivier over zwemmen!

 

Vanuit Kasane hebben we een daguitstap gemaakt naar de Victoria watervallen in Zimbabwe. Deze watervallen zijn door een zendeling met de naam David Livingstone ontdekt, en sinds Cecil Rhodes (de stichter van het diamantbedrijf De Beers en de bouwer van zijn eigen land Rhodesia, het tegenwoordige Zambia en Zimbabwe) begin 20e eeuw een spoorlijn langs de watervallen heeft laten aanleggen is het één van de belangrijkste toeristische plaatsen in Zuidelijk Afrika geworden. We waren er in het droge seizoen dus de watervallen aan de zijde van Zambia waren geheel droog, maar zelfs dan blijven de Vicfalls een indrukwekkende verschijning.

Het daguitstapje naar Zimbabwe heeft ons een eerste blik gegeven op de enorme problemen in het land: de dictator Robert Mugabe bestuurt het land sinds 1980 en heeft het op dit moment aardig naar de afgrond gebracht. De benzinestations zijn leeg, de winkels zijn leeg en de gehele economie draait nu op de zwarte markt: officieel gaan er 250 Zimbabwe dollars voor één US dollar, op de zwarte markt heeft Michiel er 1300 voor dezelfde US dollar gewisseld. Voor ons is het land dus spot goedkoop, maar voor de Zimbabwanen is het geen pretje om er te wonen. De reden waarom Robert in het zadel blijft zijn voor de hand liggend: een stevige hoeveelheid pijpendansers om hem heen, een legertje dat nog deelt in de schamele inkomsten van het land en een politiemacht die het volk terroriseert. We zijn later van plan nog eens naar Zimbabwe terug te gaan dus dan kunnen we jullie meer over dit land vertellen.

 

We zouden jullie nog iets vertellen over de gemakzucht die we hier regelmatig ondervinden: we hadden dus een soort daguitstap geboekt naar de watervallen vanuit Botswana, en dan word je vroeg in de ochtend afgezet bij de grens en dan wacht er aan de Zimbabwaanse zijde iemand ons op die ons naar de watervallen brengt. Aan de grens hadden we een afspraak gemaakt hoe laat we op de terugweg in Botswana weer zouden worden opgehaald, dat was om 18.00 uur.

Alles prima, maar op het moment dat we in Victoriafalls bij het Zimbabwaanse reiskantoor aankomen, krijgen we te horen dat de afspraak van 18.00 uur bij de grens iets te laat is omdat dan de chauffeur in het donker terug moet rijden. “Kan het een uurtje eerder?” Nou zo beroerd zijn wij ook niet dus wij gaan akkoord. Wij gingen er dan ook vanuit dat zij met hun collega in Botswana bellen om hem mee te delen dat de afspraak aan de grens met die Hollanders een uur eerder wordt…

... maar dit is dus Afrika dus wij konden op de terugweg in ‘the middle of fucking nowhere’ op ons vervoer wachten.

 

Afijn, terug naar Zuid Afrika karren met de auto want aan dat huren komt ook eens een einde. Halverwege in Botswana nog geslapen op een camping in Palapye alwaar we verrassend genoeg werden getrakteerd op een oer Afrikaanse braai. En met de gasten konden we in ons eigen Nederlands nog een goed gesprek houden, weer een interessante ervaring.

En voordat we de auto hebben ingeleverd zijn we nog 4 dagen naar Kruger Nationaal Park gegaan. We hebben het park geheel vanuit het noorden naar het zuiden doorgetrokken en dit park heeft ons doen verbazen. We hadden verhalen gehoord over hoe toeristisch en ontwikkeld het was, nou daar klopt dus maar een deel van. Het park is half zo groot als Nederland en als je in het noordelijke deel van het park zit dan kom je heel weinig mensen tegen. Alleen het zuiden (dan voornamelijk rond de grootste kampen Skukuza en Satara) is het inderdaad heel wat drukker met toeristen. Maar verder is het gewoon een hartstikke mooi park, vooral omdat het zo divers is aan landschappen: grote vlakten, bossen, heuvels met verre uitzichten, rivieren en dalen die je in het park kunt volgen. En dat trekt weer een grote verscheidenheid aan dieren aan, we hebben er héél veel gezien. Sterker nog, de ‘big five’ zit ook bij ons in de broekzak (zucht, wat bedoel je nu weer?)

 

Iedere toerist die Zuid Afrika bezoekt wordt ingepeperd met de 5 gevaarlijkste wilde dieren voor de mens: leeuw, waterbuffel, olifant, luipaard en neushoorn. En deze 5 kan je in Krugerpark dus zien, als je in ieder geval de tijd neemt, op de juiste plaats bent en een beetje mazzel hebt. De eerste 3 zijn relatief makkelijk te vinden maar de luipaard (mensenschuw) en neushoorn (doorgaans in de nacht aan de wandel) zijn overdag dus lastig te vinden. Gemma en ik zijn er toch wel trots op dat we ze alle 5 van ons lijstje hebben kunnen afvinken. Om jullie even lekker te maken: we waren vanuit onze Toyota zelfs getuige van een luipaard die 10 meter van ons vandaan een bokkie te grazen nam, voor zulke ‘National Geographic’ beelden moet je wel een mazzeltje hebben.

Afijn, meer dan 20 leeuwen gezien op één dag, en weer veel olifanten. Na een paar natuurparken waren we dus erg verwend en in de honger naar meer wordt een gezond mens overmoedig: tot twee keer toe zijn we eigenlijk veel te dicht bij de olifanten gekomen. De eerste keer hielden we ons doodstil in de auto al klikte de camera er lekker op los. Toch vond de kudde olifanten (op 5 meter afstand) dat we hier te veel waren en maakte ze dat ook duidelijk met klapperende oren en stampende voeten. Gelukkig gebeurde er verder niets en liepen ze uiteindelijk door, al was het dus wel effe peentjes zweten geblazen. Maar de tweede keer werden we toch tetterend achterna gezeten door een lekkere stevige mannetjesolifant. Gelukkig stond de Toyota met de neus in de in de juiste richting en had Michiel die ook al in de eerste versnelling geplaatst. Kwam zijn rallyervaring met Collin McRae op de PC toch nog eens van pas...

Nu bleek onze ervaring achteraf mee te vallen, terug op de camping zagen we een foto van een auto die door de olifanten waren toegetakeld. Met een ingeklapte motorkap was dat een mooi verzekeringsgevalletje geworden.

 

Afijn, in de buurt van Kruger hebben we ook nog een rondje gemaakt door de Blyde Canyon, Magoebaskloofpas en de Long Tom pas. Dit alles heeft vele indrukwekkende vergezichten over rijk beboste bergen. Slaaptip mocht je in de buurt komen: “Ruskamp Panorama” in het dorpje Graskop. Het randje van het zwembad is ook het randje van de canyon, vanuit het water kan je dus 100-en meters naar beneden kijken.

 

In Nelspruit hebben we na 6 weken en 10750 km de auto ingeleverd en vanaf nu gaan we dus echt backpakken door Afrika. En we moesten eerst een pakketje op sturen want we hadden in de auto toch wat extra kilo’s opgespaard die we nu niet meer kunnen meenemen. Het was even wennen met de tas op de rug al zijn we na onze eerste busrit naar Maputo in Mozambique ook daar al weer aan gewend.

 

In Maputo wilde we niet te lang blijven, alleen bleek een geldautomaat het pasje van Michiel te hebben ingeslikt. Doorgaans loop je dan meteen de bank binnen om hem terug te halen, maar als het op een feestdag op vrijdag gebeurd dan kan je dus meteen tot maandag wachten. Nou ja, dan vullen we de tijd maar eens voor de verandering met uitgaan in de stad. Op zich een hele ervaring om het nachtleven van Maputo te ervaren.

Eerst lekker eten in het restaurant ‘Costa del Sol’, een visrestaurant dat uit de koloniale tijd stamt en kennelijk als enige niet tijdens de diverse oorlogen in Mozambique is gesloten. Het heeft nog steeds een koloniale uitstraling. Daarna de stad in. De eerste kroeg was een toeristenbar waar eigenlijk niets gebeurde, dus spoedig zaten we in het lage deel van de stad waar de lokalen ook gaan stappen. Oempff, dat is toch wel even wennen als je als enige blanke een volle club in gaat, en het is ook wennen aan de openheid van de meiden hier: Michiel kon met moeite de dames van zich af houden.

In zo’n club werd pas duidelijk hoeveel losse contacten er plaats vinden in Afrika, er vanuit gaande dat Maputo niet een uitzondering is. En dit is eigenlijk ook een belangrijke oorzaak van de Aids-epidemie die niet te stoppen lijkt. Ten eerste tonen de regeringen in Afrika doorgaans veel te weinig aandacht aan dit probleem en doen dus te weinig aan voorlichting, maar ten tweede lijkt het volk zelf onverbeterbaar ook al zijn ze op de hoogte van de gevaren.

 

Omdat er altijd mensen zijn die de hele mail niet eens lezen, hebben we wel de statistieken bijgewerkt...

 

Aantal dagen onderweg (Maputo, zondag 12 november): 56

Totaal afgelegde weg over land sinds Kaapstad: ca 11750 km

Aantal bezochte guesthouses: 11

Aantal maal de tent opgezet: 21

Al 15 stempels en 2 Visa in ons paspoort.

 

De top 10 is moeilijk samen te stellen, toch een poging...

1)       Kruger National Park (Big Five, variëteit van landschap) [ZAf]

2)       Kaapstad en omgeving (Tafelberg, Hollandse historie, wijngebieden, Robbeneiland) [ZAf]

3)       Opuwa (bezoek traditionele Himbadorp) en Epupa (Waterval) [Nam]

4)       Rotstekeningen in Brandberg/Twijfelfontijn [Nam] en Tsodillo [Bot]

5)       Moremi Wildlive Reserve/Okavango (het ruigere werk in het wild) [Bot]

6)       Naukluft Park (duinen bij Sossusvlei en Swakopmund) [Nam]

7)       Etosha Nationaal Park (wild bij waterputten) [Nam]

8)       Victoria Falls [Zim]

9)       Kolmanskop (uitgestorven diamantdorp in de woestijn) [Nam]

10)   Chobe National Park (veel olifanten en nijlpaarden) [Bot]

 

De stoelgangstatistieken van Michiel/Gemma:

overgeven: 2/1; opstopping: 0/0; dunne: 1/2

Aantal steken/beten van spinnen, schorpioenen, teken, wespen en slangen: Michiel 2, Gemma 0

De klamboe is al 2 keer gebruikt, de muggen beginnen nu te komen...

Aantal maal dat bankpasjes door een geldautomaat zijn ingeslikt: 1

 

De toiletten in Botswana zijn eigenlijk altijd goed verzorgd, maar in Mozambique hebben al een paar keer gemerkt dat er niet altijd papier aanwezig is, laat staan zeep.

 

Vanuit een regenachtig Maputo, Mozambique.

 

===========================

 

Over het bouwen en slopen van een land

 

Hallo allemaal,

 

We pakken ons verhaal op in Maputo waar we een paar dagen langer bleven dan verwacht omdat in het weekend het bankpasje van Michiel werd ingeslikt. We hebben dus tijd genomen om van het uitgaansleven in Maputo te genieten, wat resulteerde in een bezoek aan een donker hol midden in de nacht waar dronken lokale meiden hun handen niet van Michiel af konden houden. Dit leverde een aardige blik in de losbandigheid van de bevolking hier.

 

Vanuit Maputo zijn we noordwaarts gegaan, eerst nog in Inhambane overnacht maar de nacht erop naar een strand gegaan aan de kust met de naam Tofo. Ons eerste blik op paradijs aan zee in Afrika, mooie stranden met een blauwe zee. Tofo staat ook bekend om koraalrif en het snorkelen met zogenaamde whale sharks, de grootste concentratie van die beesten ter wereld zou voor de kust bij Tofo zijn. Dus we boekten eerst een duiktrip op zee met aansluitend een snorkeltrip met whale sharks.

Oei, nu komt effe een sterk verhaaltje: de zee was uitzonderlijk ruig met grote golven (ca 4 m), het had al een tijdje op de oceaan flink gestormd. De boot (zo’n Greenpeace dingetje) moesten we echter zelf de zee in trekken tegen de branding in, kortom het ruigere werk. Over het duiken zelf weinig op te merken (gewoon een mooie duik), maar het verhaal gaat over de terugvaart naar de kust. Tussen de enorme golven door moest Gemma dit keer helaas overgeven, nou ja dit is bijgewerkt in de statistieken aan het einde van de mail. En met een stevige branding moet je dus niet te voorzichtig aan land gaan hebben we nu begrepen, onze landing kon zo in de James Bond film worden opgenomen. De kapitein zet de motoren op vol vermogen en maakt een ruime bocht voor de kust om de juiste golf op het juiste moment aan te snijden. Vervolgens ‘surfen’ we met volle snelheid op de golf naar de kust, goed vasthouden is hier het devies. Het gaafste is namelijk dat vervolgens de boot ‘boink’ abrupt een droge landing maakt op het strand, héél spectaculair. Dan even 2 seconden wachten totdat de boot naar links of rechts is omgevallen alvorens we konden uitstappen.

 

Maar goed, Gemma dus strontziek aan land gekomen en die liet de volgende trip op zee terecht schieten. Michiel maakte dus alleen (nou ja, met 20 anderen) de 2e trip naar de zee om te gaan snorkelen met whale sharks. Uhh, dames en heren, dit is gewoon gaaf om te doen, tot 4 keer toe is Michiel vlak boven en naast die enorme beesten geweest, als hij wilde kon hij hem aanraken. Een whale shark is de grootste vis en de grootste haai ter wereld (tot 12 meter lang en 15 ton zwaar) maar eet verder alleen maar hele kleine beestjes die hij uit het water filtert.

Michiel zou totaal 2 uur met die beesten gaan zwemmen, maar halverwege hebben we als groep besloten om terug te keren: we hadden reeds veel whale sharks en dolfijnen gezien, en van de 20 personen aan boord hadden wegens de ruwe zee reeds 6 man/vrouw de whale sharks met de inhoud van hun maag gevoederd. En een 7e persoon (Michiel zelf) had met zijn rug kennis gemaakt met een lekkere kwal en moest de boot in worden getrokken. Nee, ook al doet azijn dan wonderen, het is geen pretje, en ook dit feitje is bijgewerkt in de statistieken.

 

Dat was dus Tofo voor ons, lekker bijgebruind maar dat zouden we nog meer gaan doen in Vilanculos, weer een paar uur naar het noorden. Voor Vilanculos ligt het Bazaruto Archipel, de naam zegt het al: tropisch paradijs. De enige camping op de archipel is sinds kort gesloten (we zouden later in Zimbabwe de voormalige eigenaar van de camping spreken) dus we waren genoodzaakt om met verschillende boottrips de archipel te verkennen omdat we geen 100-en dollars voor een x-sterrenhotel wilden neerleggen. Eerst een snorkeltrip naar Magaruque eiland, de volgende dag een duiktrip naar het 2 mile reef voor Bazaruto eiland. Postkaartstranden voor ons zelf, het zijn hele mooie plekken om er rond te lopen. Maar de zon was fel dus van onze ruggen hebben we dan ook aardig wat velletjes kunnen trekken.

We zijn in Vilanculos trouwens ook nog tegen iets heel aparts aangelopen: eerder dit jaar waren er 42 dolfijnen op het strand aangespoeld en één van die dolfijnen hadden ze ingevroren. Juist toen wij bij de duikshop waren, was ook de nationale TV van Mozambique aanwezig inclusief medewerkers van de Universiteit van Maputo en een professor uit Zuid Afrika. Deze heeft voor onze ogen professioneel een dolfijn ontleed en ons van alles verteld over het leven en de bouw van deze beesten. Erg interessant, maar ook erg bloederig, glibberig en veel stank.

 

In Vilanculos hebben we ook nog kennis gemaakt met een vrachtwagenchauffeur, nou ja lang verhaal hoe we daar aan zijn gekomen, dus dat is even ingekort: het gesprek begon met een Duitse Sandra die een relatie heeft met een Mozambiquaan die al 20 jaar in Duitsland woont. Hij was tijdens de burgeroorlog gevlucht maar is nu zijn familie-eigendom in Mozambique aan het terug eisen. Maar hij bezoekt ook nog wat oude vrienden waaronder een vrachtwagenchauffeur. Uiteindelijk hebben we van hem een lift gekregen van enkele 100-en kilometers naar het noorden. Het gaf een goed beeld van hoe een handelaar in Mozambique leeft, we hebben zelf mee geholpen met de voorbereiding van zijn reis van enkele dagen door Mozambique. We weten nu bijvoorbeeld waar je illegaal de brandstof voor 2/3 van de officiële prijs kunt kopen, en we hebben de betere voorbeelden gezien van smeergeld aan de politie geven om een onzinnige boete te ontlopen. Afijn, ook meegemaakt hoe in een restaurant in een stevige curry rottend vlees aan klanten wordt geserveerd, de echte details maken deze mail veel te lang... het is bovendien tijd voor een geschiedenisverhaal...

 

Er waren eens 2 Hollandse boeren, Johannes Nicolaas en Diederik Arnoldus de Beer, die in 1871 bij de samenvloeiing van de Vaalrivier en Oranjerivier in Zuid Afrika een lap boerengrond hadden gekocht. Ze gaven hun boerderij de naam Vooruitzicht, het lag op een steenworp afstand van het plaatsje Kimberley. Onder hun voeten bevonden zich echter ook de resten van een oude kraterpijp en na wat graven bleken ze de meest rijke diamantbron ter wereld te bezitten.

Dit nieuwtje trok zo veel gelukzoekers aan dat ze hun eigendom niet meer konden ‘verdedigen’ en uit ellende hebben de broeders in 1888 hun grondgebied verkocht aan 2 ondernemers: een zekere Charles Rudd en Cecil Rhodes. Deze mannen voegden de grondrechten van de diverse diamantmijnen in het hele gebied samen tot één bedrijf en uit eerbetoon voor de broeders hebben ze het de naam De Beers Mining Company gegeven. De kraterpijp is vervolgens met de hand tot een diepte van 240 meter uitgegraven, het is het grootste gat ter wereld dat ooit door de mens met de hand is uitgegraven. Tot 1914 zijn er totaal 2722 kilogrammen aan diamanten uit gegraven en tot op de dag van vandaag worden in Kimberley met behulp van schachten in de diepere lagen van de kraterpijp nog steeds diamanten gewonnen.

 

Die Cecil Rhodes, politicus en zakenman, was een man met visie. Hij werd in 1890 gouverneur van de Engelse Kaapkolonie en zijn droom was ‘to paint the map of Africa red’, met andere woorden dat geheel Afrika onder de Engelse kroon moest gaan vallen. Dat wilde hij onder andere doen door het gehele binnenland van Afrika te ontsluiten met een spoorlijn die van ‘Cape to Caïro’ moest lopen.

Ja, dat is een mooie droom maar het bleek al snel een onmogelijke taak omdat er reeds Portugezen, Duitsers, Belgen en Boeren in zuidelijk Afrika zaten. Op aandringen van adviseurs viel Rhodes in 1895 wel de Transvaal binnen, maar deze aanval mislukte (bekend onder de Jameson Raid) en luidde het einde van Cecil Rhodes als politicus.

Maar als zakenman timmerde hij wel flink aan de weg: in 1889 stichtte hij de British South Africa Company en van koningin Victoria verkreeg het bedrijf de concessie om Afrika verder te ontwikkelen mits de Engelse Kroon er maar geen cent in hoefde te investeren. Wegens de minerale rijkdommen en de agrarische mogelijkheden trok dit bedrijf echter vele private investeerders aan en spoedig vestigden vele tienduizenden blanke kolonisten zich in zuidelijk Afrika. De lokale bevolking werd door de BSAC met grof geweld onder druk gezet waarna er voor de lokale heersers ongunstige verdragen over mineraalrechten en grondgebruik moesten worden getekend.

Het mijnbedrijf De Beers zou begin 20e eeuw 90% van alle bekende diamantvoorraden op de wereld gaan bezitten, samen met het aandeel in de BSAC gaf het Cecil Rhodes een ongekende rijkdom. Het gehele door de BSAC ‘veroverde’ gebied werd in 1895 naar hem vernoemd (Rhodesia) en zou uiteindelijk het huidige Zimbabwe en Zambia omvatten. Er werd flink in het gebied geïnvesteerd, de huidige steden, spoorlijnen, mijnen en boerenbedrijven zijn grotendeels de nalatenschap van de BSAC, welke pas in 1965 werd opgeheven. Maar ondanks dit succesverhaal van kolonisatie zijn de blanken ook hier weer aardige plunderaars te zijn geweest: naast de oorlogen die in de naam van de BSAC zijn gevoerd heeft de lokale bevolking nooit echt in de welvaart van de blanke kolonisten gedeeld.

 

In 1902 waren praktisch alle gebieden in Zuidelijk Afrika die niet onder Belgisch (Congo), Portugees (Angola en Mozambique) of Duits (Namibia en Tanzania) gezag stonden toegevoegd aan de Engelse heerschappij, inclusief de Afrikaanse Boerenrepublieken. Maar Cecil Rhodes heeft niet lang van dit succes en zijn welvaart kunnen genieten, in hetzelfde jaar sterft hij op 48 jarige leeftijd aan een hartaanval in Kaapstad. Volgens zijn wens is hij begraven boven op een berg met de naam ‘View of the World’ in het natuurgebied Matopo in ‘zijn land’ Rhodesia. Zijn lichaam is met zijn privé-trein van Kaapstad naar Bulawayo vervoerd, en vervolgens is hij met de grootste eer van zowel de Engelsen als het lokale Ndebele volk boven op de berg begraven. Zijn maatje Leander Starr Jameson (de uitvoerder van die mislukte aanval op de Transvaal) ligt overigens ook vlak naast hem begraven.

 

Dus met visie en veel geld kon je 100 jaar geleden in relatief korte tijd een compleet land opbouwen. Als je als president geen visie hebt en je ontrekt bovendien al het geld uit het land voor persoonlijke doeleinden, dan breng je dus een land naar de afgrond. Dat is op dit moment in Zimbabwe gaande...

 

Toen de blanke minderheidsregering in 1980 werd verdreven door een zwarte regering onder leiding van Robert Mugabe, was Zimbabwe een van de rijkste landen van Afrika: het was de voedselschuur van Zuidelijk Afrika, de een na grootste tabaksproducent ter wereld, en in de zogenaamde Great Dyke (een geologische breuk die door het gehele land loopt) werden met mijnbouw vele mineralen gedolven. Robert is echter net als vele andere Afrikaanse leiders: geen visie voor de toekomst en alles staat in het teken om op korte termijn zelf zo veel mogelijk welvaart te vergaren. En dat gaat ten koste van alles, zelfs de eigen bevolking.

In de laatste 26 jaar zijn vele private bedrijven genationaliseerd en weer ‘verkocht’ aan handlangers van de president. Het gevolg is dat die bedrijven feitelijk op hielden te bestaan, waardoor werkeloosheid steeg en belastinginkomsten daalden. De gretigheid van de leiders naar meer persoonlijke welvaart heeft dit proces in een eindeloze cirkel versterkt. Nu ze enkele jaren geleden ook de motor van hun economie hebben vernield (6000 boerderijen, voornamelijk door blanken geleid maar met 100-duizenden zwarte medewerkers, stonden garant voor ongeveer 60% van het nationale inkomen) is het land in een regelrechte ramp beland: naast het feit dat er geen geld meer in de economie zit, is er ook geen eten meer voor het volk.

Robert Mugabe behoort tot één van de 6 rijkste mensen ter wereld, alle rijkdommen van het land gaan direct naar hem en zijn handlangers. Robert en zijn vrouw Gracia shoppen voor vele miljoenen in Dubai (ze mogen Europa niet meer binnen), vlak buiten Harare waan je je in een klein Beverly Hills met de duurste auto’s en de grootste landhuizen die je je kan voorstellen. Maar in de rest van Zimbabwe rijden geen personen auto’s meer, alleen bussen, taxi’s en vrachtwagens. De winkels zijn of leeg, of ze zijn vol met importproducten die niemand kan betalen. Op het platteland sterven mensen door honger, voedselhulp wordt door de regering alleen op tactische momenten (vlak voor verkiezingen) vrijgegeven. Een kwart van de Zimbabwanen woont in het buitenland, in het land zelf is amper kennis meer voorhanden. Als een persoon het land wil verlaten moet hij nu zelfs een visum aanvragen, anders komt hij het land niet eens uit! Officieel is de werkeloosheid op 80%, maar er is nog veel verborgen werkeloosheid dus dat getal is veel hoger. En ondanks de propaganda dat de economie jaarlijks groeit met 1%, is deze het afgelopen jaar feitelijk met 13% gekrompen. De bevolking heeft een lagere levensstandaard en een slechter voorruitzicht als dat ze in 1980 bij de onafhankelijkheid hadden. Een kwart tot een derde van de bevolking is bovendien met HIV besmet, maar de regering zelf heeft hier weinig boodschap aan. De regering doet er alles aan om aan de macht te blijven, de laatste verkiezingen die ze na veel intimidatie en fraude kansloos hebben verloren (de oppositie kreeg 80% van de stemmen) wordt gewoon ongeldig verklaard.

Het toerisme is nagenoeg stil gelegd wegens de politieke onrust, daarnaast behoren buitenlanders een absurde koers voor het locale geld te betalen. De inflatie is niet meer bij te houden, de huidige bankbiljetten (uitgave 1 augustus 2006) zijn ontdaan van vele nullen maar zijn nu al weer niets meer waard. Een van de redenen is doordat Robert geld heeft laten bijdrukken om de buitenlandse schulden af te betalen. Daarnaast blijken de huidige biljetten een houdbaarheidsdatum te hebben tot de zomer van 2007, dit om het volk te verplichten het geld rond die tijd weer naar de bank te brengen en dus uit de parallelmarkt te halen. De irreële vaste koers tegen buitenlandse valuta speelt de zwarte markt in de kaart, door economische wetten die zomaar van kracht worden is de toekomst voor het land dus zeer slecht zolang de huidige regering in het zadel zit.

Iedereen is bang dat hij/zij wordt opgepakt door de politie. Het is niet eens zo zeer dat ze bang zijn voor het folteren, maar omdat je gewoon zonder proces kan worden vastgehouden is een bezoek aan de gevangenis bijna al je doodvonnis: de cellen zijn overvol en er is voor de gevangenis geen geld meer voor eten uit te delen. Gemiddeld overleef je 1 jaar in de cel in Zimbabwe, tenzij je van buitenaf eten krijgt. Zo spraken we een vrouw die een kennis 2 maal per week te eten gaf.

Er is slechts één lichtpuntje: de huidige dictator is reeds in zijn 80 jaar en dat is voor een Afrikaan heel oud, pas na zijn dood zal het hele systeem waarschijnlijk op de schop gaan.

 

Afijn, ondanks deze horror verhalen willen wij dus Zimbabwe bezoeken. Aan de grens met Mozambique hebben we de PIN automaat geplunderd en totaal 1200 meticais de grens over ‘gesmokkeld’. Dat klinkt veel maar we praten over 370 euries. Dit geld hebben we vervolgens in Mutare gewisseld, het merendeel bij een verfwinkel die zich op de brandstofmarkt heeft gestort en dus harde valuta nodig heeft om brandstof in Mozambique te kunnen aanschaffen. Dit omdat de regering zelf dus geen geld meer over heeft om brandstof voor het volk te importeren, ze zorgen alleen voor henzelf.

Even voor de beeldvorming, we hebben in Zimbabwe in 14 dagen totaal 900.000 Zimdollar opgebrand, dat is op de zwarte markt iets van 500 US waard. Als we dit bij de bank hadden moeten wisselen dan hadden dat ons meer dan 3600 US gekost, het verschil van 3100 US was dan namelijk direct naar de broekzakken van Robert Mugabe gegaan.

 

Toen ons financiële probleem was opgelost zijn we gaan toeren. Veel verhalen gehoord over benzinestations zonder brandstof, nou dat klopt. Of ze zijn helemaal leeg, of er staan rijen met auto’s voor de tankstations. Maar gelukkig kunnen de taxi’s, transportbedrijven en busmaatschappijen nog steeds aan brandstof komen, via de zwarte markt natuurlijk. Eerst hebben we ten zuiden van Mutare de Bvumbabergen bezocht, een koel paradijs wat we nodig hadden na anderhalve week snikhete stranden.

In de Bvumba heb je ook één van de mooiste golfbanen ter wereld, Leopard Rock Golfcourse. Dus wat doe je dan, we zijn voor het eerst in ons leven gaan golfen. We begonnen rustig, 9 holes, inclusief huur van de clubs, de huur van een golfcart en een caddy voor de noodzakelijke tips en tricks, plus 10 ballen en een setje tees: het heeft ons slechts 11 euro en een set blaren gekost! Maar een lol dat we hadden, het is inderdaad een relaxte sport. We waren overigens aan het golfen met een Zuid Afrikaan Jeremy, voorheen eigenaar van de enige camping op Bazaruto Archipel, nu de eigenaar van BoaBab Tree Lodge in Vilanculos en binnenkort investeerder in een transportbedrijf voor brandstof naar Zimbabwe. En dat heeft weer een relatie met die verfwinkel in Mutare, nou ja, je leert spoedig veel mensen kennen in dit werelddeel.

 

Na Mutare zijn we naar Masvingo gegaan, dit om de belangrijkste ruïnes ten zuiden van de Sahara in Afrika te bezoeken. We zullen jullie niet lastig vallen met de hele geschiedenis van de oude stad Great Zimbabwe, maar mochten jullie ooit naar Zimbabwe gaan (of geweest zijn) dan moet je wel weten dat deze oude stad niet door lokale mensen (de Zimbabwe) is gebouwd. Dit doet echter Robert Mugabe wel iedereen geloven, zijn familie zou zelfs direct van deze bouwers afstammen!

De oude stad stamt uit de 13e-15e eeuw en veel gebouwen zijn van steen gebouwd, maar zowel daarvoor als daarna heeft in zuidelijk Afrika nog nooit een stam (zelfs geen koning!) van steen een gebouw gemaakt. De ruïne Great Zimbabwe is hoogst waarschijnlijk een oude handelspost van Arabieren geweest: de opgravingen tonen voorwerpen aan die vanuit het Midden oosten, India en China zijn aangevoerd. Bovendien spreken de oudste Portugese geschriften uit de 15e eeuw ook van handelaars van Arabische afkomst in de binnenlanden van Mozambique. Maar het lokale museum bij de ruïnes vertellen dus een iets ander verhaal.

We hadden wel enige luxe, wij waren zo’n beetje de enige bezoekers bij deze ruïnes welke ooit meer dan 100.000 bezoekers per jaar trok.

 

Na Great Zimbabwe zijn we naar Bulawayo gegaan. Cecil Rhodes had vlak voor zijn dood de opdracht gegeven om een Natuur Historisch Museum te bouwen in Bulawayo, hij heeft echter het resultaat nooit mogen zien. Maar ze hebben zijn wens goed opgepakt, het huidige natuurhistorische museum in Bulawayo is een van de betere in heel zuidelijk Afrika, je kan er makkelijk een halve dag in rond wandelen. We zijn ook nog naar het spoorwegmuseum gegaan, dit om het rijtuig te aanschouwen waarmee Cecil Rhodes zich 110 jaar geleden mee door Afrika liet rijden. Hij leefde als een koning, zijn wagon had alles wat hij nodig had: een werkkamer, een dinerruimte, een slaapkamer met badkamer en toilet, een gastenverblijf met toilet, en een keuken. Doordat we een extra tip gaven (een halve US dollar) mochten we zelfs door de wagon heen lopen, ja dat maakte wel indruk. Bij het spoorwegmuseum werd ons ook weer de huidige crisis duidelijk: sommige stoomtreinen waren uit het museum gehaald en verrichten op dit moment rangeerwerk op het emplacement van Bulawayo: dit om brandstof voor de dieseltreinen te sparen. Het gaat letterlijk terug in de tijd met Zimbabwe...

 

Ten zuiden van Bulawayo ligt het Matopo Hills park, eigenlijk 3 hoogtepunten in dit park: ten eerste zijn we onder begeleiding van een gids in het park naar neushoornen gelopen (dus niet rijden) en zijn we deze tot op ongeveer 8 meter benaderd voor de noodzakelijke foto’s (yep, vochtstrepen in de onderbroeken, niet van de hitte maar van angst). Ten tweede hebben we een grot bezocht met rotstekeningen van locale bushmen. En tot slot natuurlijk een bezoek gebracht aan ‘View of the World’, de berg waarboven Cecil Rhodes is begraven. Dit is echt meer dan alleen een graf bezoeken: vanaf de berg heb je een bijzonder mooi uitzicht over het natuurpark.

 

Dan naar het noorden, onderweg nog gestopt in Antilope Park bij Gweru. Dit was de eerste keer na 9 dagen dat we toeristen tegen kwamen, een paar grote groepen in overland trucks die tussen Nairobi en Kaapstad reisden. Onze reden om daar te stoppen was omdat het een van de weinige plekken ter wereld is waar je in het wild kan wandelen met leeuwen. Dit zijn natuurlijk leeuwen die vanaf de geboorte met mensen in de buurt zijn opgegroeid, ze worden na dik een jaar echter wel in het wild uitgezet. En het blijft toch wel even slikken als je naast zo’n beest knielt voor de noodzakelijke foto: je weet dat dit beest boven jezelf in de voedselketen staat. Dus weer vochtstrepen in de onderbroek, maar ook weer hele gave foto’s kunnen schieten...

 

Door met de bus naar Harare, onze Zimdollars waren er bijna doorheen en we voelden er weinig voor om weer cash naar de zwarte markt te brengen. Toch moeten we nog iets kwijt over de busritten hier, als de bus stopt wordt er net als in andere landen van alles aangeboden door de verkopers. Maar in Zimbabwe zijn er tot 3 maal toe diamanten aangeboden: de mensen hebben dus beslag op een paar van die steentjes weten te leggen, maar missen verder de mogelijkheid deze op de markt te brengen. Voor iedereen even een geruststelling: we zijn hier niet op ingegaan omdat we Kerst niet in een cel in Zimbabwe wilden doorbrengen, de status van de gevangenissen is reeds toegelicht. Daarnaast wilden we niet met stukjes glas worden afgescheept, dit blijft Afrika. Maar toch aardig om te zien dat er een kleine illegale markt is voor die steentjes in Afrika (de zogenaamde bloeddiamanten, het geld wordt voornamelijk gebruikt om rebellenoorlogen te bekostigen)

 

In Harare eigenlijk niets gedaan, alleen de bus naar Lusaka, Zambia geboekt. Toen werd ons eigenlijk duidelijk wat voor een heerlijk klimaat Zimbabwe heeft, het hele land ligt grotendeels op een hoogvlakte van 1000 meter waardoor de temperaturen niet al te hoog worden en wat het land dus erg vruchtbaar maakt. Toen we met de bus ‘afdaalden’ naar het dal van de Zambezi merkten we weer hoe heet en vochtig Afrika kan zijn. Het Zambezidal is één van de heetste plekken in Zuidelijk Afrika met temperaturen die makkelijk boven de 40°C kunnen komen. Als je dan 3 uur bij de grensovergang moet wachten tot de hele bus is afgestempeld, dan vraag je je wel eens af wat je in Afrika te zoeken hebt. Als dan een half uur later de bus nog eens 2 uur vast staat op een berghelling omdat 3 vrachtwagenchauffeurs niet de juiste stuurmanskunsten bezaten om hun te zwaar beladen constructie in de juiste versnelling de berg op of af te rijden, dan vraag je je weer af wat je in Afrika te zoeken hebt, en besluit je voortaan met meer dan 1 liter water een bus in te stappen...

 

We zitten nu in Lusaka, Zambia, en we doen het hier even rustig aan. Voor Zambia hebben we geen grootse plannen, vanaf hier gaan we namelijk nagenoeg in oostelijke richting door Afrika, via Malawi en het noorden van Mozambique naar Tanzania. Dit zal echter ruig reizen worden omdat het noorden van Mozambique niet erg ontwikkeld is. Maar dat kan je in een volgende mail lezen.

 

Aantal dagen onderweg (Lusaka, dinsdag 5 december): 79

Totaal afgelegde weg over land sinds Kaapstad: ca 14925 km

Aantal bezochte guesthouses: 21

Aantal maal de tent opgezet: 22

Al 19 stempels en 4 Visa in ons paspoort.

 

Een lijstje met hoogtepunten...

1)       Kruger National Park (Big Five, variëteit van landschap) [ZAf]

2)       Kaapstad en omgeving (Tafelberg, Hollandse historie, wijngebieden, Robbeneiland) [ZAf]

3)       Opuwa (bezoek traditionele Himbadorp) en Epupa (Waterval) [Nam]

4)       Great Zimbabwe (grootste ruïnestad in zuidelijk Afrika) [Zim]

5)       Rotstekeningen in Brandberg/Twijfelfontijn [Nam] en Tsodillo [Bot]

6)       Moremi Wildlive Reserve/Okavango (het ruigere werk in het wild) [Bot]

7)       Naukluft Park (duinen bij Sossusvlei en Swakopmund) [Nam]

8)       Etosha Nationaal Park (nog meer wild bij waterputten) [Nam]

9)       Matopo National Park (wandelen in het wild met neushoorn, graf Cecil Rhodes) [Zim]

10)   Victoria Falls (vallend water blijft indruk maken) [Zim]

11)   Bazaruto Archipel en Tofo (stranden, duiken) [Moz]

12)   Kolmanskop (uitgestorven diamantdorp in de woestijn) [Nam]

13)   Chobe National Park (veel olifanten en nijlpaarden) [Bot]

14)   Golfen op Leopard Rock voor 5½ euro per persoon [Zim]

 

- De stoelgangstatistieken van Michiel/Gemma:

 overgeven: 2/2; opstopping: 0/0; dunne: 3/2

- Aantal steken/beten van spinnen, schorpioenen, teken, wespen, kwallen en slangen:

 Michiel 3, Gemma 1

- Klamboegebruik: tel reeds kwijt geraakt want het wemelt van de mozzies in Afrika...

- Aantal maal dat bankpasjes door een geldautomaat is ingeslikt: 1

- Aantal maal dat we in een bus zonder mechanische mankementen hebben gezeten: 1

 die bus reed van Tofo naar Inhambane in Mozambique en was waarschijnlijk net door de fabriek afgeleverd. Maar de rest van de bussen is zonder uitzondering in afgeleefde staat.

- Dus.. aantal maal dat we naast de kant van de weg hebben gewacht omdat de bus gerepareerd moest worden: 3 (gemiddelde reparatietijd 1½ uur)

- Maximale geluidssterkte dat de muziek kan bereiken in een lange afstandsbus in Afrika: minimaal 125 dB, tegen de pijngrens aan dus (en erg hinderlijk).

- Ons aandeel in de zwarte markt van Afrika (voornamelijk Zimbabwe): ca. 500 U$

- Aantal mensen dat in 2006 gemiddeld op een dag Great Zimbabwe bezoekt: 4 (dat waren er ooit gemiddeld 100.000 bezoekers per jaar!)

- De afstand dat een 135 mm lens van Pentax kan vallen zonder interne schade op te lopen: minimaal 15 meter stuiterend van een stenen trap.

- Diepste penetratie van de Nederlandse/Afrikaanse taal in Afrika tot nu toe: in een slagerij in Karoi in het noorden van Zimbabwe kon boerewors voor op de braai worden gekocht. Dat is ruwweg 2200 km hemelsbreed van Kaapstad.

 

De toiletten van Zimbabwe zelf zijn prima, door de crisis is er echter regelmatig geen toiletpapier meer voorhanden. Dat hoeft overigens geen probleem te zijn want een of andere eikel bij de National Reserve Bank van Zimbabwe heeft besloten bankbiljetten van 5, 10 en 50 Zimdollarcent in omloop te brengen: dat zijn ruwweg 400, 200 en 40 biljetjes per eurocent, goedkoper dan een pleerol! Wel het bankpapier goed nat maken anders zijn de randjes iets te scherp...

 

Vanuit een snikheet Lusaka, Zambia.

 

Michiel en Gemma

 

===========================

 

Een hart voor Afrika

 

Hallo allemaal,

 

Europeanen kijken met gemengde gevoelens terug naar wat onze voorouders over de wereld hebben uitgespookt. We hebben het dan niet over het kolonialisme en het leeg plukken van de landen, of over de oorlogen die we in de verschillende continenten hebben gevoerd om de volkeren onder de duim te houden. Voor velen is de grootste smet op ons verleden toch wel de handel in slaven en slavernij op de plantages waar we tot halverwege de 19e eeuw wereldwijd aardig wat centen mee hebben verdiend. Toch moet worden verteld dat slavenhandel van alle tijden is geweest: bij de Egyptenaren, Grieken, Romeinen en zelfs de Vikingen was slavernij heel gewoon. Met de opkomst van de Islam in het Midden Oosten was het volgens de Koran ongehoord een moslim tot slaaf te nemen, dus sinds de eerste preken van Mohammed haalden ook de Arabische handelaren hun werkkrachten uit donker Afrika.

Rond de 13e eeuw was de gehele oostkust van Afrika onder Arabische heerschappij, op diverse eilanden waren zeer succesvolle handelsposten gevestigd. De handel bestond onder andere uit stoffen, specerijen, ivoor en goud. Kilwa werd in die periode kortstondig in de Indische Oceaan een ‘supermacht’ dankzij een monopolie op het Afrikaanse goud dat door Great Zimbabwe werd gewonnen. Het eiland kende een ongekende welvaart, er werden paleizen en moskeen gebouwd welke de grootste constructies in Oost Afrika bleven tot de komst van de Portugezen. Maar een belangrijk aandeel van de handel was ook slaven, langs de gehele kust werden slaven uit de binnenlanden verzameld die vervolgens als bediende, als werkkracht op specerijplantages of als parelduiker te werk werden gesteld.

Toen de Europese handelaren enkele eeuwen later de Indische Oceaan hadden bereikt, hebben ze eerst in de handel gedeeld alvorens ze deze volledig hadden overgenomen. Dat was dus inclusief de reeds bestaande slavenhandel langs de Oost Afrikaanse kust. Wat de Europeanen wel kan worden aangerekend is de enorme schaal waarop de slaven werden verhandeld: met de ‘vondst’ van Amerika waren er veel werkkrachten nodig en is de slavenhandel door de Europeanen naar de Atlantische Oceaan sterk uitgebreid.

Maar ook al was de slavenhandel voor de Europese landen in de 19e eeuw reeds een groot taboe geworden, de Arabieren en Afrikanen zagen het nog steeds als een wezenlijk onderdeel van de handel. Het Sultanaat Zanzibar verhandelde in de 2e helft van de 19e eeuw nog jaarlijks 50.000 slaven totdat onder druk van Engeland de slavenmarkt in 1873 officieel werd gesloten. De handel in slaven werd echter tot 1902 illegaal in een grot aan de kust van Zanzibar voortgezet. En veel Afrikaanse stammen bleven begin 20e eeuw onderling in slaven handelen: Ethiopië heeft bijvoorbeeld pas in 1932 slavernij officieel afgeschaft.

 

Een persoon die zich het lot van de slaven enorm heeft aangetrokken was de Schot David Livingstone. Op 28e jarige leeftijd reist hij in 1841 als missionarisdoctor naar de Kalahariwoestijn. Na een tweetal reizen door de binnenlanden van Afrika is hij van mening dat naast het bekeren van de mensen ook prioriteit moet liggen in het stoppen van de slavenhandel. Hij was vaak getuige van de brute praktijk van de Swahili handelaren die deze de mensen gevangen namen en ze vervolgens op onmenselijke wijze naar de kust transporteerden.

Tijdens zijn reizen door Afrika heeft hij veel witte plekken op de landkaart ingevuld, hij was de eerste Europeaan die het Afrikaanse continent van west naar oost over land had doorgetrokken. Op zijn derde reis (van 1852 tot 1856) heeft hij bijvoorbeeld de gehele Zambezirivier tot de monding in de Indische oceaan gevolgd, hierbij ontdekte hij ook de beroemde watervallen die hij naar koningin Victoria heeft vernoemd.

David Livingstone werd al tijdens zijn leven een legende, terug in Engeland gaf hij lezingen over zijn ervaringen in Afrika op universiteiten en voor het parlement. Zijn pleidooi voor het opzetten van handelsroutes door het binnenland van Afrika maakte ook de Engelse regering erg geïnteresseerd, deze financierde vervolgens de vierde reis van Livingstone door Afrika.

Zijn opdracht van de regering om diverse onbekende gebieden in Oostelijk Afrika bezoeken bleek echter op een fiasco uit te lopen: de Zambezi die hij in een vorige trip was afgezakt bleek achteraf slecht bevaarbaar te zijn. Daarnaast bleek David niet de geschiktste figuur te zijn om een grote expeditie te leiden. Uit onvrede over de beperkte resultaten die de expeditie voor de kroon had opgeleverd haalde de Engelse regering hem na 5 jaar ploeteren in 1864 terug uit Afrika. Dit ondanks het feit dat de wetenschappers die met hem mee reisden zeer waardevolle onderzoeken hebben uitgevoerd.

 

David liet het er niet bij zitten, nadat hij persoonlijk geld had ingezameld ging hij 2 jaar later voor de vijfde en laatste keer op pad door Afrika. Zijn eigen opdracht was om de waanzin van de slavernij in Afrika nog meer in kaart te brengen, daarnaast ging hij op zoek naar de bron van de Nijl. Hij vertrok in 1866 vanuit Zanzibar, via de rivier de Rovuma trok hij in westelijke richting door tot aan het Tanganyikameer. Heel lang werd er niets meer van Livingstone vernomen, maar ja wat wil je, zo goed was de postroute toentertijd nou ook niet: slechts 1 van de 44 brieven die Livingstone in 6 jaar had verstuurd zou in Zanzibar zijn aangekomen! En ironisch genoeg was hij voor zijn voorraden (voedsel, medicijnen, kleding etc) voornamelijk afhankelijk van de plaatselijke Swahili handelaren, die daar primair reisden voor de slavenhandel.

Als publiciteitsstunt stuurt de krant ‘New York Herald’ een avontuurlijke journalist naar Afrika om Livingstone op te zoeken. Henry Morton Stanley pakt het groots aan, hij leidt een expeditie met honderden dragers naar de binnenlanden van Afrika. Hij had dan ook onbeperkte fondsen tot zijn beschikking van de uitgever, zijn enige verplichting was David Livingstone te vinden en daar een verhaal over te schrijven. Deze loopt Stanley dan ook in december 1871 tegen het lijf, de legendarische woorden “Dr Livingstone, I presume” zouden door hem in Ujiji aan het Tanganyikameer zijn uitgesproken. Het stel trekt inclusief de vele dragers en andere volgelingen 4 maanden samen op door Afrika en als Stanley hem verlaat liet deze al zijn voorraden voor Livingstone achter.

Livingstone bleef een klein riviertje volgen waarvan hij dacht dat het de bron van de Nijl zou zijn. Hij overleed echter 2 jaar later in 1873 in het huidige Zambia aan Lake Bangweulu. Zijn hart en ingewanden hebben zijn bedienden uit zijn lichaam gehaald en aan de oever van het meer onder een boom begraven, vervolgens is zijn gedroogde lichaam vanuit Afrika via Zanzibar terug naar Engeland getransporteerd om in Westminster Abbey te worden begraven. Achteraf zou blijken dat Livingstone als eerste één van de bronnen van de Congorivier had gevonden, een rivier die 4 keer zo groot is als de Nijl en ook een veel betere verbinding met het binnenland van Afrika zou bieden.

 

Dan nog kort iets over die Stanley: uit zijn ontmoeting met Livingstone heeft hij natuurlijk een gigantisch verhaal kunnen maken. Koning Leopold van België had die verhalen ook opgevangen waarna hij Stanley te hulp vroeg bij het ‘ontwikkelen’ van zijn eigen kolonie, de Congo Vrijstaat. Stanley was altijd in voor een avontuurtje (hij vocht bijvoorbeeld ook in de Amerikaanse burgeroorlog) en nam het aanbod van Roi Leo aan. In de naam van de koning van België heeft hij de Congorivier en haar vele zijrivieren op en af gevaren om met de leiders van de lokale stammen afspraken te maken over de levering van mineralen, hout, ivoor, nou ja alles wat voor de koning geld kon opleveren. Stanley deed dit natuurlijk niet geheel alleen, één van zijn medeontdekkers van de binnenlanden van de Congo was de bekendste slavenhandelaar van Zanzibar uit die tijd, Tippu Tip. Die vent had zoveel geld met de slavenhandel verdiend dat hij zelf 30 concubines kon onderhouden, inclusief hun kinderen! Nou ja, harde bewijzen zullen er niet zijn maar waarschijnlijk zit er dus ook nog aardig wat geld van de slavenhandel verwerkt in het koninklijke optrekje bij Tervuren.

Om de handelswaar uit Congo naar de Atlantische kust te brengen waren er kleine vrachtbootjes nodig die continue over de Congorivier naar de lokale handelaren in het binnenland voeren. Joseph Conrad is in 1890 voor korte tijd kapitein geweest op zo’n bootje, en hij heeft over zijn ervaringen in de Congo een klassieker geschreven: ‘Heart of Darkness’. De strekking van zijn verhaal was dat hoe dieper hij met zijn boot de jungle in trok, des te brutaler de handelaren werden en des te erger de verschrikkingen waren die het bedrijf op de lokale bevolking uitoefende. Zijn stelling is dat dit voortvloeit uit eigenschappen van de mens: hoe verder de mens van de westerse beschaving af zal raken, des te lager zijn moraal zal worden. Francis Ford Coppola heeft dit boek vervolgens in een modern jasje gegoten en als basis genomen voor zijn film ‘Apocalypse Now’ waar hij een parallel heeft getrokken met de jungleoorlog in Vietnam, maar we dwalen nu erg af...

 

Zoals verteld in de vorige mail zouden we vanuit Lusaka praktisch oostwaarts door Afrika trekken. Onze eerste stop was het Nationaal Park South Luangwa. Eigenlijk zijn we amper in het park geweest want onze camping lag namelijk aan de oever van de rivier die de grens vormde met dat park. Lekker makkelijk dus, geen intree betalen maar wel de apen, bokkies, hippos en zelfs olifanten langs en door de camping zien slenteren. Nu zal je denken ‘jaja, dat zal wel weer’ maar het was dus streng verboden om van het dorp naar de lodge te lopen vanwege de hoeveelheden wilde dieren in de omgeving. Die mededeling kregen wij dus naar ons hoofd geslingerd toen we de eerste avond vanuit het dorp naar de lodge wilde lopen (circa 1 km) omdat we vonden dat de 10 dollar voor de taxi over die afstand toch wel erg gepeperd was. De lodge ligt weliswaar buiten het park maar nog binnen een zogenaamde bufferzone waar de beesten voornamelijk ‘s nachts door rondtrekken. Overigens nog een slaaptip: in Flatdogs Camp kan je op platformen in de bomen je tentje opzetten, vanuit je tent in de boom heb je vervolgens een mooi uitzicht over de rivierbedding naar de wilde dieren!

Toch nog even het park in gegaan, met een 4WD met een open achterkant konden we genieten van alle dieren om ons heen. Niet dus, we reden tijdens de safari dwars door een echte tropische regenbui zodat we tot op de onderbroeken klets nat werden. En met dit weer blijkt toch ook een Toyota Landcruiser met 4WD en de diff-lock aan héél veel moeite te hebben om zijn weg over de blubberwegen te vinden. We vermoeden dat we dit de komende maanden vaker zullen meemaken omdat in december het regenseizoen in zuidelijk Afrika begint. En omdat ook in het noorden van Mozambique en het zuiden van Tanzania op veel plaatsen het asfalt nog niet echt haar intrede heeft gedaan, hebben we wat extra de vaart in het reizen gebracht om te voorkomen dat we voor ondoorgaanbare wegen kwamen te staan.

 

In Malawi hebben we dus maar een paar dagen gezeten, ons doel was een bezoekje aan Lake Malawi. We hebben alleen aan Cape Maclear gezeten en genoten van dit meer, Michiel heeft er bovendien gedoken. Lake Malawi staat namelijk bekend voor de zoetwatervis Cychlids, een soort die je overigens in meer Afrikaanse en Amerikaanse meren kunt terug vinden. Maar in Lake Malawi zitten veruit de meeste kleurrijke soorten, deze kun je weer in de aquariums in het westen terug vinden. Het meest typerende aan deze vissoort is misschien nog wel de wijze van voortplanting. Als de vrouwtjes haar eitjes leggen dan zullen de mannetjes deze niet direct bevruchten. De grap is namelijk dat de vrouwtjes deze weer terug hun mond nemen alwaar de eitjes uiteindelijk zullen uitkomen en waarin de kleine visjes korte tijd zullen leven, een soort broedkamer dus. De truc die de mannetjes hebben om de eitjes te bevruchten is dat ze op hun onderste vinnen een paar kleurrijke vlekjes hebben die op de eitjes lijken. Op het moment dat het vrouwtje de echte eitjes in haar bek neemt, zwemt het mannetje vlak boven haar kop. “Hé, ik ben een paar eitjes vergeten!” en in een reflex hapt het vrouwtje naar de vinnen van het mannetje. En juist op dat moment spuit het mannetje zijn sperma in de bek van het vrouwtje. Da’s nog eens een praktische toepassing van een degelijke facial in de dierenwereld, want zo raken de eitjes bij de Cychlids dus bevrucht...

 

Goed, van de duiken was Michiel niet zo onder de indruk, de zichtbaarheid was met 10 meter maar net aan, en naast de visjes is er verder niet te veel te zien. Wel nog even een lekkere wandeling gemaakt voor wat mooie vergezichten over het meer, maar na een paar dagen hadden we al genoeg van Lake Malawi en trokken we verder. Tot de grens met Mozambique (Chiponde) ging het nog vlot, maar in Chiponde zelf begon de shit al aardig. We kwamen daar om 21.00 uur in het pikkedonker aan, de enige nette guesthouse was vol dus we moesten onze nacht in een afschuwelijk ranzig teringnest doorbrengen. Nou ja, niet overdrijven, we hadden licht, een bed en een net, maar dat was dan ook alles. De binnenplaats was modder, het toilet was een gat, en er was geen water en er was geen zeep en ze deden helemaal niets voor ons en nou ja, afzien dus. We betaalden dan ook maar 1 euro voor de 4 muren maar we hadden graag wat meer betaald voor ietsie pietsie meer luxe.

De volgende ochtend hadden we het gelukkig iets gemakkelijker, we waren de enige witten in het dorpje en om half 6 in de ochtend wist het hele dorp dat er dus geld te verdienen was: we werden gewekt door 3 mannen op evenveel fietsen die ons en onze bagage maar al te graag naar Mandimba in Mozambique wilden fietsen, dat is ongeveer 7 kilometer verderop over een zandpad. Stevig onderhandelen over de prijs, we weten hoe het gaat, we halen het voorstel van het 10-voudige terug naar zeg het dubbele van de normale prijs. Pfff, 4 dollar per fietser over 7 kilometer met ons achterop is toch geen slechte prijs toch? Eerst nog de formaliteiten in Malawi afronden, een uur en een beurse kont later stonden we op de markt in Mandimba in Mozambique.

 

Op naar Cuamba, zeg 125 km verder over weer een zandweg. De eerste 2 minibusjes die langs kwamen zaten propvol, gelukkig stopte er rond een uur of 10 een vrachtwagen die de rit ook ging maken. We stapten al te graag in de laadbak (met velen anderen) want ondanks dat het met een vrachtwagen 6 uur duurt (in plaats van 3 uur met een minibus) wilden we weg uit dit gat. Het was droog dus het is gelukkig een vlotte reisdag geworden.

Onderweg zijn we een Australiër tegen gekomen die een opvanghuis voor 200 weeskinderen aan het bouwen is in het noorden van Mozambique. Hij heeft ons de trieste verhalen verteld dat hij van ouders de eigen kinderen aangeboden krijgt, dit omdat ze dan weten dat het kind dan een betere toekomst zal krijgen dan dat de ouders het zelf kunnen geven. Maar hij mag van de regering alleen ‘echte’ weeskinderen aannemen (wiens beide ouders door Aids zijn gestorven) en moet deze kinderen dus weigeren. Hij weet echter dat die ouders vervolgens hun kinderen zullen verkopen, de jongetjes als werkkracht en de meisjes verdwijnen in de prostitutie. Hij wist dus zeker dat op de dag van vandaag op het platteland in Afrika slavernij op kleine schaal nog steeds aanwezig is.

 

Van Cuamba naar Nampula rijdt er om de 2 dagen een trein die een traject van vele 100-en kilometers door de hooglanden van Mozambique af legt. Het is trager, maar veel comfortabeler dan dezelfde afstand in een vrachtwagen af te leggen, mits je minimaal 2e of 1e klas hebt geboekt. Onder géén enkele voorwaarde werd ons verteld in de trein voor 3e klas te reizen: je hebt geen vaste zitplaatsen, de trein is overvol met mensen en goederen, er lopen dronken mensen rond, er is relatief veel agressie in de trein omdat mensen de vreemdste plekjes opeisen om hun goederen te kunnen opslaan, waarschijnlijk moet je zelfs staan in de trein (ritje van 11 uur) en door het getrek en geduw van de lokale mensen ben je een makkelijke prooi voor zakkenrollers. Dus we kochten een dag van tevoren een 2e klas kaartje, ruim twee maal duurder dan het 3e klas kaartje, we keken uit naar een gezellige dag met de upperclass van Cuamba in de trein.

De volgende ochtend stonden we om 4.00 voor de trein. Krijg nou wat, er is helemaal geen 2e klas wagon aangekoppeld, er is alleen 3e en 1e klas! Nou ja, geen probleem, direct naar het loket terug en navragen waarom ons de dag ervoor een niet bestaand treinkaartje is verkocht, en of we deze alsnog konden opwaarderen naar 1e klas. Die is nog eens 2 maal zo duur, dus zeg maar het prijsniveau van de topfunctionarissen van Cuamba. Maar helaas was de 1e klas volgeboekt en mochten we onder geen beding in het gangpad van de 1e klas plaats nemen...

Ai, ai, ai, nu hebben we dit probleem met veel woorden nog in een half uur proberen om te buigen, maar op het moment dat om 5.00 de trein zich in beweging zette hebben we eieren voor ons geld gekozen: nadat we de volledige refund van het treinkaartje hebben gekregen zijn we vervolgens de 3e klas coupé in gerend.

 

We hadden geen vaste zitplaats, de wagon was meer dan overvol met mensen en goederen, er liepen strontvervelende dronken mensen rond, er waren opstootjes op de bordessen omdat iedereen vond dat zijn bagage daar hoort te staan maar de meegereisde veiligheidsagenten dachten daar anders over, Michiel heeft de gehele 11 uur kunnen staan tussen zwetende mensen, en door al het getrek en geduw in de trein was Michiel binnen 1 minuut al van zijn portemonnee gerold...

 

Toch is deze treinrit verplichte kost om te doen, ook al beland je in de 3e klas. Je maakt namelijk veel mee, bijvoorbeeld het grappige voorval dat er nog twee andere reizigers met ons op de trein zaten die aan het einde van de treinrit hun paspoorten, vliegtickets en mobiele telefoons misten! De spoorlijn is een levensader voor vele afgelegen dorpjes en het landschap is heel mooi: de vreemdste rotsformaties passeer je tussen Cuamba en Nampula. Het is jammer dat het zo afgelegen ligt en dat het er overdag zo heet wordt, anders moet dit gebied echt een klimparadijs zijn.

 

Onze volgende busrit van Nampula naar de kust was wederom bijzonder. Dit keer had onze bus geen motorpech opgelopen, had de chauffeur geen vervuilde illegale brandstof getankt en hadden we genoeg reservebanden bij. Maar dit keer besloot de chauffeur om een collega wiens minibus met pech langs de kant stond uit de brand te helpen door hem op sleeptouw te nemen. De motor van onze reeds veel te zwaar beladen minibus werd dus extra op de proef gesteld, een simpel ritje van 2½ uur duurde weer eens 6 uur. Zucht, wat maken die Afrikanen het leven soms errrugg vermoeiend.

 

Uiteindelijk kwamen we wel aan in een parel van Afrika, Ilha Mozambique. Dit eilandje was de oude ‘hoofdstad’ van waaruit Portugal 100-en jaren lang haar invloed over Mozambique en de Indische Oceaan heeft uitgeoefend. Het fort en een kerk uit 1522 (inclusief executieterrein!) zijn onder andere de oudste gebouwen die de Europeanen op het zuidelijk halfrond hebben gebouwd.

De oude stad ligt er in een relatief slechte staat bij, en ondanks dat het een World Heritage Site van de Unesco is wordt er nog te weinig gerestaureerd. Dit komt natuurlijk doordat het land zo’n lange burgeroorlog heeft meegemaakt en dat er nog veel andere zaken in het land moeten worden opgebouwd. Maar de regering doet op dit moment ook weinig om de private restauraties te reguleren waardoor de oude stad hier en daar haar karakter begint te verliezen. Toch geeft de stad een heel mooi sfeerbeeld hoe de Portugezen hebben geleefd in koloniale tijden, het slenteren door de steegjes leverde mooie fotomomenten op. We sliepen in een smaakvol ingericht guesthouse van een Italiaanse architect, onze slaaptip is dit keer dus ‘Gabriels Lodge’. Gabriel had zelf al een 20-tal panden in de oude binnenstad gerestaureerd, maar hij gaf aan dat er voor architecten nog heel veel werk is te doen voordat alle oude pracht is hersteld. Al met al haalt Ilha Mozambique met gemak onze statistiekenlijst!

 

Door naar het noorden, Michiel heeft nog even in de baai van Nacala gedoken, maar daarna zijn er kilometers gemaakt naar Pemba en Praia de Mozambique. Vanaf hier werd het wat moeilijker reizen: het enige transport dat die dag naar de grens met Tanzania vertrok hadden we al gemist: we stonden om half vier in de ochtend (yep, pikdonker) al te wachten langs de hoofdweg in het dorp, maar de enige vrachtwagen vertrok dit keer al om 1 uur in de nacht. Dat wisten we van tevoren maar het werd ons toch wel iets te gortig om dan al op pad te gaan. Hadden we achteraf dus wel moeten doen want nu moesten we samen met een Tanzaniaan en een Congolees privé-vervoer regelen. We ritselden een 4WD en lieten ons 160 km verderop afzetten aan de oevers van de Rovumarivier.

Pfff, lekker ruig, de laatste 40 km was een zandpad door de jungle, het pad was even breed als de auto, met veel diepe plassen veel modder. Door het tanken van illegale (en dus vervuilde) brandstof was wederom het brandstoffilter verstopt dus er kwam weer een uurtje extra reistijd bij, wat maken die Afrikanen het leven weer errrugg vermoeiend. Dik vier uur na vertrek worden we alsnog afgezet aan de rivieroever en begon vreemd genoeg een nieuwe fase in het onderhandelen over een dienst die reeds geleverd was. Bij vertrek toch duidelijk afgesproken wat we met zijn allen zouden betalen voor de auto tot de grens, maar bij de rivier aangekomen wordt er van ons meer geld verlangd. Nu was dat bedrag wel te overzien maar het gaat om het principe, afspraak is afspraak dus we betalen niet meer. Maar ja lezers, dit is Afrika, de chauffeur van de auto en de piloot van het motorbootje blijken elkaar te kennen en werken plots onder één hoedje: het bootje vaart niet eerder naar Tanzania totdat de chauffeur al het geld heeft dus we moeten wel betalen. De druk is bij Michiel al aardig opgevoerd, en wat maken die Afrikanen het leven weer errrugg vermoeiend.

Als die hobbel is genomen begint het onderhandelen met de piloot van de motorboot: ook hij slaat munt uit het feit dat wij op een afgelegen grensovergang zitten en dat hij het enige motorbootje van die dag over de rivier is. Hij weet dat we niet meer 4 uur terug gaan rijden maar dat we met ons hebben en houden naar Tanzania willen gaan. Een dienst die doorgaans minder dan 1 dollar per persoon behoort te kosten (voor enkele dollars steekt zo’n bootje al over) wordt plots 10 dollar per persoon. Pffff, dat moeten we dan nog maar eens zien, rust op de plaats, eerst even een paar keer diep ademhalen.

Vreemd genoeg steekt het bootje wel de rivier over naar Tanzania voordat we hebben betaald, dus dat valt gelukkig weer mee. Maar aan de andere kant staat er slechts één auto te wachten, en die chauffeur vertrekt niet voordat de piloot van de boot is betaald. Nou ja, uhh, lang verhaal, het bloed wordt dus onder je nagels uitgetrokken aan deze grensovergang, er waren veel verhitte discussies over deze afzetpraktijken. Michiel had de stoom uit zijn oren en kon de Afrikanen bijna stuk voor stuk de rivier in duwen, juist omdat ie wist dat er krokodillen rondzwommen...

 

Maar zodra we de rivier de Rovuma (die Livingstone tijdens zijn laatste reis in 1866 stroomopwaarts had gevaren om in het binnenland van Afrika te raken) achter ons hadden gelaten ging er gelukkig een compleet nieuw land voor ons open: Tanzanianen zijn in ieder geval in het zuiden hele spontane en vriendelijke mensen. Tijdens de rit naar Mtwara door kleine dorpjes werden we overal vriendelijk begroet, en door de kinderen vaak nog met verbazing aangekeken. De guesthouses in het zuiden van Tanzania zijn alleen gevuld met vrachtwagenchauffeurs, er is net als in het noorden van Mozambique geen toerist te bekennen.

De weg tussen Mtwara en Dar Es Salaam is iets van 600 km, en deze ligt er in een zeer belabberde status bij. Het is voor driekwart van de afstand nog niet geasfalteerd al zijn de Chinezen wel hard aan het werk, ongetwijfeld in ruil voor mineralen. Maar het merendeel is nog onverhard en nu er al aardig wat regen is gevallen is het op diverse plaatsen een flinke blubberpartij geworden. We besloten daarom om de hele trip in 2 stukken te knippen en halverwege in Kilwa te stoppen. Over het eerste stuk deden we uiteindelijk alsnog 2 dagen, we hadden gewoon veel pech met het vervoer en de kwaliteit van de weg.

In Kilwa hebben we de ruïnes bezocht van Kilwa Kisiwani, dat is de voormalige handelspost van Swahili handelaren welke in de 13e eeuw een enorme rijkdom hadden vergaard met de handel van het goud van Great Zimbabwe. Met een dhow, een lokale zeilboot, zijn we naar het eiland gegaan en hebben we langs een 10-tal ruïnes gelopen uit die tijd: moskeeën, paleizen, de karavanserai, het fort en de begraafplaats. Door deze plaats te bezoeken is het interessant om te beseffen dat er dus al heel lang een actieve handel was op de Indische Oceaan, en dat de oostkust van Afrika veel bloot heeft gestaan aan invloeden van Arabische, Perzische en Indiase handelaren. De Swahili-taal is dan ook een mix van Arabisch en Afrikaanse taal, waar ook veel Indiase woorden in zijn opgenomen. Ook het lokale eten heeft veel Arabische en Indiase invloeden, en tot op de dag van vandaag zijn veel kleine bedrijfjes in handen van de moslims en de Indiërs welke al generaties lang in Afrika wonen en geen band meer met het Midden Oosten of India hebben. Dat maakt de oostkust van Afrika een interessante mix van culturen, waarbij de moslims, christenen en hindoes al lange tijd vreedzaam samen leven.

 

Door naar Dar es Salaam, we gaan het redden voordat het echte regenseizoen in januari los barst. We weten niet welke busrit slechter was: Mtwara – Kilwa of Kilwa – Dar, beide waren gewoon vet afzien. Achteraf mochten we niet klagen, we waren in Kilwa twee vrijwilligers tegen gekomen die vertelden dat hun bus de dag ervoor tot en met de assen vast zat in de modder waardoor ze zelf in de the middle of fucking nowhere ander vervoer konden gaan zoeken. Onze aankomst in Dar es Salaam kan dus wel als een klein succesje worden gezien. Van Lusaka in Zambia naar Dar es Salaam in Tanzania kan in 3 dagen over land met de trein worden bereisd, via Malawi en het noorden van Mozambique kostte het ons 3 weken maar het heeft ons veel leukere ervaringen in Afrika opgeleverd. Een vette aanrader dus!

 

Op naar Zanzibar, voorheen een onafhankelijk Sultanaat maar sinds 1964 maakt het deel uit van Tanzania. Het eiland heeft een hele interessante geschiedenis, het was net als Kilwa al eeuwenlang een Arabisch/Perzische handelspost. Het is 200 jaar onder Portugees heerschappij geweest, maar rond 1800 nam de Sultan van Oman het bewind over het eiland over. De opleving van Zanzibar was vervolgens zo groot dat de Sultan besloot zijn hof vanuit Muscat naar het eiland te verplaatsen. Het bleef een onafhankelijk sultanaat (deels met Britse supervisie) totdat een revolutie daar in 1964 een eind aan maakte. Bij die revolutie zouden ongeveer 17-duizend moslims en Indiërs in het historische stonetown zijn omgekomen, het bloed stroomde door de steegjes naar de zee. Maar nu even geen lange verhalen, alleen een viertal leuke historische weetjes:

1) Prinses Salme (1844-1924) was een zus van de Sultan (haar moeder was een Russische concubine), ze was echter erg eigenzinnig en vluchtte het hof en het eiland en trouwde een Duitse handelaar die op Zanzibar was gestationeerd. Ze heeft haar herinneringen aan het hof opgeschreven en in 1888 uitgebracht (‘Memoirs of an Arabian Princess’). Daarmee is ze in de wereld waarschijnlijk de eerste moslimvrouw die zelf een boek heeft geschreven en gepubliceerd, daarnaast was ze de eerste vrouw die in Europa les gaf in het Arabisch en Swahili. Ze zou een rolmodel kunnen zijn voor huidige vrouwen in dit werelddeel.

2) Zanzibar is door een bizarre landenruil in Engels ‘bezit’ gekomen: de Duitsers die de kust van Tangayika bestuurden hebben in 1890 de controle over Zanzibar aan de Engelsen gegeven, dit in ruil voor het eiland Helgoland in de Noordzee! Onderdeel van deze landenruil was ook de zogenaamde Caprivistrip, dat is de hele lange dunne appendix in het noordoosten van Namibia. Kort geleden heeft een Deense parlementariër geopperd dat Namibia dit grondgebied zou moeten afstaan, aan wie was echter onduidelijk. Maar waarschijnlijk reageerde hij uit frustratie over de uitwisseling van de eilanden die in het verleden heeft plaats gevonden, Helgoland was eigenlijk Deens bezit...

3) Zanzibar en Engeland hebben in 1896 de kortste oorlog ooit tegen elkaar gevochten, Zanzibar verloor natuurlijk. Een marineschip bombardeerde en vernietigde na een ultimatum in 40 minuten het paleis van de Sultan.

4) Freddy Mercury is in 1946 op Zanzibar geboren, zijn Indiase vader werkte daar voor de Britse koloniale rechterlijke overheid. We hebben wel het steegje gevonden waar hij is geboren, de precieze huisdeur is echter niet met een plakkaat gemerkt. Het lijkt erop dat het toeristenbureau van Zanzibar niet echt de aandacht op deze voormalige beroemde inwoner wil vestigen, waarschijnlijk wegens Freddy’s toch wel aparte seksuele voorkeur.

 

Zanzibar is werkelijk een plaatje om in rond te dwalen, de steegjes worden gevuld door handelaren van Arabische en Indiase afkomst. En de steegjes worden ook flink gevuld met blanken want het is er erg toeristisch, maar voor de afwisseling vonden we dat niet erg. Op Zanzibar hebben we tijdens de feestdagen van de moslims (het einde van de Hadji, dan worden er allemaal geiten geofferd) ook ‘ons’ nieuwjaar gevierd. Bij deze dan ook aan iedereen de beste wensen voor 2007!

 

We zitten nu weer in Dar es Salaam en gaan de komende maand in een boogje om het Victoriameer reizen.

 

Aantal dagen onderweg (Dar es Salaam, dinsdag 2 januari): 107

Totaal afgelegde weg over land sinds Kaapstad: ca 19150 km

Aantal bezochte guesthouses: 35

Aantal maal de tent opgezet: 23

Al 25 stempels en 5 Visa in ons paspoort.

 

Een lijstje met hoogtepunten...

1)       Kruger National Park (Big Five, variëteit van landschap) [ZAf]

2)       Kaapstad en omgeving (Tafelberg, Hollandse historie, wijngebieden, Robbeneiland) [ZAf]

3)       Opuwa (bezoek traditionele Himbadorp) en Epupa (Waterval) [Nam]

4)       Ilha Mozambique (Christenen, Moslims en Hindoes vreedzaam op een klein eiland) [Moz]

5)       Zanzibar (slenteren door stonetown, en een goede plek om te duiken) [Tan]

6)       Great Zimbabwe (grootste ruïnestad in zuidelijk Afrika) [Zim]

7)       Rotstekeningen in Brandberg/Twijfelfontijn [Nam] en Tsodillo [Bot]

8)       Moremi Wildlive Reserve/Okavango (het ruigere werk in het wild) [Bot]

9)       Naukluft Park (duinen bij Sossusvlei en Swakopmund) [Nam]

10)   Etosha Nationaal Park (nog meer wild bij waterputten) [Nam]

11)   Matopo National Park (wandelen in het wild met neushoorn, graf Cecil Rhodes) [Zim]

12)   Victoria Falls (vallend water blijft indruk maken) [Zim]

13)   Bazaruto Archipel en Tofo (stranden, duiken) [Moz]

14)   Kolmanskop (uitgestorven diamantdorp in de woestijn) [Nam]

15)   Kilwa Kisiwani (ruïnes van voormalige handelspost van Swahili handelaren) [Tan]

16)   Golfen op Leopard Rock voor 5½ euro per persoon [Zim]

17)   Chobe National Park (veel olifanten en nijlpaarden) [Bot]

 

- De stoelgangstatistieken van Michiel/Gemma:

 overgeven: 2/2; opstopping: 0/0; dunne: 5/3

- Aantal steken/beten van spinnen, schorpioenen, teken, wespen, kwallen en slangen:

 Michiel 3, Gemma 1

- Klamboegebruik: tel reeds kwijt geraakt want het wemelt van de mozzies in Afrika...

- Aantal reizigers die we zijn tegen gekomen met malaria/bilharzia onder de leden: 5/2

- Aantal maal dat we minimaal een half uur naast de kant van de weg hebben gewacht omdat de bus gerepareerd moest worden: 7

- Diepste penetratie van de Nederlandse/Afrikaanse taal in Afrika tot nu toe: In Pemba in Mozambique is een restaurant met een Zuid Afrikaanse chef, en daar konden we nog boerewors bestellen. Dat is ruwweg 3300km van Kaapstad. De term braai (barbeque) is overigens ook nog goed bekend in Zambia en Malawi, maar wegens de aanzienlijke hoeveel moslims is de boerewors in die landen nooit goed ontvangen en is deze daar dan ook onbekend.

 

De smerigste toiletten tot nu toe:

1)       Ons guesthouse in Chiponde, die kostte dan ook maar 1 euro voor een double. Maar zowel het toilet, het guesthouse als het dorp is een somber gat op de grens met Malawi en Mozambique.

2)       Het openbaar toilet 3 meter naast de afslag naar Pemba op de weg Nampula – Nacala: onder een palmboom staan 3 rieten schotten met een ranzig doek als deur. Geen papier, water, zeep, uhhh eigenlijk niets, niet eens een WC-pot of een gat. De honden schijten met je mee!

3)       Het toilet in de 3e klas op de trein van Cuamba naar Nampula. Eigenlijk is alles uit de toiletruimte verwijderd en wordt deze als opslag gebruik voor tomaten, bananen, paprika’s en zo. Maar de passagiers proberen nog steeds door het gat in de vloer te pissen en in een wiebelende trein wordt dus alles ‘nat’. Op zich ook niet zo erg als de trein zo nu en dan wordt schoon gemaakt, maar dit is Afrika: wie maakt zich daar nu druk om...

 

Als afsluiter delen we nog met jullie 2 parels uit de Afrikaanse taal:

Een g-string is een amperbroekie, en een jetski noemen ze een waterponi.

 

Vanuit Dar es Salaam,

 

Michiel en Gemma

 

===========================

 

En de wereld keek toe...

 

Hallo allemaal,

 

Ons tweede bezoek aan Dar es Salaam was puur zakelijk: we moesten naar de Nederlandse ambassade om een brief af te halen die we nodig hebben om later een Sudanees visum te kunnen aanvragen, daarnaast hebben een pakket met de nodige souvenirs naar huis gestuurd. Vervolgens zijn we naar mogelijk de meest toeristische plek van Oost Afrika gegaan, Arusha. Helaas heeft Tanzania onderhand door hoe je westerlingen moet melken, voor iedere activiteit in de natuur moeten door westerlingen flink wat pegels worden neergelegd.

Voor het bedrag van minimaal 900 US dollar per koppie (sommigen hebben 1100 tot 1250 US betaald!) kan je in 6 dagen de Kilimanjaro beklimmen, met dik 5900 meter de hoogste berg van Afrika en de hoogste vrijstaande berg ter wereld. Om heel eerlijk te zijn was dat een grote wens van ons om te ondernemen, maar aangekomen in Arusha zagen we daar toch vanaf. Nee, het is niet te moeilijk (we hebben reeds eerder tot die hoogte geklommen) en we hadden reizigers gesproken die de top hadden gehaald en hele mooie verhalen erover hadden. Maar we hadden ook een aantal reizigers gesproken met mindere ervaringen: door sneeuwstormen onder de top moesten ze terug keren, of klimmers die 6 dagen lang 24 uur in de stromende regen hebben gelopen zonder ook maar iets te hebben gezien van de omgeving, tot zelf klimmers die halverwege alleen op de berg stonden omdat hun dragers besloten te staken. Het relatief lage slagingspercentage van ‘slechts’ 40%, de hoge prijs en de tijd die het ons zou kosten deed ons uiteindelijk besluiten deze berg links te laten liggen.

Ter vergelijking: de beklimming van de Huana Potosi in Bolivia koste ons 3 jaar geleden slechts 110 dollar per persoon, duurt 2 volle dagen, je komt boven 6000 meter en heeft een slagingspercentage van 75%!

 

Maar wij hebben voor het bedrag van 640 US dollar per koppie vanuit Arusha een tour geboekt die ons naar een van de bekendste parken van Afrika bracht: de Serengeti en de Ngorongoro. Deze parken hebben haar bekendheid voornamelijk te danken aan de Duitse onderzoeker Bernhard Grzimek. In de jaren 50 van de vorige eeuw verrichtte hij onderzoek naar de migratiepatronen van kuddedieren in Afrika, waaronder het wildebeest en de zebra. Zijn werk bleek baanbrekend te zijn voor het beheer van natuurparken in de toekomst, en aan hem hebben we te danken dat er in Afrika nog een park bestaat (in de orde van grootte als Nederland) waar de jaarlijkse migratie van ongeveer een miljoen landdieren kunnen worden waargenomen. In het regenseizoen (december – juni) bevindt de kudde wildebeesten zich in de Serengeti en de Ngorongoro. Het hoogtepunt van de migratie vindt aan het einde van het regenseizoen plaats bij de oversteek van de Grumeti rivier: de hongerige kudde moet dan een diepe rivier met krokodillen trotseren om bij de grasvelden van de aangrenzende Masai Mara in Kenia te komen. En enkele maanden later trekt de kudde wederom zuidwaarts.

Volgens kenners is januari de beste periode om de Serengeti en Ngorongoro te bezoeken: de parken zijn groen dus er zijn heel veel dieren te bezichtigen, bovendien bevindt de grote kudde wildebeest zich dan ongeveer op de grens tussen Ngorongoro en Serengeti park: je hoeft dus niet extra door de Serengeti te reizen om de kudde te aanschouwen. Het nadeel is echter wel dat het hoge gras het iets moeilijker maakt de jachtdieren te vinden.

Als extraatje bevindt zich in het Ngorongoro park een uitgestorven krater met een doorsnede van 20 km, de afdaling met de 4WD naar de kraterbodem alleen al is een belevenis (en de rit eruit is nog mooier!), in de krater bevind je jezelf in een wereld die niet meer van deze aarde lijkt te zijn: we hebben nog niet op één dag zo makkelijk zoveel verschillende dieren kunnen waarnemen. Er was hier geen hoog gras dus we konden met gemak de dieren waarnemen, nou ja noem maar op, leeuwen, olifanten, buffels, wildebeest, een hele trits bokkies, zebra’s, flamingo’s en andere vogels. Als klap op de vuurpijl ook nog 5 zeer zeldzame zwarte neushoornen voor de ogen gehad, die waren we na dik 20 dagen in verschillende wildparken te hebben doorgebracht nog niet tegen gekomen. En tijdens de trip van 4 dagen brachten we ook nog een bezoek aan Lake Manyara NP, eigenlijk omdat het tussen Arusha en Ngorongoro in ligt. Maar ook dit park is een klein juweeltje met veel verschillende dieren in een mooi landschap.

Je zou dus eigenlijk zeggen dat deze trip van 4 dagen bijna niet stuk kan, nou dat kan dus wel. Wij hadden de pech dat onze gids (bleek achteraf een groentje bij de touroperator te zijn) zich meer druk maakte om het rally rijden van zijn Toyota Landcruiser over de gravelwegen dan het gidsen van toeristen door de parken. Na 2 dagen braken bij ons de houtjes waar we continu op zaten te bijten, door zijn rijgedrag voelden we ons niet op ons gemak. Met veel te hoge snelheid scheurde hij over de gravelwegen, op de 3e dag raakte hij een greppel waardoor wij (en 2 andere toeristen) van onze stoelen werden gelanceerd. Hij bakte het zo bruin met zijn rijgedrag dat zelfs de motor (een vette turbodiesel van 4,5 liter) oververhit raakte, het koelsysteem was geen partij voor de continue hoge toeren van de motor. Wij zijn onderhand echt wel wat gewend in Afrika maar dit keer zaten we in een prachtig natuurpark: ons verzoek om rustiger te rijden om zodoende van de omgeving te kunnen genieten werd niet gehonoreerd en leidde tot heftige discussies. De gids begreep dus ook niet dat ieder argument tussen de klant en hemzelf funest is voor de verdere samenwerking. Gelukkig konden we de laatste dag op onze trip door de krater met een andere gids van dezelfde touroperator mee, we hebben alles dus met een goed gevoel kunnen afronden. Maar we hebben wel ons beklag bij de touroperator gedaan want deze knakker verdient het niet om nog vaker toeristen rond te leiden.

 

Na het bezoek aan deze parken wilden we naar het westen van Tanzania reizen, en dit keer zat het ons niet helemaal mee met het transport. Tijdens het regenseizoen waren reeds enkele bruggen ten westen van Serengeti ingestort en konden we niet met een directe bus naar Mwanza reizen. De enige optie om direct daar heen te reizen was om dat met een omweg door Kenia te doen, maar dat zou ons dan twee extra visums hebben gekost. De andere mogelijkheid om naar het westen van Tanzania te reizen was via de hoofdstad Dodoma. Omdat echter ook vanuit Arusha die directe weg ten zuiden van Babati onbegaanbaar was geworden moesten we een heel stuk ‘backtracken’ en via Moshi-Morogoro reizen. Dus een dagje voor Jan Doedel in de bus gezeten, maar 12 uur later in Dodoma begon er weer een nieuw avontuur.

Onze treinervaring van Mozambique was gaaf maar niet voor herhaling vatbaar. De trein van Dodoma naar Isaka (eindpunt Mwanza) heeft net als in Mozambique 1e, 2e en 3e klas, en ook hier waren de 1e en 2e klas reeds lange tijd uitverkocht. We kochten dus met veel twijfels een kaartje voor de 3e klas, maar gelukkig kregen we dit keer stoelen aangewezen. Vergeleken met de trip in Mozambique is dit dus een wereld van verschil, in Tanzania zitten in de 3e klas niet meer mensen dan dat er zitplaatsen zijn. Het betreden van de 3e klas was dus een ware opluchting, alles verliep voor Afrikaanse begrippen erg georganiseerd. De mensen stonden spontaan op toen we bij onze plaatsen kwamen en medereizigers hielpen mee onze bagage in de trein op te bergen, dit keer zonder ook nog de portemonnee van Michiel of Gemma te rollen. Wel jammer dat deze trein minder op tijd reed dan in Mozambique, dat kwam doordat de ontluchting van het remsysteem van de trein defect was waardoor bij iedere halte de trein zo vast als een betonblok op het spoor bleef staan. En waren de remmen eenmaal los, dan had de eenzame diesel nog alle tijd nodig om de 19 volgeladen wagons in beweging te brengen.

De grootste verbazing hadden we rond middernacht toen de trein in een onmogelijk plaatsje een uur of zo stil bleef staan. Naast de trein stonden een 50-tal eetstalletjes opgesteld, speciaal door lokalen neergezet om de trein van voedsel te voorzien. Wetende dat er slechts 1 trein per dag langs komt, blijken die mensen hier dus toch van te kunnen leven. Praktisch iedereen verliet de trein en nam zijn avondeten op het spoor, wij dus ook. Beeld je in dat we langs de trein tussen de eetstalletjes stonden, in een pikdonkere nacht slechts verlicht door sterren en de olielampjes van de eettentjes. Wat gaf het menu: gegrild vlees op stok van de kip of de koe, hardgekookte eieren, witte rijst of Indische rijst (biryani) met chapati, ‘pannekoeken’ van ei gevuld met groenten of gehakt, en thee, koffie of softdrink. Afijn, ieder eetstalletje had zijn eigen specialiteit dus je moest effe rondshoppen voor een smakelijk prakkie, maar deze gehele situatie was in ieder geval onvergetelijk en zullen we niet snel nog een keer tegen komen.

 

Met weten wij veel hoeveel uur vertraging kwamen we de dag erop aan in Isaka, gelukkig was het in ieder geval nog wel licht. En in een flits zaten we in Kahama, 45 kilometer verderop. Hier is namelijk asfalt neergelegd, sterker nog, van Isaka tot aan de grens met Rwanda ligt asfalt! Dat was dus het geheim van de smid, juist daarom wilden we naar Dodoma backtracken en vervolgens de trein naar Isaka nemen.

De volgende dag zaten we na een vlotte trip in Kigali, de hoofdstad van Rwanda, en dezelfde middag hadden we voor 375 dollar per koppie onze permissies voor de berggorilla’s geregeld, we hoefden maar een paar dagen te wachten. En die tijd vulden we door ons te verdiepen in de problemen van Rwanda.

 

De Europese machten hebben in een periode van ongeveer 35 jaar geheel Afrika opgedeeld. In 1875 bezaten alleen Portugal, de Engelsen, Fransen en de Boeren wat lapjes grond in Afrika. In 1912 waren op Ethiopië en Liberia na alle gebieden onder Europese heerschappij gebracht. Engeland is hieruit toch wel de grote winnaar gekomen, van de ruwweg 30 kolonies had zij er 15 op weten te eisen, en dat waren ook nog eens de meest rijke gebieden van Afrika: de Nigerdelta met haar palmolie, Zuid-Afrika (in 1910 zelfbestuur gekregen) met de goudvelden van de Rand en diamantkraters van Kimberley, Uganda en Kenia met haar thee- en koffieplantages, en Egypte en Sudan met haar katoenvelden. Na het verlies van Duitsland in de 1e wereldoorlog werd Tangayika (het huidige Tanzania) overgedragen aan Engeland en zo verkreeg het alsnog de aaneengesloten reeks kolonies en protectoraten van Kaapstad naar Caïro.

Iedere Europese overheerser probeerde op haar eigen manier zo efficiënt mogelijk de gebieden te besturen, en dat ging volgens de huidige maatstaven niet al te netjes. Ook al was slavernij officieel door de Europese machten afgeschaft, in Afrika werd de lokale bevolking vaak nog steeds uitgemolken, de grootste excessen vonden plaats in Congo, zowel in het Belgische als het Franse deel. Voor de binnenlandse politiek werd doorgaans gebruik gemaakt van locale heersers die de bevolking op alle mogelijke manieren in toom moesten houden. Zo bleven overwonnen sultans en lokale chiefs vaak aan de macht, mits ze naar de pijpen van de Europese overheerser dansten.

In Rwanda (en Burundi) is de Duits/Belgische interventie van de afgelopen eeuw de bron van de hedendaagse problemen. Al eeuwen lang hadden een tweetal stammen ogenschijnlijk vreedzaam naast elkaar geleefd, de Hutu (85%) en de Tutsi (15%). Aan één kant was de grens tussen de Hutu en de Tutsi nooit echt scherp geweest, ze spreken dezelfde taal, ze ‘lijken’ op elkaar, en sterker nog, doordat er huwelijken onderling plaats vonden zou men zelfs van ‘stam’ kunnen veranderen. Wel was het zo dat voor de komst van de Europeanen het merendeel van de Tutsi in het landbestuur zaten (het koningshuis was Tutsi), terwijl de Hutu overwegend agrariërs waren. Voor de verdeling van land en vee was de meerderheid van de Hutu dus afhankelijk van een minderheid van de Tutsi.

Toch leidde dit nooit echt tot een probleem, tot de komst van de Duisters. Om het bestuur van het land makkelijker te maken werden de Tutsi als elitair bestempeld en kregen deze dus voorrang bij bestuurstaken. De Hutu werden door de Duitsers in een ondergeschikte hoek gedrukt. Aan de andere kant maakte de introductie van geld door de Duitsers de Hutu minder afhankelijk van de Tutsi. Welvaart was namelijk meer dan alleen land en vee geworden, er was een alternatief gekomen voor het traditionele domein dat de Tutsi beheerden.

Het feit dat de Hutu economisch minder afhankelijk werden van de Tutsi, en het feit dat de Tutsi onevenredig meer voordeel hadden bij het landelijk bestuur onder de Duitsers, wakkerde voor het eerst de haat aan tussen de bevolkingsgroepen. Dit zou onder de Belgen (die het gebied na de 1e wereldoorlog onder bestuur kregen) alleen maar erger worden: België wilde dat de kolonie winstgevend was en zodoende kregen de Tutsi de opdracht om de voornamelijk Hutu boeren onder druk te zetten tot hogere koffieproductie. Daarnaast genoten alleen de Tutsi politieke macht en werden alleen Tutsi in staat gesteld opleidingen te volgen. De Katholieke kerk stookte het vuurtje verder op door het voorbeeld te volgen en Tutsi in het kerkbestuur een voorkeurbehandeling boven de Hutu te geven. Al voor de 2e wereldoorlog verlieten 100.000 Hutu uit ergernis hun thuisland en vestigden zich in Uganda.

Na de 2e wereldoorlog probeerde de Belgen en de kerk hun fouten recht te zetten door de macht naar de Hutu te verschuiven, en zo de Tutsi de reeds verkregen ‘rechten’ te ontzeggen. De climax werd in 1959 bereikt doordat de Hutu bevolking het Tutsi koningshuis tot afzetten dwong, de vervolgacties leidde tot de eerste genocide in het land: de Hutu vermoordden minimaal 20.000 Tutsi en 150.000 Tutsi vluchtten naar Uganda.

 

Bij de onafhankelijkheid van Rwanda in 1962 kwam er een meerderheidsregering, volledig Hutu, waarbij de Tutsi dus volledig het onderspit delfden. Sindsdien is er sprake van een ‘officiële’ haatpolitiek naar de Tutsi, ze werden door de Hutu-regering de kakkerlakken van de maatschappij genoemd. De situatie verergert in 1973 als het land af glijdt naar een militaire dictatuur, moordpartijen en zelfs kleinschalige genociden op Tutsi vinden dan regelmatig in het land plaats. Overigens vond rond dezelfde tijd in buurland Burundi iets vergelijkbaar plaats, alleen joeg daar een Tusti-regering de Hutu bevolking op.

De bom barst als vanuit Uganda in de jaren 90 door de Rwanda Patriotic Front (RPF, gevormd door nakomelingen van de gevluchte Tutsi) kleine invallen plaats vinden in Rwanda, met als doel een gelijkwaardige regering in Rwanda op te richten waarin zowel Tutsi als Hutu plaats moeten nemen. De haatpolitiek van de Hutu werpt echter haar vruchten af in april 1994: na een bizarre opvolging van geplande incidenten (het neerschieten van het regeringsvliegtuig waarbij zowel de presidenten van Rwanda als Burundi om het leven komen, als wel het vermoorden van de minister-president van Rwanda met 10 Belgische bodyguards) pakken de Hutu de machetes op.

 

Maar de internationale gemeenschap kijkt toe: de VS heeft enkele maanden daarvoor in Somalië een klap in de neus gekregen (‘Black Hawk Down’) en zat niet op een nieuwe uitglijder te wachten. Frankrijk had de afgelopen jaren juist de Hutu-regering gesteund en flink geld gestort in het leger van Rwanda, welke nu dus de genocide dirigeerde. De reden hiervoor is ook heel absurd, ondanks dat de misstanden wereldwijd al bekend waren bleef president Mitterand liever een Franstalige Hutu-regering steunen, dan een nieuwe Engelstalige Tusti-regering uit Uganda. En nog vreemder, ondanks dat het leger van de Verenigde Naties in april 1994 al meer dan genoeg manschappen in Rwanda had om de genocide te stoppen, werd deze juist ingezet om de evacuatie van Europeanen te coördineren. In 100 dagen tijd werden 937.000 Tutsi en gematigde Hutu vermoord, en evenveel Tutsi vluchtten over de grens naar Tanzania en Uganda.

Pas als de internationale gemeenschap wakker schrikt worden er massaal hulptroepen gestuurd. Maar het leed is al geleden. De RPF is Rwanda binnengevallen en de kaarten zijn omgedraaid. De Hutu bevolking vlucht nu uit angst voor vergelding massaal naar Congo, inclusief de Hutu-regering die voor het gemak reeds was verplaatst naar de grens met Congo in Gisenyi. De beelden die de meeste kennen van Rwanda zijn de tienduizenden Hutu die de grens oversteken naar Goma in Congo, onder begeleiding van het Franse leger. Het merendeel van de Hutu-rebellen zit daar nu nog steeds.

Op dit moment is er een Tusti-regering aan de macht onder leiding van Paul Kagame, de militaire leider van de RPF. Hij is in 2003 democratisch gekozen tot president van Rwanda, het is echter de vraag of de Tutsi in de toekomst ooit vrijwillig de macht zullen overdragen aan de Hutu. De RPF is namelijk een zeer sterke militaire beweging die zelfs niet heeft geschuwd in 1997 de Congo binnen te vallen en zodoende Laurent Kabila heeft geholpen in het afzetten van de dictator Mabuto. Maar de reden van de inval was ook om jacht te maken op de Hutu-rebellen die nu nog steeds vanuit Congo acties op Rwanda voorbereiden. Tot op de dag van vandaag is het grensgebied tussen Rwanda en Congo erg onrustig.

 

Zodra we Rwanda binnen reden zagen we de vluchtelingenkampen al, veel Tutsi en Hutu die voorheen buiten Rwanda in kampen zaten zijn nu in hetzelfde kamp in hun eigen land onder gebracht. Door de massale volksverhuizingen zijn veel mensen hun oorspronkelijke woning kwijt geraakt en zijn nu na 10 jaar nog steeds genoodzaakt in tenten te leven. Eigendom van huizen en grond is overigens een hele complexe zaak geworden in Rwanda, de Tutsi die in de jaren ‘50 van de vorige eeuw naar Uganda zijn gevlucht en nu zijn teruggekeerd, eisen hun eigendom op waar de afgelopen 40 jaar anderen gebruik van hebben gemaakt. En Hutu die na de genocide de moed hebben gevonden terug te keren naar hun dorp vinden vaak ook vreemden op hun eigendom. Door de gebrekkige registratie van vastgoed zijn het allemaal tijdrovende zaken voor de rechtbanken.

In Kigali hebben we een bezoek gebracht aan het Genocide Memorial Museum. Het is gevestigd op de plek waar tienduizenden doden van de hoofdstad in een massagraf zijn bijgezet. Het museum is erg aangrijpend, de stilstaande en bewegende beelden van de genocide, en de interviews van ooggetuigen zijn pijnlijk om te volgen. De tentoonstelling op de begane grond van het museum staat in het teken van Rwanda, de eerste etage staat stil bij vergelijkbare misstanden over de hele wereld in de laatste 100 jaar. Wat is de mens toch een ondoorgrondelijk wezen.

 

Nog aangrijpender was ons bezoek aan Nyamata, een plaatsje 40 kilometer ten zuiden van Kigali. In Nyamata en omgeving zijn volgens de overlevenden totaal 38.400 mensen vermoord. In dat dorp hebben we een kerk bezocht waar binnen enkele minuten 2000 mensen zijn afgemaakt. De bewaakster van de kerk sprak geen Frans of Engels, maar haar pantomime vertelde boekdelen. De mensen zijn de kerk ingejaagd welke vervolgens door het leger is afgesloten. Door de deuren zijn enkele granaten naar binnen gegooid: de gaten van de granaatscherven konden we nog in het dak zien zitten. Vervolgens zijn met machinegeweren door de ramen het merendeel van de mensen afgeslacht. Daarna is de kerkdeur geopend en zijn de overlevenden met hakmessen vermoord.

Rondlopen door de kerk is afschuwelijk, in de kerk hebben ze namelijk alleen de lijken opgeruimd, voor de rest is het gelaten zoals het was. In één kamer liggen alle bebloede kleren van de vermoorde mensen tot aan het plafond opgestapeld. Het kleed van het altaar zit nog onder het bloed en op de kerkbankjes liggen nog 10-tallen zakken met de resten van een 100-tal mensen. De muren zitten nog onder de bloedvlekken, kinderen die onder de stapels lijken konden overleven zijn door de moordenaars met de hoofden tegen de muur geslingerd. De crypte van de kerk (en achter de kerk zijn nog 2 crypten gebouwd) ligt vol met botten, de schedels zijn netjes geordend opgesteld. Aan de schade van de schedel kan vaak al het verhaal van de dood worden verteld. Gelukkig stond er enige wind toen wij de kerk bezochten, anders moet de geur in de kerk onwerkelijk zijn geweest. Niet veel later merkten we dat praktisch ieder dorp in Rwanda een vergelijkbare herdenkingsplek met massagraf heeft.

 

Afijn, genoeg ellende verteld, nu weer wat luchtigere tekst. Mocht je in Rwanda komen dan merk je ook dat het een ander land vergeleken met de buurlanden. Het is één van de dichtst bevolkte landen in Afrika (en de wereld) en het is daardoor veel beter georganiseerd. En bijna iedere heuvel is bebouwd, met huizen of met akkers, en de hoofdwegen die door “het land van 1000 heuvels” slingeren liggen er in prima staat bij. Dat komt natuurlijk voor een groot deel door de uitzonderlijk hoge hulp die Rwanda na de genocide wereldwijd heeft ontvangen, toch zijn de Rwandezen er erg trots op. En vergeet in Rwanda ook niet een bezoek aan het nationale museum in Butare te maken, ooit volledig door België opgezet en één van de betere etnografische musea van heel Oost Afrika.

Maar het klapstuk is toch wel een bezoek aan de berggorilla’s, mede door de heftige prijs een onvergetelijke ervaring. De permissie gaat vanaf juli dit jaar 500 dollar kosten dus ben er snel bij, nu is het nog een prikkie! Er zijn in Rwanda 6 families die gewend zijn aan mensen om hen heen, en per dag mogen er 8 mensen één uur met een familie rondhangen, het aantal permissies is dus erg beperkt. We gingen met 3 andere reizigers naar de zogenaamde Suza-groep, met 38 leden de grootste familie berggorilla’s in Rwanda.

De Suza-groep ligt ook wat verder weg van de bewoonde wereld, we moesten zelf ongeveer 2 uur bergop door de akkers en de jungle klimmen tot we op 3100 meter in de mist de groep berggorilla’s aantroffen die lekker aan het ontbijten was. Het ontbijt is puur vegetarisch, het bestaat iedere dag uit takjes, boombast en blaadjes, het is lastig te verteren dus ze moeten veel eten en rusten. De groep heeft één echte leider die bepaalt waar er wordt gegeten en geslapen. De sterkste van de groep zijn overigens makkelijk te herkennen, volwassenheid (en ouderdom) bij mannetjes toont zich in een grijze rug, ze hebben dan ook de bijnaam Silverback. De gorilla’s kwamen tot enkele meters naast ons lopen (aiai, weer vochtstrepen in de slip) dus we hebben aardig wat plaatjes kunnen schieten van deze bedreigde diersoort. Er zijn er wereldwijd namelijk nog maar 700 in leven op het grensgebied tussen Rwanda, Uganda en Congo.

De grootste bedreiging is het kappen van de jungle voor landbouwgrond, en het stropen van de beesten door rebellen. Zonder het werk van Dian Fossey (boek en film: “Gorilla’s in the mist”), die overigens in 1985 zelf door een stroper is vermoord, waren de gorilla’s waarschijnlijk al uitgestorven. Toen wij in Rwanda waren bereikte ons het nieuws dat in Congo rond nieuwjaar weer een gorilla door de rebellen was neergeschoten, en 4 jaar terug troffen 2 vrouwtjesgorilla’s van ‘onze’ Suza-groep hetzelfde lot. Men moet namelijk eerst het vrouwtje vermoorden wil men haar baby kunnen ontvoeren om deze te verkopen aan privé-dierentuinen van hele rijke arabieren of Amerikanen.

Na ons bezoek aan de gorilla’s zijn we nog naar Gisenyi gegaan maar een bliksembezoek aan oostelijk Congo hebben we op het laatste moment afgeblazen in verband met de ongeregeldheden van de rebellen op het grensgebied bij Goma. Dus we gingen noordwaarts naar Uganda.

 

In Uganda hebben we voor iets minder pegels (nou ja, 90 dollars per koppie is ook niet mis) een bezoek gemaakt aan de chimpansees in het Kibale National Park, de dieren die wat betreft het DNA het meest overeenkomen met de mens. Dit bezoek is niet te vergelijken met de gorilla’s (dus mocht je beiden gaan bezoeken, eerst naar de chimps, dan naar de gorilla’s) maar toch had het ook wel wat. In tegenstelling tot de gorilla’s leven de chimps voornamelijk in de bomen. Toen onze gids de familie in de jungle had gevonden waren ze ook bezig met ontbijt, 15 meter boven de grond aten ze diverse vruchten. Dat ze de resten van de vruchten op je kop gooien kan er nog mee door, maar ze pissen godverdomme ook nog op je! Nou ja, na 15 minuten hadden ze genoeg vruchten gegeten en gingen ze roetsss naar de grond toe. Dat is wel effe schrikken hoe snel die chimps de bomen uit kunnen springen, en het lawaai dat ze dan maken! Het betere uitrukken van de brandweer zullen we maar zeggen. De familie trekt dus door de jungle, wij sjokken er achteraan en 10 minuten later hebben ze een nieuwe boom gevonden. Na een superdemonstratie ‘apekooien’ begint deel twee van het ontbijt, de jongste boomblaadjes van de takken eten. Dus dit keer werden de bladloze takken op onze koppen gegooid, en gadverdamme, ze bleven maar op onze kop pissen...

 

Door naar Kampala alwaar we een visum voor Ethiopië hebben gehaald, en we hebben nogmaals een volle doos met souvenirs naar huis gestuurd. Michiel heeft nog een dag op de bron van de Nijl geraft, bij Jinja. Uhh, mocht je ooit een verzetje willen in je leven dan moet je dit gaan doen! In een dag leg je 24 kilometer af op een raft, naast een aantal grade 3 en 4 stroomversnellingen neem je 4 grade 5 stroomversnellingen! Als dit abracadabra voor je klinkt, grade 6 wordt als onbevaarbaar (lees: dodelijk) gekwalificeerd. Het raft van Michiel sloeg 2 maal om dus dat was flink zwemmen door de wasmachine, zeg maar 2 milde bijna-dood ervaringen. Kortom, vette pret, doen!

Overigens geven ze de stroomversnellingen hele typische namen waar je soms een beetje fantasie voor nodig hebt. Voorbeelden zijn ‘Point of no Return’, ‘Easy Rider’, ‘Total Grunga’, ‘G-spot’, ‘Overtime’ en ‘The Bad Place’. En één grade 6 stroomversnelling heeft de naam ‘Dead Dutchman’ gekregen, dit als eerbetoon aan een Hollander die in de jaren ’90 als een van de eersten het raften op de Nijl verkende. Hij deed dat in een tractorband waarmee hij ongetwijfeld veel respect af dwong, maar één keer overspeelde hij helaas zijn hand...

 

Dit verhaal wordt weer veel te lang maar er is ook zo veel te vertellen over Afrika, zoals weer een klein stukje geschiedenis van Uganda. Het was voor de Europese inmenging een compleet nutteloos stuk grond wat echter grensde aan het rijk van Egypte en Sudan. Vooral de Engelsen waren bang dat andere mogendheden (Duitsland, België of Frankrijk) dit gebied zou bezetten zodat ze dan controle over de bron van de Nijl zouden verliezen, de levensader van Egypte! Vandaar dat Engeland dit stuk land dus onder eigen controle brachten, maar wat moesten ze er in godsnaam mee: de Nijl bleek achteraf niet zo makkelijk te bevaren (veel stroomversnellingen en watervallen) en alles lag ver weg van de zee dus ook al kon er iets van landbouw worden ontwikkeld, het zou Engeland nooit geld kunnen opleveren. De enige oplossing was om een spoorlijn vanaf het havenloze Mombassa via het riftgebergte naar het Victoriameer aan te leggen. Dat plan werd dus eind 19e eeuw uitgevoerd, de peperdure spoorlijn kreeg al snel de naam ‘Lunatic Line’. Maar uiteindelijk bleken de vele thee- en koffieplantages die zich langs de spoorlijnen hadden ontwikkeld voor Uganda (en Kenia) dubbel dwars terug te verdienen. De hele ontwikkeling van Uganda heeft in de 20e eeuw van deze spoorlijn afgehangen. Ook de huidige hoofdstad van Kenia, Nairobi, vindt haar oorsprong in het feit dat het hoofdkwartier van de East Africa Railways zich halverwege de lijn vestigde. In Nairobi ligt dan ook het spoorwegmuseum van de voormalige East Africa Railways, daar kan je in vogelvlucht de ontwikkeling van dit spoornet zien.

 

Maar het meest in het oog sprekende aspect van Uganda is toch wel dat het sinds de onafhankelijkheid één van de meest waardeloze leiders van Afrika heeft gehad. Nou ja, het is erg moeilijk om aan te geven wie de slechtste leider van Afrika is of was, maar Idi Amin bood in de jaren ‘70 van de vorige eeuw wel extra aspecten aan zijn bestuur die zelfs andere Afrikaanse leiders schuwden. Ook hij zorgde net als andere leiders voor 100.000-en doden gedurende zijn regime. Ook hij presteerde het om de economie volledige om zeep te helpen. Maar daarnaast werkte hij ook de volledige Aziatische gemeenschap naar het buitenland, zou hij tijdens officiële gelegenheden mensenvlees hebben geserveerd, gaf hij zichzelf de titel “koning van Schotland”, en liet hij zijn soldaten praktisch alle wilde dieren in de parken neerschieten voor vlees, ivoor en huid. Hij bekeerde zich tot de Islam om oliegeld en wapens bij Gadaffi los te peuteren, waarmee hij vervolgens een nutteloze oorlog tegen Tanzania is begonnen.

Het vreemdste verhaal was de kaping van 105 Israëliërs en een Frans vliegtuig op het vliegveld van Entebbe in juli 1976. Idi Amin zou namens de kapers onderhandelen met Israël over de vrijlating van gevangenen in onder andere Palestina en Europa. Mooi niet dus, Idi Amin was namelijk anti-Israël en de Ugandezen werkten mee aan de kaping, en de Israëlische geheime dienst wist dat natuurlijk. Toevallig bleek dat de vliegtuighal van Entebbe (waar de kapers en gegijzelden zaten) in het verleden door Israëlische aannemers te zijn neergezet, dus de Mossad bouwde in sneltreinvaart een replica in de Israëlische woestijn en ze kon zo perfect een reddingsoperatie voorbereiden. Met 5 transportvliegtuigen landden 200 man van de Israëlische geheime dienst midden in de nacht op Entebbe, met een zwarte Mercedes en enkele Landrovers reden ze naar de vliegtuighal toe. De kapers en de Ugandese militairen dachten dat ze met de officiële stoet van Idi Amin zelf te maken hadden, doch binnen een uur verlieten bijna alle Israëliërs per vliegtuig Uganda. Alle 8 kapers en nog eens 20 Ugandese militairen waren vermoord, bovendien werden alle straaljagers die op Entebbe waren gestationeerd vernietigd. Idi Amin had enorm geblunderd en liep wereldwijd heel veel gezichtsverlies op, en voor Israël (en Yitzhak Rabin in het bijzonder, hij gaf goedkeuring voor de reddingsoperatie) was deze bevrijdingsactie met ‘slechts’ 3 Israëlische doden een enorme opsteker. Een van de doden was Yonathan Netanyahu, de commandant van de commando’s die de bevrijding uitvoerde. Wie is dat nu weer zal je zeggen, nou zijn jongere broer Binyamin werd in 1996, één jaar na de moord op minister-president Yitzhak Rabin, gekozen tot politiek leider van Israël.

We dwalen af, dus effe afsluiten: Idi Amin is uiteindelijk in 1979 afgezet en overleed een paar jaar terug in ballingschap in Saoedi Arabië. Mocht je meer willen weten over het leven van deze dictator, ga dan het boek “The Last King of Scotland” lezen.

 

We arriveerden in Nairobi op de sluitingsdag van het World Social Forum, een jaarlijkse bijeenkomst die in het teken staat in het verminderen van de armoede in de wereld. We troffen een Zwitserse journalist op ons guesthouse en met haar zijn we de sloppenwijk Korogocho van Nairobi ingegaan en zijn in een door de WSF georganiseerde mars via de wijk Kariobangi naar het centrum van Nairobi gelopen. Het was heel bijzonder om in een wandeling van 12 kilometer door zowel een van de armste wijken van Nairobi en de modernste binnenstad van oostelijk Afrika te lopen. Het maakt ons nog meer duidelijk hoe groot het verschil tussen arm en rijk is, en het maakt je moedeloos omdat we weten dat het nog héél lang gaat duren voordat dat verschil is overbrugd.

Maar we genieten nog even van de binnenstad van Nairobi, één van de grootste en modernste steden die tussen Kaapstad en Caïro in ligt. Lekkere restaurantjes en een paar goede musea. En de safari’s laten we allemaal links liggen want we hebben onderhand meer dan genoeg beesten en parken in Afrika gezien.

Een minpuntje is dat we al een paar bezoekjes aan een kliniek hebben gebracht omdat Gemma een paar dagen ziek is, maar ze heeft zojuist de juiste medicijnen gekregen zodat we hopelijk snel weer de draad kunnen oppakken, op naar Ethiopië.

 

Aantal dagen onderweg (Nairobi, zondag 28 januari): 133

Totaal afgelegde weg over land sinds Kaapstad: ca 25700 km

Aantal bezochte guesthouses: 45

Aantal maal de tent opgezet: 26

Al 31 stempels en 9 Visa in ons paspoort (we hebben alleen nog een visum voor Sudan nodig).

 

Een lijstje met hoogtepunten...

1)       De parken Serengeti, Ngorongoro en Manyara (de hoeveelheid verschillende dieren) [Tan]

2)       Kruger National Park (Big Five, variëteit van landschap) [ZAf]

3)       Primaten in het hart van Afrika (berggorilla’s en chimpansees) [Rwa/Uga]

4)       Kaapstad en omgeving (Tafelberg, Hollandse historie, wijngebieden, Robbeneiland) [ZAf]

5)       Opuwa (bezoek traditionele Himbadorp) en Epupa (Waterval) [Nam]

6)       Ilha Mozambique (Christenen, Moslims en Hindoes vreedzaam op een klein eiland) [Moz]

7)       Zanzibar (slenteren door stonetown, en een goede plek om te duiken) [Tan]

8)       Great Zimbabwe (grootste ruïnestad in zuidelijk Afrika) [Zim]

9)       Rotstekeningen in Brandberg/Twijfelfontijn [Nam] en Tsodillo [Bot]

10)   Moremi Wildlive Reserve/Okavango (het ruigere werk in het wild) [Bot]

11)   Naukluft Park (duinen bij Sossusvlei en Swakopmund) [Nam]

12)   Etosha Nationaal Park (nog meer wild bij waterputten) [Nam]

13)   Matopo National Park (wandelen in het wild met neushoorn, graf Cecil Rhodes) [Zim]

14)   Victoria Falls (vallend water blijft indruk maken) [Zim]

15)   Bazaruto Archipel en Tofo (stranden, duiken) [Moz]

16)   Kolmanskop (uitgestorven diamantdorp in de woestijn) [Nam]

17)   Kilwa Kisiwani (ruïnes van voormalige handelspost van Swahili handelaren) [Tan]

18)   Golfen op Leopard Rock voor 5½ euro per persoon [Zim]

19)   Chobe National Park (veel olifanten en nijlpaarden) [Bot]

 

- De stoelgangstatistieken van Michiel/Gemma:

  overgeven: 3/2; opstopping: 0/1; dunne: 6/4

- Aantal steken/beten van spinnen, schorpioenen, teken, bloedzuigers, wespen, kwallen en slangen:

  Michiel 3, Gemma 1 (we weten ze nu aardig te vermijden...)

- Klamboegebruik: tel reeds kwijt geraakt want het wemelt van de mozzies in Afrika...

- Aantal reizigers die we zijn tegen gekomen met malaria/bilharzia onder de leden: 5/2

- Aantal maal dat we minimaal een half uur naast de kant van de weg hebben gewacht omdat de bus gerepareerd moest worden: 7 (onveranderd met de vorige mail, oostelijk Afrika heeft dus betrouwbaarder vervoer dan zuidelijk Afrika!)

- Diepste penetratie van de Nederlandse/Afrikaanse taal in Afrika tot nu toe: culturele termen zijn in Tanzania en Kenia niet meer terug te vinden, wat nu nog rest zijn de woorden met geologische en biologische achtergrond: kleine rotsformaties in Serengeti National Park in Tanzania worden op informatieborden aangeduid als ‘koppies’ (kleine hoofdjes). Daarnaast hebben namen van veel wilde dieren in Kenia en Tanzania nog hun oorsprong uit het Afrikaans: wildebeest, hartebeest, klipspringer, aardvark, steenbok enzovoort. Toch nog ruwweg 4000 km hemelsbreed vanaf Kaapstad, maar veel noordelijker zal onze taal niet meer reiken.

 

Dan hebben we nog een ergernissen top 3:

1.       Het levensgevaarlijke rijgedrag van de mensen dat zelfs Azië en Amerika lijkt te overtreffen, doch vergelijkbaar is met India. Te zwaar beladen minibusjes met vaak het stuur aan de verkeerde kant, maar wat maakt dat uit als je toch helling op en voor een blinde bocht gaat inhalen... we hebben al menig busje op haar kant in de berm zien liggen.

2.       De hoeveelheid mensen die ze in een busje van het formaat Toyota Hiace stoppen. In Nederland wettelijk maximaal 8 passagiers plus één chauff, wij hebben reeds meegemaakt dat we totaal met 26 volwassenen (en in Afrika ben je vanaf je 12e al volwassen...) in zo’n busje zijn gepropt, uhhh inclusief bagage. Medereizigers hebben reeds 28 personen in zo’n minibusje geturfd, maar daar zaten ook baby’s tussen dus dat is een beetje smokkelen op de statistiek.

3.       Hoogst corrupte verkeerspolitie die langs de straat alleen bezig is met auto’s en busjes te stoppen om geld van de chauffeurs los te peuteren, zonder dat ze eigenlijk op de vorige 2 punten acteren. De positieve uitzondering hierop is Rwanda, zowel voor gevaarlijk rijgedrag als meer dan 19 personen in een minibus laat de politie de chauffeur dokken.

 

Dan nog wat sanitaire observaties aan het einde, we hebben er weer eentje gevonden die je zelfs in noodgevallen links moet laten liggen: het toilet van Iftin Lodge in Eldoret (Kenia), gadverdamme, waarom maakte juist onze nachtbus daar een sanitaire stop. Nou ja, het gat was in ieder geval gratis en gelukkig was het pikkedonker, toch liet de geur weer weinig aan de verbeelding over.

 

En dan de ‘vliegende toiletten’ van Nairobi:

De sloppenwijken van Nairobi moeten tot nu toe toch wel de ranzigste zijn in Afrika. Volgens een reiziger die Kibera bezocht (wij hadden een bezoek gebracht aan de ‘minder’ slechte wijken Korogocho en Kariobangi) is het grootste probleem dat er een schrijnend tekort aan stromend water en riool is. De mensen gaan dus niet in hun eigen huis/erfje pissen en schijten, maar doen dat in een plastic zakje. Na de behoefte knopen ze die dicht en slingeren ze die zo ver mogelijk over de andere sloppen heen. De uitwerpselen belanden dus op de daken van de buren, maar ze krijgen zelf natuurlijk ook de zakjes van hun buren te verwerken. Sindsdien hebben wij een hele andere kijk gekregen op de vele plasticzakken die we in sloppenwijken op de grond zien liggen.

De uitwerpselen liggen dus op de daken van de slopenwijken in de hete zon te verteren, maar dat alles heeft geen eeuwig leven. Op het moment dat het gaat regenen wordt de sloppenwijk wakker, men probeert dan namelijk zoveel mogelijk water te verzamelen dat van de daken af stroomt, er is immers amper waterleiding aangelegd. Dat water gebruiken ze dan om te wassen en te koken, de smakelijkheid behoeft geen verdere toelichting.

Nu zijn er in de sloppenwijken ook restaurants aanwezig en die schijnen best goed eten te kunnen serveren. Het belangrijkste is echter om te weten waar ze het water vandaan halen: slaan ze flessen mineraalwater in en wordt daar mee gekookt, of verzamelen ze het regenwater van hun eigen dak? De manier om daar achter te komen is om eerst met de eigenaar van het restaurant te praten: is het een schriel mannetje, dan moet je een andere plek zoeken. Is het een gezonde dikke neger, dan zal zijn eten hoogst waarschijnlijk in betrouwbaar water zijn klaargemaakt...

 

Vanuit Nairobi,

 

Michiel en Gemma

 

===========================

 

Bloed, zweet en feesten,

 

Hoi hoi,

 

We bleven wat langer in Nairobi zitten omdat Gemma serieuze problemen had opgelopen met haar stoelgang, een paar bezoekjes aan een kliniek en wat pilletjes later liep alles gelukkig weer gesmeerd. Daarnaast probeerden we voor de 3e keer (na Zambia en Tanzania) bij een Sudanese ambassade een visum aan te vragen, en dat verliep ook niet vlot. Nadat ons paspoort 2 dagen bij de ambassade op een of ander bureau op de stapel had gelegen, konden ze ons nog steeds niet vertellen of we wel of geen visum zouden krijgen, en zo ja hoe lang het dan zou duren. Alles moest namens via Khartoum lopen, ja dat zal wel maar volgens ons hadden ze nog gene ene drol uitgevoerd. Toen we teleurgesteld ons paspoort bij de ambassade terug namen, hebben we meteen dezelfde middag een minibusje naar het noorden genomen, we hebben namelijk nog wat kilometers af te leggen.

Een dag later zaten we in Isiolo, voor Keniaanse begrippen al een grensstad al ligt Ethiopië nog zo’n 500 kilometer verderop. Ten noorden van Isiolo woont een mengeling van kleurrijke stammen uit Somalië, Ethiopië en Kenia zelf, en als erfenisje van de Europese kolonisatoren oefent formeel Kenia in dit gebied bestuur uit. Nou ja, mocht er überhaupt iemand in dat gebied belasting betalen dan verdwijnt het geld waarschijnlijk in de zakken van een dikke neger in Nairobi, maar verder heeft de hoofdstad niet al te veel controle over het gebied. Maar wat wil je als ze er geen infrastructuur aan leggen of geheel niets in het gebied investeren, dan blijven de lokale stammen natuurlijk vrij spel houden. Het is bij vlagen een vrij gebied voor rebellen en bandieten die héél goedkoop (zeg 6 US dollar, maar ten tijden van droogte voor één brood) Russische geweren kunnen kopen die door Somaliërs in Kenia worden gedumpt. Gelukkig is het nu wat rustiger in het gebied en kan er zonder militaire begeleiding door het gebied worden gereisd, dat is namelijk wel eens anders geweest.

Afijn, vanaf Isiolo rijden er geen bussen naar Ethiopië (hoewel, héél soms ergens op een willekeurige weekdag wil er wel eens iets rijden, misschien...) en de beste manier om de laatste 500 km te overbruggen is door op een vrachtwagen mee te liften. Wij hadden een onderhandelaar ‘geregeld’ die voor ons in de avond en de nacht de gesprekken met de diverse chauffeurs zou doen, als hij een deal had dan zou hij ons wekken, zeg midden in de nacht tussen 11 en 5 uur.

Wij werden dus om half 4 gewekt, binnen 10 minuten alles inpakken en buiten klaar staan. Helaas had onze onderhandelaar de zaak verprutst, we wilden persé 2 plekken in de cabine naast de chauffeur, niet boven/tussen de lading, en daar wilden we anderhalf maal de gangbare prijs voor betalen. Dit omdat de rit gemiddeld 36 uur gaat duren, een beetje comfort konden wij ons wel veroorloven. Maar toen wij midden in de nacht bij onze vrachtwagen kwamen bleken de zetels naast de chauffeur al te zijn bezet door mensen die 1½ maal meer dan ons hadden geboden per stoel: wij betaalden ca 15 euro per persoon, zij hadden de markt verpest door 25 euro per persoon te bieden (het waren overigens Kenianen, niet andere reizigers).

Gelukkig kwam er op dat moment onverwacht een vrachtwagencombinatie binnen rijden waar niemand van het dorp op had gerekend: Ethiopische chauffeurs, volgeladen op weg naar hun thuisland. Ze moesten niets hebben van Kenianen/Somaliërs en weten wij veel, maar 2 blanken in dit gat wilden ze graag uit de brand helpen en ze boden ons een lift aan naar de grens, voor de afgesproken 15 euro per persoon. Super.

 

De trip was gewoon een belevenis, dit lijkt op dwars door Afrika reizen voordat het echt werd ontwikkeld. De weg was één van de slechtste wegen die we hebben bereden in Afrika, waarschijnlijk ooit door de Britten aangelegd om de grens met Ethiopië in de gaten te houden, doch na hun vertrek minimaal onderhouden. En onze vrachtwagencombinatie bleek 40 ton ijzerplaten, plus een paar ton koper en diesel als lading te hebben, samen met de vrachtwagen en aanhanger zelf een combinatie van dik 55 ton! Dat hield dus in dat er nooit sneller dan 20 km per uur kon worden gereden. Naast de slechte kwaliteit van de weg was ook deel van de reden dat de aanhanger (met de helft van de lading) niet geremd was. We bedoelen natuurlijk dat de aanhanger wel remmen had maar het was kennelijk niet nodig deze op de truck aan te sluiten. Bovendien was er al een set bladveren van de aanhanger gebroken en die repareer je ook niet zomaar als er nog 20 ton ijzer in het bakkie ligt. Wel goed dat we 2 chauffeurs hadden dus dat zou in ieder geval continu doorrijden betekenen tot aan de grens.

Maar als we de derde lekke band (nou ja lek, het wiel was gewoon aan flarden gescheurd door de scherpe stenen op de weg...) oplopen en één van de chaufs ziek wordt van de chat (een hallucinerend blad dat hier wordt verbouwd) die hij tot zich nam om ‘wakker’ te blijven, besluiten ze toch maar na 370 km ergens in de middle of nowhere 7 uur te gaan slapen. We moesten nog 130 km ploegen.

 

In Moyale, de grens met Ethiopië, kwamen we volgens planning aan, 37 uur na vertrek, we konden om 17.00 uur nog net de grens met Ethiopië over. De dag erop blijkt het mogelijk te zijn om 700 km in één dag in Afrika af te leggen, laat in de avond zaten we al in de hoofdstad Addis Abeda. En de volgende ochtend zijn we meteen naar de Sudanese ambassade gelopen, we hadden nog wat zaken te regelen.

 

Het eerste bezoek bleek wéér een valse start te zijn, in de ochtend werden we met 50 andere mensen gewoon de straat op gestuurd omdat de vetnekken van de ambassade de hoeveelheid werk niet meer konden overzien: ze moesten rusten en vroegen ons om 3 uur in de middag terug te komen.

Diezelfde 50 man staat in de middag voor de poort van de ambassade te wachten, en wij mochten dit keer van een stukje discriminatie proeven... waar we eigenlijk geen moeite mee hadden: we mochten namelijk vooraan in de rij staan toen eindelijk de poort open ging. In de ochtend hadden we nog duidelijk gevraagd welke kopieën en papieren we nodig hadden voor de aanvraag van het visum, waarom wij dat vroegen weten we ook niet meer want in de middag bleek dat we weer andere kopietjes nodig hadden. Sjezus... nou ja de straat op gerend en weer wat kopietjes gedraaid van papieren waar echt geen enkele hond ooit naar zal gaan kijken, in ieder geval niet voordat we al lang Sudan hebben verlaten. Dit is echt bureaucratie op zijn best, deze komt hoog in de irritatielijst.

Maar het belangrijkste voor ons was dat een dikke neger in een nog ruimer pak achter een groot zwart bureau met een PC (die uit stond) ons vertelde dat we konden gaan betalen: 61 dollar per persoon, alleen Allah weet waar dat geld heen gaat. Maar wat maakt het uit, het is ons laatste visum voor Afrika en we mogen het de volgende ochtend komen afhalen.

 

Mooi niet dus, de volgende dag stonden we om 9 uur weer bij de ambassade van Sudan in Addis, ze laten ons binnen maar dit keer geen voorkeursbehandeling: dezelfde 50 man van de dag ervoor leken nog steeds in de rij te staan, en wij mochten achteraan aansluiten. Na een uur kreeg Michiel de vent die de stempelhandel doet te spreken. Nu blijkt (natuurlijk) plots het paspoort zoek te zijn, dus hij kan ons paspoort met visum niet teruggeven. Nou ja, zo slecht waren de ogen van Michiel ook weer niet, hij zag de paspoorten met de aanvraagformulieren 4 meter verderop op een bureau liggen, maar dat mocht niet baten. We moesten vanmiddag maar weer terug komen, maar als dat een probleem is dan kon Michiel met ‘de directeur’ Mr El Waleeb praten.

Kijk, dat heeft zin, van andere reizigers hadden we al gehoord dat na een gesprek met mijnheer El Waleeb plots de stroop erg dun zou worden, dus Michiel loopt bij hem het kantoor binnen. Tjonge jonge, een nog dikkere neger, die verbaasd was dat wij een toeristenvisum zouden krijgen. Het maakte ons eigenlijk op dit moment helemaal niet meer uit welk type visum we kregen: er was een principekwestie. Wij hebben 122 dollars betaald, ons visum is toegezegd en we zouden het nu, vandaag, mogen ophalen, maar we worden aan het lijntje gehouden. Dat werd mijnheer El Waleeb ook iets te veel dus hij laat zijn thee staan en loopt direct het visumkantoor binnen. Er worden wat commando’s gegeven en er gaat eindelijk iemand voor ons aan het werk: in 10 minuten zou het gereed zijn, een dienst waar Michiel mijnheer El Waleeb hartelijk voor bedankte.

Nog eens 3 kwartier gewacht natuurlijk, maar uiteindelijk komen er 2 paspoorten te voorschijn. Snel checken en ja hoor, we hebben een transitvisum van 2 weken voor Sudan gekregen. Na 8 bezoekjes aan diverse Sudanese ambassades in Afrika ligt er nu niets meer in de weg om onze reis over land van Kaapstad naar Caïro af te maken.

 

Afijn, wij dus in een opperbeste stemming, maar wat gaan we doen met de resterende tijd in Ethiopië. We wilden de hoogtepunten van het land bezoeken en die liggen helaas aardig verspreid: om er toch het maximale uit te halen hebben we voor 13 dagen een 4WD gehuurd. Auw, dat doet inderdaad pijn want zo’n bakbeest met chauffeur huren in Ethiopië is toch nog een prijzig klusje, maar we slikten dit pilletje maar. Eerst nog een bezoek gebracht aan de belangrijkste zaken van Addis Abeba: St George Cathedral waar de laatste Ethiopische keizers zijn gekroond, het etnologisch museum welk in het voormalige paleis van Haille Selassie is gevestigd, de Trinity Cathedral waar Haille Selassie is bijgezet, en het Nationale Museum met een replica van de botten van Lucy (in the Sky ...). Alles geeft een goed beeld over de cultuur en geschiedenis van Ethiopië, kortom bezoeken dus.

 

Het bijzonderste van de geschiedenis Ethiopië is overigens dat het samen met Liberia het enige Afrikaanse land is dat nooit door een Europese macht is gekoloniseerd. Nu lagen daar een paar redenen achter:

Ten eerste was de keizer van Ethiopië ten tijde van de opdeling van Afrika een uniek figuur vergeleken met andere Afrikaanse leiders: keizer Menelik had in de 19e eeuw namelijk dezelfde diplomatieke gaven als de Europese leiders, zo speelde hij Engeland, Frankrijk, Italië en zelfs de Mahjist van Sudan tegen elkaar uit, dit om zijn eigen rijk te behouden. Bovendien had hij de Zwitser Alfred Ilg in zijn hofhouding opgenomen, door zijn Europese contacten was de keizer vaak op voorhand gewaarschuwd over wat de Europeanen van plan waren, bijvoorbeeld van de komende aanval van de Italianen op zijn rijk in 1896.

Een andere reden was dat de Italianen gewoon niet eens fatsoenlijk een koloniale oorlog kon winnen: als Italië in 1896 bij Adwa een poging doet om het Ethiopische leger van Menelik te verslaan, nemen ze een tactisch foute beslissing: Italië had aan de kust een klein leger van 12.000 man op de benen gebracht, Menelik had zijn hele leger van 100.000 man 2000 kilometer naar het noorden van het land gevoerd. Ieder leerboek over oorlogsvoering zegt dat als de aanvoerlijnen van je tegenstander heel lang zijn, je waarschijnlijk niets hoeft te doen om een overwinning af te dwingen: creëer een padstelling en je tegenstander zal verhongeren. Maar op het moment dat Menelik met zijn veldheren aan het overleggen was welke overgaveregeling ze met de Italianen moesten aanvaarden (hij had nog maar 3 dagen eten over voor al zijn manschappen) liepen de Italianen na een navigatiefoutje in de nacht het kamp van Menelik binnen. Het Italiaanse leger werd dus weggevaagd en spoedig erkenden alle Europese machten de grenzen van Ethiopië.

 

Je merkt dus aan heel veel zaken dat Ethiopië een ander land is dan de landen die we reeds hebben bezocht: minimale Europese invloeden (al heeft Italië tijdens 5 jaar overheersing van 1936-1941 aardig aan de weg getimmerd), het heeft een compleet eigen alfabet en taal, een uniek Orthodox-Christen geloof en een eigen keuken (met weer wat Italiaanse invloeden). En het voormalige koningshuis zou 1000-en jaren oud zijn, het zou direct afstammen van koning Salomo en koningin Sheba!

Het beste van Ethiopië is misschien wel een bezoek aan de Omo-vallei in het zuidwesten van het land waar de grootste verscheidenheid van mensenstammen ter wereld wonen: de Karo, Hamer, Mursi, Arbore, Dorze om er maar een paar te noemen. Tjonge jonge, je kijkt je ogen uit hier, je wordt gewoon teruggegooid in het ijzeren tijdperk. De meeste stammen zijn onderhand wel aardig gewend aan de bezoekende toeristen en vragen dus voor iedere foto geld (in de orde van 10-25 eurocent), dat is op zich wel een teleurstelling. Als je dat wilt voorkomen moet je naar erg afgelegen dorpen lopen die zich op de westoever van de Omo-rivier bevinden, maar dan ben je wel een paar weken zoet met reizen.

Wij hadden echt enorm geluk dat we in Turmi tegen een ceremonie aanliepen welke de Hamer-stammen voor hen zelf in ere houden: het ‘bewandelen van de stieren’ ofwel ‘jumping the bulls’. Dit is heel erg moeilijk te beschrijven maar we doen een korte poging.

 

Het gaat voor de mannen om een inwijdingsritueel waarbij ze aan de stam tonen dat ze geschikt zijn om te trouwen. Hierbij worden door de stam een 10 tot 15 tal stieren naast elkaar gezet en bij de bek en staart vastgehouden. De persoon in kwestie moet de stieren 4 maal naakt over de ruggen bewandelen, spectaculair om te zien dus. En toen wij er waren vond voorafgaand aan dit ritueel een traditionele huwelijkszegening van een ander stel plaats. Hierbij werd onder andere een geit geslacht waarna de dorpsoudste de lever ‘ging lezen’ om de toekomst van het pas getrouwde stel te voorspellen, nou ja, of iets dergelijks, beeldt het je maar in. Tijdens de zegening moest de vrouw ook al haar ijzerwaar (dat zijn haar ‘juwelen’) aan de familie van de man afgeven, ook dat gaat gepaard met de nodige rituelen.

Maar de grootste verbazing en bewondering ging toch wel uit naar de vrouwen van de Hamer-stam die om respect te winnen een pijnlijke praktijk er op na houden: ze laten zich door een twijg op de rug slaan en dat gaat er ‘kletsss’ snoeihard aan toe. De enige die de vrouw mag ‘bezwepen’ is haar broer of naaste familie, deze is zelf weer verantwoordelijk voor het verzamelen van de zweepjes. Daar vullen de mannen de dag ervoor de hele dag mee want een zweep gaat doorgaans maar één keer mee. En eerlijk waar, de vrouwen vragen om te worden ‘beslagen’ en ze lachen erbij! Het bezwepen is een serieuze zaak, dat moet zo hard mogelijk gebeuren anders vraagt de dame om een nieuwe behandeling. Alle ruggen van de jongere vrouwen liggen bebloed open, het huidsvlees is duidelijk zichtbaar. Er wordt zo hard geslagen dat de twijg doorgaans in tweeën splijt, er gaan er heel wat doorheen. Soms blijft een deel van de twijg zelfs in de rug van de vrouw hangen, de splinters trekken de vrouwen bij elkaar uit de huid. Om de pijn te verdrijven lijken ze in een soort trance te raken door intensief te dansen in de hitte. Ze zijn volledig bezweet en het mengsel koeienvet en zand dat ze door de haren zijn gesmeerd loopt hierbij samen met het bloed uit over hun hele lichaam, kortom het is één groot feest.

Uhhm, lezers, het gaat dus om het resultaat: alle vrouwen van de Hamer-stammen hebben grote littekens over de ruggen lopen. Hoe meer ze er hebben en hoe erger ze eruit zien, des te meer respect ze afdwingen bij de andere vrouwen binnen de stam. En die vrouw die het meest kan verduren is natuurlijk geliefder bij de mannen, al moet ze daarnaast natuurlijk ook nog snoeihard kunnen werken. Kortom, een hele aparte cultuur hier en de ‘jumping of the bull’ was een traditioneel feest van de Hamerstammen die ons een onvergetelijke ervaring van Afrika heeft opgeleverd!

 

In Jinka is een goed klein museum over deze lokale stammen ingericht, daar kan je nog meer leren over de tradities. In sommige stammen worden de vrouwen dus ook besneden en we willen jullie toch ook vertellen welke reden hier achter zit. Het is namelijk niet (zoals in Islamitische traditie?) bedoeld omdat de mannen/vrouwen het achterblijvende littekenweefsel mooier vinden dan een ‘echte’ vagina, dan wel dat het gebrek aan genot de vrouw trouw zou maken aan de man. De redenen die de vrouwen hier hebben om zich te laten besnijden zijn divers: sommige vrouwen vinden zelf dat de clitoris een mannelijk aanhangsel is en om als ‘echte vrouw’ door het leven te gaan willen ze deze verwijderen. Daarnaast zijn er stammen waarin de vrouwen van mening zijn dat ze zich met een clitoris als ‘wilden’ gedragen en laten ze deze dus verwijderen om zich zodoende als ‘mens’ dichter bij de stam staan. En soms is het heel banaal om respect af te dwingen binnen de stam door de pijn van een besnijdenis te ondergaan, vergelijkbaar met de lidtekens op de rug dus. In alle gevallen lijken de vrouwen dit dus vrijwillig te ondergaan en forceren de mannen ze dit niet om het te laten doen. Nou ja, ook niet helemaal waar natuurlijk, cultuur dwingt de mens zelf dus soms ook tot pijnlijke praktijken.

 

We hebben naast de Hamer nog meer stammen in het zuiden van Ethiopië gezien, de een weer bijzonderder dan de andere. Als je er nog meer van wilt weten dan wordt het eigenlijk hoog tijd dat je zelf ook maar eens daar heen gaat om het zelf te zien.

 

Zo, terug naar het noorden, via Addis Abeba zijn we naar Lalibela gereisd. Aldaar kun je de grootste concentratie kerken in de wereld vinden die volledig uit de rotsen zijn uitgehakt, 11 in totaal. Koning Lalibela wilde namelijk eind 12e eeuw van zijn hoofdstad een nieuw Jeruzalem bouwen nadat de moslims deze stad in 1187 hadden veroverd. Nou het ziet er wel iets anders uit dan gepland maar wat hij heeft achter gelaten is iets unieks voor de hele wereld! De hoofdstad van Ethiopië is het allang niet meer maar de kerken en de zingende priesters bestaan er nog steeds. Het is nog steeds een hele belangrijke pelgrimsplaats voor Orthodox-Christenen, maar ook voor een ongelovige is het een zeer bijzondere plek om te bezoeken. Van een vergelijkbare prestatie en schoonheid zijn overigens de uitgehakte tempels van Petra in Jordanië of die van Ajanta en Ellora in India.

 

We zijn vervolgens Ethiopië overgestoken naar Gondar, ook een voormalige hoofdstad van Ethiopië. In de stad kan je een bezoek brengen aan de oude paleizen van de keizers, in een ommuurd gebied liggen er een 6-tal naast elkaar. En vlak buiten de stad kan je een bezoek brengen aan een mooie beschilderde kerk, nou ja, het zal wel, we hadden tijd tekort om heel Ethiopië te bezoeken dus dat moeten we dan misschien nog eens over doen. Na 13 dagen zette onze chauffeur ons af op de grens met Sudan.

 

Sjezus, wat zoeken wij in Sudan. Nou niet veel maar we komen er wel doorheen willen we over land naar Caïro gaan. Dus we doorlopen alle gewoonten van het land, te beginnen met de grensovergang waar we weer van de nodige bureaucratie mochten proeven. Nieuw voor ons was de registratie bij de veiligheidspolitie, compleet met het afgeven van onze vingerafdrukken!

En vervolgens moesten wij ons binnen 3 dagen laten registreren in de hoofdstad Khartoum, anders komen we het land niet eens meer uit. Allemachtig, wat is dit nu weer, dit geneuzel heeft ons weer 2 uur gekost, we hebben voor een stuk of 5 verschillende kantoortjes gestaan en weten wij veel welke stempels moeten halen, en pfff, nog eens 42 Amerikaanse dollars per persoon kunnen dokken. En we worden hier geen ‘foreigner’, ‘tourist’, ‘visitor’ of zo genoemd, nee, uit gastvrijheid noemen de bureaucraten ons ‘alien’! Sudan is nu toch wel echt nummer 1 met het samenvoegen van incompetente mensen in één overheidsgebouw, en ze is samen met Zimbabwe gedeeld nummer 1 in het lospeuteren van geld van buitenlanders ten behoeve van het vullen van de eigen zakken. Zo hebben ook de historische ruïnes van Meroë en Naga ten noorden van Khartoum beiden een intree van 10 dollar per persoon, zonder dat je ook maar iets terug ziet van bijvoorbeeld een papiertje met informatie.

 

Maar goed, positief blijven, de huidige regering is nu eenmaal incompetent en voert een politiestaat. Met het westen in Darfur en Tsjaad hebben ze problemen, en over het zuiden (ongelovigen en christenen) lijken ze de macht al bijna te hebben verloren. Toch heeft Khartoum iets, al was het maar de naam en de locatie op de samenloop van de Witte en de Blauwe Nijl. De stad is relatief jong, gesticht in 1821 als buitenpost van Egypte dat toen onder heerschappij van het Ottomaanse Rijk lag. Met de opening van het Suez kanaal kregen Frankrijk en Engeland als maar meer interesse in Egypte omdat het een transportcentrum werd van de wereld. Met de invloed van Egypte steeg dus ook de interesse in de bovenloop van de Nijl, het huidige Sudan.

Hier kunnen leuke verhalen over worden geschreven, de kleurrijkste is toch wel die van Charles Gordon, een engelse generaal die halverwege de 19e eeuw leefde. Hij schopte het ver in zijn leven, zijn biografie spant de hele wereld. Na diverse veldtochten door China voor de keizer van China verkreeg hij onder andere de hoogste militaire Chinese titel die toen voor buitenlanders werd toebedeeld. En hij viel ook in goede aarde bij de Sultan van het Ottomaanse Rijk, zo kreeg hij na wat diplomatiek geschaak het volledige bestuur van Sudan onder zijn hoede, met de bijbehorende titel Pascha. En op het thuisfront in Engeland was hij ook zeer geliefd, tijdens zijn leven was hij al populair onder het volk en zelfs koningin Victoria heeft hem ooit haar ‘lievelingsgeneraal’ genoemd.

Maar de vestiging van Charles Gordon in het paleis van Khartoum was formeel een zaak van het Ottomaanse Rijk, niet van de Engelsen. Toen de Mahjist in Sudan in 1884/1885 onder leiding van Muhammad Ahmad in opstand raakten, bleek Gorden niet over genoeg lokale (voornamelijk Egyptische) legers te beschikken om die te onderdrukken. Maar Engeland wilde niet te hulp schieten omdat ze niet weer op een kostbare oorlog zaten te wachten in Afrika: het Engelse leger had reeds de handen vol aan het Suez-kanaal en India en het had bovendien net een nederlaag verwerkt op de Boeren in Zuidelijk Afrika. Maar wat doe je als regering als het volk en de koningin verwacht dat de lievelingsgeneraal alsnog moet worden gered? Dan ga je draaikonten en uiteindelijk is dus veel te laat besloten om alsnog manschappen de Nijl op te sturen.

Jammer dus van Gordon, ondanks heldhaftig verzet viel Khartoum op 26 januari 1885, 2 dagen voor zijn 52e jarige leeftijd. Hij zou door een 4-tal speren op de trappen van het paleis om het leven zijn gebracht. Zijn hoofd is door een Mahjist afgehakt en op een spies door Khartoum geleid. Enkele dagen later kwamen de eerste Engelse troepen aan in Khartoum, maar ze zijn meteen teruggekeerd omdat er niets meer te redden was. Deze overwinning wordt binnen de gehele moslimwereld gezien als de eerste geslaagde opstand (jihad) tegen de westerse mogendheden.

De leider Muhammad Ahmad heeft niet lang van zijn overwinning kunnen genieten, 5 maanden later overleed hij en hij werd hij in de wijk Omdurman in Khartoum met de grootste eer binnen de moslimwereld begraven. Zijn tombe is nog steeds een pelgrimsplaats.

 

Zo werd de Sudan binnen Afrika een stukje ‘niemandsland’ voor de Europese machten. Iedereen had er wel interesse in en ook al zat ze er niet claimde Engeland het toch tot haar invloedssfeer. Ook de Belgische koning Leopold had ideeën om zijn Vrijstaat van de Congo naar de Nijl uit te breiden. Hij vertrouwde op zijn kannibalenleger waarmee hij alle Arabische invloeden volledig uit de Congo had gewerkt. Maar dit keer kreeg hij het leger niet meer op de benen om de Mahjist te verslaan.

Ook de Fransen wilden hun invloed over Sudan doen gelden, dit omdat ze binnen Afrika van Dakar naar Djibouti een aaneengesloten invloedsfeer wilden hebben. Ze waren van mening dat ze dat konden bereiken door de Mahjist in het zuiden op de Nijl aan te vallen. Ze pakten het slim aan, ze stuurden namelijk stiekem twee expedities die elkaar later in Afrika zouden moeten treffen: één via Ethiopië, de andere via het Franse gedeelte van de Congo. Uiteindelijk slaagden ze er in om in 1898 met een kleine troepenmacht de Mahjist in het zuiden weg te jagen en het plaatsje Fashoda bij het huidige Kodok in Sudan in te nemen.

Engeland had er van tevoren toch al lucht van gekregen, en na 13 jaar was binnen Engeland de tijd ook rijp om definitief met de Mahjist af te rekenen. Direct wordt onder leiding van Kitchener een stevige legermacht vanuit Egypte de Nijl opgestuurd. Om het transport van het leger te vereenvoudigen liet Kitchener vanaf Wadi Halfa naar Atbara een spoorlijn aanleggen, transport dat over de Nijl 16 dagen zou duren werd daardoor ingekort tot 2 dagen. De eerste slag bij Atbara bleek een makkie voor de Engelsen te zijn en al spoedig stond Kitchener voor de forten van Khartoum en Omdurman, klaar om het verlies van Charles Gordon te wreken.

De Engelsen hadden nog een zware pil aan de Mahjist kunnen hebben ware het niet dat dit keer de Mahjist een tactische fout begingen door de forten van de stad te verlaten en de Engelsen in de woestijn te bevechten: op 2 september 1898 werden de Mahjist kansloos verslagen en hebben de Engelsen hun revanche in ‘Westerse stijl’ uitgevoerd. De achterneef van Charles Gordon mocht de tombe van Muhammad Ahmad in Omdurman met dynamiet opblazen, de resten zijn vervolgens de Nijl in geveegd. Kitchener had nog wel de schedel van Muhammad Ahmad gered en wilde hier een houder voor zijn inktpot van maken. Nou ja, dit alles ging koningin Victoria weer iets te ver en die heeft opdracht gegeven de resten weer uit de Nijl te vissen en deze te herbegraven, dat zou in de woestijn bij Wadi Halfa zijn gebeurd. De huidige herbouwde tombe van Mahji Muhammad Ahmad in Omdurman is dus eigenlijk zo goed als leeg, maar is voor Christenen tegenwoordig nog steeds verboden gebied.

 

Mooi verhaal, maar nadat de Engelsen Khartoum hadden ingepikt moest er dus nog met de Fransen worden afgerekend in Fashoda. Kitchener staat 2 weken na de val van Khartoum met een kanonneerboot tegenover een handvol Franse infanteristen. Leuke padstelling, de Engelsen hebben de vuurkracht, maar de Fransen hadden de plek eerder ingenomen. Dit was voor beiden partijen geen oorlog waard, al duurde het diplomatieke geneuzel tussen Londen en Parijs een dikke 6 weken. Uiteindelijk trok Engeland aan het kortste eind en is de bovenloop van de Nijl alsnog onder Engels bestuur gekomen. Kitchener zou na dit succes spoedig met zijn troepen naar de Kaapprovincie worden gestuurd om de Tweede Boerenoorlog voor Engeland winnend te beëindigen. Bij de opdeling van Afrika hebben de Europese machten dus niet tegen elkaar gevochten, dat zou pas bij het uitbreken van de eerste wereldoorlog in 1914 gebeuren, zowel in Europa als in Afrika.

 

Dat zal dus allemaal wel maar dit verhaal houdt een keer op. In Khartoum hebben we nog een bezoek gebracht aan de moskee Ahmed Al Nil waar iedere vrijdag de Dervishes ter ere van de profeet Mohammed zeer energiek dansen, ook dat is een aparte belevenis. Meteen hebben we kunnen proeven van de gastvrijheid van de Sudanezen, thee en hapjes die ons worden aangeboden kunnen we eenvoudigweg niet afslaan. De lokale mensen geven ons echt het gevoel dat we te gast zijn hier, een hele leuke ervaring. Ook een leuke ervaring is als je er per ongeluk achter komt dat je gesprekspartner van de Sudanese geheime dienst is, tja dan houdt de interesse van Michiel plots heel snel op.

We hebben ten noorden van Khartoum de historische plaatsen van Meroë en Naga bezocht, dat zijn de belangrijkste ruïnes van tombes en tempels in Sudan van een koninkrijk ten tijde van de Egyptische farao’s. Eigenlijk zijn ze minder indrukwekkend dan de resten die je in Egypte kunt tegenkomen maar het mooie is wel dat je de gehele ruïnes voor jezelf hebt: het toerisme in Sudan ligt namelijk geheel op zijn gat en het zal nog lang duren voordat dit van de grond zal komen. Je kan het misschien wel vergelijken met toerisme zoals dat 50 jaar geleden of zo in Egypte plaats moet hebben gevonden.

 

Maandag 26 februari vertrekt onze trein naar Wadi Halfa, een rit over de spoorlijn die Kitchener deels heeft laten aanleggen om de Mahjist in 1898 te kunnen verslaan. Twee dagen later nemen we vervolgens de veerboot naar Aswan in Egypte. Hier schrijven we eind volgende week al een verhaal over want dan zijn we weer thuis.

 

Aantal dagen onderweg (Khartoum, maandag 26 februari): 162

Totaal afgelegde weg over land sinds Kaapstad: ca 31750 km

Aantal bezochte guesthouses: 58

Aantal maal de tent opgezet: 26

Aantal maal reizend overnacht: 4

Al 39 stempels en 11 visa in ons paspoort, plus 2 stempels en een sticker van de Sudanese Alien Registration Office.

 

Een lijstje met hoogtepunten...

1)       Bezoek aan de stammen in de Omo-vallei (speciaal: ‘Jumping the Bull’ van de Hamer) [Eth]

2)       De parken Serengeti, Ngorongoro en Manyara (de hoeveelheid verschillende dieren) [Tan]

3)       Kruger National Park (Big Five, variëteit van landschap) [ZAf]

4)       Primaten in het hart van Afrika (berggorilla’s en chimpansees) [Rwa/Uga]

5)       Kaapstad en omgeving (Tafelberg, Hollandse historie, wijngebieden, Robbeneiland) [ZAf]

6)       Lalibela (11 uit de rotsen gehakte kerken omringd door zingende priesters) [Eth]

7)       Opuwa (bezoek traditionele Himbadorp) en Epupa (Waterval) [Nam]

8)       Ilha Mozambique (Christenen, Moslims en Hindoes vreedzaam op een klein eiland) [Moz]

9)       Zanzibar (slenteren door stonetown en een goede plek om te duiken) [Tan]

10)   Great Zimbabwe (grootste ruïnestad in zuidelijk Afrika) [Zim]

11)   Rotstekeningen in Brandberg/Twijfelfontijn [Nam] en Tsodillo [Bot]

12)   Moremi Wildlive Reserve/Okavango (het ruigere werk in het wild) [Bot]

13)   Meroë en Naga (bezoek in je eentje tombes en tempels van 1000-en jaren oud) [Sud]

14)   Naukluft Park (duinen bij Sossusvlei en Swakopmund) [Nam]

15)   Etosha Nationaal Park (nog meer wild bij waterputten) [Nam]

16)   Matopo National Park (wandelen in het wild met neushoorn, graf Cecil Rhodes) [Zim]

17)   Victoria Falls (vallend water blijft indruk maken) [Zim]

18)   Bazaruto Archipel en Tofo (stranden, duiken) [Moz]

19)   Kolmanskop (uitgestorven diamantdorp in de woestijn) [Nam]

20)   Kilwa Kisiwani (ruïnes van voormalige handelspost van Swahili handelaren) [Tan]

21)   Golfen op Leopard Rock voor 5½ euro per persoon [Zim]

22)   Chobe National Park (veel olifanten en nijlpaarden) [Bot]

 

- De stoelgangstatistieken van Michiel/Gemma:

  overgeven: 3/2; opstopping: 0/1; dunne: 11/4

- Aantal steken en beten van spinnen, schorpioenen, teken, bloedzuigers, wespen, kwallen en slangen: Michiel 3, Gemma 1

- Klamboegebruik: tel reeds kwijt geraakt want het wemelt van de mozzies in Afrika...

- Aantal reizigers die we zijn tegen gekomen met malaria/bilharzia onder de leden: 5/2

- Aantal maal dat we minimaal een half uur naast de kant van de weg hebben gewacht omdat de bus/vrachtwagen gerepareerd moest worden: 11

 

Dat de toiletten er gewoon niet uit zien in Afrika en dus ronduit stinken is tot daar aan toe. En dat het water op het platteland schaars is en dus niet wordt verkwist aan een toilet begrijpen we ook. We dachten onderhand alle varianten van smerige toiletten in Afrika te hebben gezien, maar de weg van Isiolo via Marsabit naar Moyale bood toch weer een nieuwe blik op het sanitair in dit continent. In de kleine gehuchtjes langs de weg maken ze het gat in de grond namelijk heel erg klein, waarschijnlijk om er voor te zorgen dat er zo min mogelijk stank door het gat naar buiten komt.

Maar hier hebben ze het spel naar onze mening iets overdreven, het gat is zo klein dat je héél goed moet mikken. Kennelijk hebben de locale Afrikanen hetzelfde probleem met het te kleine gat, en jullie weten onderhand dat hygiëne niet de hoogste prioriteit heeft in Afrika. Hoe dan ook, de twee steentjes aan weerszijden van het gat waar je strategisch op moet hurken zijn glibberig...

Nou ja, wij bezoeken doorgaans dit soort toiletten dus alleen in echt uiterste hoge nood, en iedereen kent het spreekwoord over een haastige spoedklus: we verlaten zo’n toilet doorgaans in een nog smerigere stijl dan het al was, snel de deur achter ons dicht trekken is eigenlijk het beste wat we kunnen doen. Er is namelijk toch geen water en zeep voorhanden om ook maar iets schoon te maken.

 

Dan nog iets over het toilet van de traditionele Dorze-stammen in het zuiden van Ethiopië: deze bouwen praktisch alles met bamboe matten, dus ook de muren en de vloer van het toilet. Boven op een diepe kuil (doorsnede en diepte ca 2½ meter) hebben ze een mat gelegd van gevlochten bamboe, met weer een klein gat in het midden. Een gemiddelde Ethiopiër van 50-70 kilo kan probleemloos zijn behoefte doen in zo’n gat, daar zijn de matten op gebouwd. Maar als een gezonde Hollander van 80 kilo (of een Duitser van 90 kilo of een Amerikaan van 100 kilo) boven het gat gaat hurken, dan zakt de gevlochten vloer al zo ver door dat je het hoort kraken: tijdens het schijten ben je dus bang dat de gehele constructie met jezelf in de kuil gaat storten... en dan zal water en zeep echt niet meer helpen...

 

Vanuit Khartoum,

 

Michiel en Gemma

 

===========================

 

Wat is er aan de hand met Afrika?

 

Hallo allemaal,

 

Als je eens in je leven dwars door de Sahara wilt trekken, dan kan je dat op een aantal avontuurlijke methoden doen. Sommigen reizigers nemen een eigen Landrover of Landcruiser en met een degelijke voorbereiding en stalen zenuwen steken ze van Tunesië via Algerije over naar Nigeria. Anderen ploeteren vanaf Marokko via Mauritanië naar Mali door de zandbak. Het is echter ook mogelijk om met openbaar vervoer door de Sahara te trekken, de meest comfortabelste manier is om vanaf Khartoum de Nijl naar Egypte te volgen. Lord Kitchener heeft eind 19e eeuw deze trip nog makkelijker gemaakt door een spoorlijn van Wadi Halfa naar Abu Hamed aan te leggen, waarmee 900 kilometers Nijl met een paar onbevaarbare watervallen werden ingekort tot 370 kilometer boemelen door de Nubian Desert.

Deze spoorlijn in nog steeds in gebruik, eens per week vertrekt vanaf Khartoum de zogenaamde Nijl-express. Iedere maandag om 9 uur in de ochtend staat er een trein met 1e, 2e en 3e klas rijtuigen, een slaapwagon en een restauratierijtuig klaar voor de trip naar het noorden. Vraag niet waarom maar deze trip wilde Michiel al jaren maken, dit was voor hem één van de belangrijkste redenen om de reis over land van Kaapstad naar Caïro te ondernemen.

 

Jaja, dit klinkt allemaal al héél nostalgisch maar op dit ritje gebeurt ook weer van alles. Iedereen krijgt het advies om zelf eten en drinken mee te nemen op de trein want alleen Allah weet hoe lang het dit keer gaat duren. De trein vertrok op tijd vanuit Khartoum, maar echt snel is de trein niet. De bussen die in dezelfde richting naar Atbara rijden gaan een stuk sneller, maar ja, wat wil je als er minimaal onderhoud aan het spoor wordt gedaan. Er rijden ook zware goederentreinen van Port Sudan naar Khartoum over dit traject dus het spoor is op veel plaatsen verzakt. De wagons wiegen soms zo hard dat je echt vast moet houden om niet bij je buurman of buurvrouw op de schoot te belanden. Dat verklaart misschien deels waarom mannen en vrouwen niet bij elkaar zitten, in de 1e en 2e klas zijn de cabines strikt gescheiden. Gemma nestelde haar dus voor de trip tussen 5 Sudanese gesluierde vrouwen. Gelukkig voor haar sprak één van de dames een klein beetje engels en heeft ze daardoor een tip van de sluier kunnen lichten van de Arabische cultuur: de vrouwen zijn waanzinnig aardig, vriendelijk en gastvrij, nog niet eerder in Afrika zoiets meegemaakt.

Michiel deelde de cabine met 5 Sudanese mannen die eigenlijk niets meer dan in het Arabisch konden praten, dat zou een lange rit kunnen zijn geworden ware het niet dat er nog 3 andere Duitse reizigers in dezelfde wagon zaten waarmee hij de tijd kon doden.

In Atbara kwamen we nog op tijd aan, dan bedoelen we voor het donker. Maar we hadden al snel door dat de trip nog pittig zou worden. Er is natuurlijk geen airco aanwezig dus alle ramen staan open, met al het woestijnzand werd het een stoffige boel. Echt alles raakt onder een dun laagje fijn zand, de tassen, je kleren, je camera, uhh, je haar, je handen, je gezicht, en je longen. De eerste kuchpartijen begonnen al op de trein en dat zou alleen maar erger worden. Het restauratierijtuig bood eenvoudig eten met brood, thee en koude frisdranken. Het eten bestond uit een gekruid stoofpotje met groenten, maar je kon ook foul krijgen, de nationale schotel van Sudan. Foul is een mix van olie met geweekte geplette bonen, soms in de verhouding 1 op 1. Als je mazzel hebt met een vleugje zout of peper, soms is de smaakmaker een willekeurige specerij die op de markt leverbaar was, zoals twee eetlepels komijn… en dit alles eet je met droog brood. Nee, in Khartoum kan je nog wel een lekker broodje shawarma, een falafel of een shish kebab scoren, maar verder is het eten in Sudan niet het beste wat we hebben gezien in Afrika.

 

De trein boemelt verder, vlak voor de avond verlaten we Atbara. Hier is het spoor al een stuk stabieler, hier rijden dan ook maar héél weinig treinen over. We dachten dat de trein in de nacht lekker zou doorrijden maar dat was een foutieve aanname van onze kant. Midden in de nacht houdt de trein zonder een echte reden gewoon stil. Pas na zonsopkomst komt er weer beweging in de wagons, en om een uur of 7 komen we aan in Abu Hamed (mogelijke uitspraak: Aboeh-Gammet). Bij Allah, maar liefst 12 uur over 240 kilometer gedaan, de machinist is kennelijk ook gaan slapen! Nou ja, positief blijven, na vele jaren dromen hebben we eindelijk Abu Hamed in Sudan bereikt.

 

Echt waar, in Abu Hamed is geen ene klap te doen. Als dan ook nog onze locomotief (de enige in een straal van 100-en kilometers??) wordt afgekoppeld en op het emplacement wat rangeerwerk gaat verrichten, dan begint bij de enige 6 westerlingen op de trein aardig wat irritatie te ontstaan over het organisatievermogen van de Sudanezen: ze laten gewoon een complete trein 2 uur wachten om een paar flutkarretjes van spoor te wisselen. En waarschijnlijk moet de machinist daarna nog thee drinken en zijn neus naar Mekka richten, nou ja, de 100-en passagiers kunnen niets anders doen dan wachten in deze plek. We noteren dat we in Abu Hamed in ons leven niet meer terug willen komen.

 

De trein boemelt door naar Wadi Halfa, oemff, nog meer zand. Deze 370 kilometer door de Nubian Desert bieden hele mooie vergezichten van de woestijn, dat maakt veel indruk. We tellen de wisselplaatsen af om onze trage voortgang bij te houden: station 10… station 9 … station 8…

Goh, onze dieseltrein stopt op station 6, echt in het midden van de woestijn. Nou ja, gedurende de Britse periode stopten de stoomtreinen hier om water te vullen, dus er is een watertoren en een spoorgebouwtje aanwezig, maar verder zien wij echt geen reden om hier te stoppen. Doorkarren dus naar Wadi Halfa!

Weer fout, de lok wordt afgekoppeld en rijdt dit keer alleen de woestijn in, waar gaat die in Allahs naam heen? Zowel vooruit als achteruit is het 185 kilometer enkelspoor, maar het is niet te geloven, anderhalf uur later komt de lok terug met een aantal wagons, die moeten door de vorige machinist zijn verloren of zo. We willen niet eens weten hoe de vorige machinist zonder het te weten zomaar een deel van zijn trein in de woestijn van Sudan achter laat. Dat moet hij toch hebben gemerkt, maar waarom haalt hij dan niet meteen zelf die wagons uit de woestijn?

Anderhalf uur op Station number Six in the middle of the Nubian Desert is meer dan genoeg. Je kan de woestijn in lopen naar een dode kameel, en daar een foto van maken, maar dan houdt het wel zo’n beetje op. Wij probeerden nog te achterhalen wat het volgende struikelblok voor de Sudanese spoorwegen gaat worden om de passagiers naar Wadi Halfa te brengen. Ai, stel je voor dat onze machinist een deel van zijn trein in de woestijn verliest en gewoon door rijdt naar Wadi Halfa… effe checken hoeveel water en eten we nog hebben.

Ook voor de godverlaten plek met de naam Station number Six hebben we niet meer de aspiratie om terug komen.

 

Vlak voor zonsondergang rijden we verder, er komt nog meer zand door de ramen naar binnen dus we kuchen onderhand nog meer. We komen tegen middernacht aan in Wadi Halfa, 38 uur na vertrek uit Khartoum. Met iets boven de 20 kilometer per uur moet dit één van de traagste lange afstandtreinen zijn die je in de wereld kunt nemen. En het komt niet doordat het traject zo bochtig of stijl is, we hebben toch zeker 10 uur voor besneden Jan met de korte achternaam staan wachten, het lijkt wel alsof ze hier soms niet willen werken.

 

Wadi Halfa (mogelijke uitspraak: Wadi Galfa) dankt zijn oorsprong aan het feit dat Lord Kitchener in 1895 hier het hoofdkwartier vestigde van het Britse leger om de Mahjist uit Sudan te knikkeren. Nu is het nog steeds het eindpunt van de spoorlijn en er is een havenhoofd voor de wekelijks aansluitende veerboot naar Egypte. In Wadi Halfa is nu ook niet veel meer te doen, al laten de mensen zich op de markt wel probleemloos fotograferen. Voordat we Sudan verlieten moesten we ons weer laten uitschrijven bij de politie, weer een stukje bureaucratie. De ene officier zegt dat we voor de activiteiten 1500 dinar moeten betalen, als je gaat betalen blijkt het weer 1600 te zijn want iemand anders moest daar nog belasting over heffen. En nu brak toch echt wel onze klomp, een vrouwelijke official eiste dat we ook nog 600 dinar extra voor een roze kaartje gingen neerleggen, nu komt ie, een certificaat dat we geen ebola hebben opgelopen in Sudan! Oké, sinds 1976 is er ebola waargenomen in Sudan en een paar 100 mensen zijn er reeds aan overleden, maar om nu gewoon geld neer te leggen zonder dat we worden onderzocht slaat toch echt nergens op. Echt waar, ze laten buitenlanders voor allerlei onzin opdraaien, zo behoorden we eigenlijk ook nog in Khartoum een permissie te kopen om foto’s in het land te mogen maken. Gelukkig vroegen ze daar niet naar of eisten ze dat we die alsnog moesten aanschaffen. Afijn, een andere reiziger had die vrouwelijke official vriendelijk maar met verheven stem duidelijk gemaakt dat ze compleet nutteloos werk uit voert. Het betoog had kennelijk zin want we hoefden maar 1600 dinar per persoon betalen, maar we kwamen niet onder die 100 dinar extra belasting uit.

 

We mogen van de politie Sudan verlaten, op naar de kade waar de veerboot ligt. Oei, niet te enthousiast worden, we moeten nog meer stempels bij de immigratie halen want nu pas gaan we officieel het land verlaten. In de vertrekhal weer formulieren moeten invullen, een beetje voordringen en ons paspoort is gestempeld. Nu zijn we formeel uit Sudan, we lopen over de kade naar de veerboot. De boot vertrekt over een half uur, we hebben samen een 1e klas cabine met bed, we hebben er zin in. Dit gaan we ook noteren, nooit meer in ons leven willen we naar Wadi Halfa.

 

Vlak voor we de boot betreden staat er weer politie, en ja hoor, die gaat stempels tellen. Hoe krijgen wij het voor elkaar maar wij missen er eentje: op de achterkant van ons bootticket moet ook nog een stempel zitten en die hebben wij niet, die moeten we ergens in de vertrekhal halen. Sjezus, toch nog terug naar het vaste land van Sudan, voor een stempeltje. En wat doet dat stempeltje dan, geen idee, maar iemand probeert onze naam in een boek te noteren (hij kan geen westers schrift lezen dus je moet je naam opzeggen, dan schrijft hij het over in het Arabisch) en wij krijgen onze stempel. We zijn trouwens nog langs die knakker gelopen toen we de vertrekhal in liepen, maar niemand vertelde ons dat hij een cruciale stempelfunctie in ons vertrekproces had. Maar wat zal het, in de hitte lopen we weer terug over de kade naar de veerboot, nu mogen we echt weg.

 

Lezers, dit wordt héél langdradig maar er is nog een verhaal van bureaucratische incompetentie: de boot zat propvol met Egyptenaren en Sudanezen, plus 4 Duitsers, twee Hollanders, één Française en één Japanse. Totaal dus 8 farangi’s (westerlingen), onthoud dit getal. Gemma had al snel onze 1e klas cabine gevonden en had bekaf haar bagage uitgestald. Michiel moest nog langs diverse ‘autoriteiten’ van de veerboot lopen. De één vraagt naar ons paspoort (Hè, dat proces was toch al afgerond? Zucht, klopt, maar het paspoort moest naar de manager van de boot voor nog meer registratie…) en dan vraagt iemand anders naar onze 1e klas tickets. Michiel laat het ticket zien, direct wordt die uit de voucher gescheurd. Binnen 30 seconden komt de purser langs en die vraagt ook naar het ticket. Michiel kan hem alleen een lege voucher tonen maar daar is hij blij mee. Vlak voordat Michiel de cabine met Gemma wil betreden komt er een 4e vent langs die hem weer om de 1e klas tickets vraagt. Ja dat gaat nu niet meer, alles is nu al weggegeven dus er is niets meer te overhandigen. Nu gaat die persoon in twijfel trekken of Michiel wel een 1e klas passagier is wil hij dat Michiel tot het tegendeel is bewezen naar de 2e klas ruimte gaat. Ja, nu knapt er weer iets, die vent kreeg van Michiel dus de wind van voren! Daarna loopt Michiel gewoon de 1e klas cabine binnen en trekt hij de deur achter zich dicht. Ai, die vent bleek achteraf dus ‘de manager’ van de boot te zijn, hebben wij weer.

 

Vijf minuten later wordt er op de deur geklopt, nu zullen we het dus krijgen. Michiel dacht nu eindelijk de bezem in zijn kont te krijgen want hij moest per direct naar de kamer van de manager van de boot komen. Nee, dit is geen flauwe grap: de Egyptische politie martelt mensen door een bezem in de kont van de verdachte te steken, dit te filmen en vervolgens aan de familie te laten zien als ultieme vernedering en pressiemiddel. Zo’n filmpje is echter een paar maanden geleden op het internet terecht gekomen, en in plaats van de politie tot de orde te roepen wegens schending van mensenrechten, zit nu de weblogger in de gevangenis wegens het in diskrediet brengen van Egyptische staat en de politiemacht.

Afijn, aangekomen op het kamertje van de manager keek Michiel zijn ogen uit: het bed van de manager lag vol met alle paspoorten van de passagiers, de vloer van zijn kamertje was volledig gevuld met alle tickets van de passagiers. En in een andere hoek lagen allemaal roze papiertjes, de zogenaamde Ebola-certificaten. Een bezem was hier hard nodig, we praten letterlijk over een complete wanorde aan papierhandel.

Nou ja, niet overdrijven, de paspoorten van de westerlingen waren apart gehouden, en aan Michiel lag de taak om in zijn beste Arabisch de nationaliteiten van de buitenlanders op te noemen. Deze manager kan namelijk ook geen westers schrift lezen, maar hij moet dat wel weer van iemand uit Khartoum in een boek opschrijven.

Dus de manager toont 7 paspoorten: “uhh, arba allemani, tnain hollandi en wahed fransi. Hé, pasport Japonesi?” De manager geeft aan dat er geen Japanse op de boot zit. Nou ja, we hadden haar in de vertrekhal gesproken dus Michiel geeft aan dat de manager een westers paspoort heeft zoek gemaakt.

Oei, dat bracht een boel paniek in het kamertje, veel discussie in het Arabisch wat er in Allahs naam fout is gegaan in het hele administratieproces. Een medewerker werd rap op het matje geroepen en een zoekactie werd op gang gezet. Ongelovige (en onbesneden) Michiel bood echter de chaotische Sudanezen de helpende hand en vond na een minuut het missende paspoort zelf terug in het kamertje: het was het enige rode paspoort tussen de 100-en groene paspoorten van Egyptenaren en Sudanezen die nog op het bed lagen. Héél snel was Michiel weer vriendjes met de manager geworden…

 

De volgende dag zaten we in Aswan en we hebben nog een dik uur voor de uitgang van de boot gestaan voordat we de boot mochten verlaten: alle passagiers moesten wachten op toestemming van een of andere official, het gaat echt helemaal nergens om. Dit soort machtsspelletjes zijn erg vermoeiend, alleen wij westerlingen protesteren daartegen maar de lokalen lijken de hele situatie gewoon te accepteren als normaal.

 

Sudan was voor ons een extreme ervaring van de bureaucratie in Afrika, maar als we er op een afstandje naar kijken zitten hier elementen die we in heel Afrika hebben meegemaakt. Na een half jaar denken wij te mogen roepen wat wij zien als de belangrijkste reden waarom Afrika in vergelijking tot Azië of Latijns Amerika niet vooruit lijkt te komen: incompetente autoriteiten die geen verantwoordelijkheid nemen voor hun daden. Macht heeft een vreemde aantrekkingskracht in Afrika.

Maar evenzo belangrijk is het feit dat de mensen zelf dit alles accepteren en er minimaal tegen lijken te protesteren. Nu klopt het dat veel regeringen in Afrika hun mensen bruut onderdrukken, maar als er echter de mogelijkheid is om zelf zaken te veranderen dan hebben we niet vaak het idee dat het bruist van initiatieven. Typisch zijn de grote billboards in de sloppenwijken die aangeven dat de mensen een schone leefomgeving willen hebben. Maar niemand die daar woont zal zelf moeite doen om vuil op te ruimen of om de afwatering van de straat uit te ruimen. De mensen geven niets om de gemeenschappelijke ruimten, al hun eigen vuil blijven ze gewoon op straat gooien. Maar je zou zeggen dat ze mankracht en tijd genoeg hebben om het te veranderen, veel mensen in Afrika lijken de hele dag namelijk niet veel te doen.

 

Afrikanen geven vaak aan dat hun armoede een bron heeft buiten Afrika. Veel gehoorde oorzaken van de huidige armoede in Afrika zouden zijn:

-          De vroegere kolonisatie door Europa geeft Afrika nog steeds een achterstand. Dit kan maar voor een deel de oorzaak zijn, veruit de meeste Afrikaanse landen zijn voor slechts 60 tot 80 jaar gekoloniseerd, maar er zijn landen in de wereld die veel langer zijn gekoloniseerd en er nu veel beter voor staan. Denk maar aan heel Latijns Amerika, of aan Indonesië waar Nederland bijna 350 jaar heeft gezeten. En Zuid Korea is héél bruut door Japan gekoloniseerd waarbij zelfs de cultuur en taal bijna werd weggevaagd, toch kent het land nu zeker niet dezelfde armoede als Afrika. Noord Korea is echter wel even arm als Afrika, dé parallel die met Afrika getrokken kan worden is slecht leiderschap.

-          De slavenhandel onttrok waardevolle werkkrachten en zorgde eeuwenlang voor angst onder de bevolking: maar helaas vergeten veel Afrikanen dat slavenhandel reeds lang in Afrika bestond voordat de Europeanen kwamen. En zelfs nu komt het nog in sommige landen op kleine schaal voor, bijvoorbeeld in Sudan en Mauritanië.

-          De door de Europeanen achtergelaten infrastructuur zou nutteloos voor Afrika zijn geweest. Deze zou namelijk gebouwd zijn voor een Europese economie, niet voor de locale economie. Maar toch hebben de Afrikanen in het begin wel degelijk geprofiteerd van de achter gelaten infrastructuur, ze hebben het alleen niet onderhouden waardoor ze er nu niet meer van kunnen profiteren, kijk maar naar de kwaliteit van de spoorwegen in veel landen. Vergelijk het maar met Europa in de middeleeuwen, 100-en jaren lang hebben we nog geprofiteerd van de stenen wegen die de Romeinen hebben achter gelaten, al was dat rijk al lang in elkaar gezakt.

-          De handelsbarrières van het westen blokkeren de ontwikkeling van Afrika. Het stoppen van subsidie op bijvoorbeeld katoen, melk- of vleesproducten in Europa en Amerika zou de prijzen op de wereldmarkt doen stijgen, waardoor producten uit Afrika aantrekkelijker zouden zijn om te kopen. De bittere waarheid is echter dat alleen landen die hun economie redelijk op orde hebben (voornamelijk in Azië en Latijns Amerika) zullen profiteren van het wegvallen van de handelsbarrières. Afrika zal hier buiten de boot blijven vallen omdat ze eerst zelf haar eigen interne markten op orde zal moeten brengen.

 

Het BNP van het hele Afrikaanse continent is zo groot als het gezamenlijke BNP van Nederland en België. En een kwart daarvan wordt alleen al in Zuid Afrika verdiend. Omdat Zuid Afrika dus de economische motor van het hele continent is zal zij het voorbeeldland voor de rest van Afrika blijven. Helaas geeft dit land echter te vaak een verkeerd signaal af aan andere landen in Afrika: de huidige president Mbeki blijft militaire dictaturen steunen (zoals Zimbabwe) en trekt openlijk de Aids-problematiek op het continent in twijfel. Dit laatste is gewoon niet te geloven, op sommige plekken in Zuidelijk Afrika is reeds 1 op de 3 besmet met HIV, de levensverwachting is al tot ver onder de 40 jaar gedaald en het blijft de komende jaren zakken. Het zijn vooral de jonge ouders die besmet zijn, dat zijn de mensen die de economie draaiend houden en belasting betalen. Juist zij zitten ziek thuis, en hun kinderen gaan niet meer naar school om of voor de ouders te zorgen, of het geld te verdienen. Het hele verhaal is één vicieuze cirkel waarbij de bevolking alleen maar armer wordt. Daarnaast sterven er in sommige landen al meer leraren dan dat er kunnen worden opgeleid, de kennis van de bevolking kan ook niet meer op pijl worden gehouden.

Er wordt op dit moment hulp geboden maar het is al erg laat, de regeringen hebben het afgelopen decennium hun kop in het zand gestoken voor het probleem. Er wordt in het openbaar nog niet altijd gesproken over seks en Aids, en ook het voorlichtingsmateriaal mag vaak geen expliciet materiaal en tekst bevatten. En op de scholen moeten de hulpverleners vaak met ingewikkelde omwegen de kinderen proberen duidelijk te maken wat het gevaar van Aids is. Het zit zowel bij moslims en christenen erg diep in de cultuur geworteld dat er niet over seks mag worden gesproken. Op dit moment worden vrouwen bij zwangerschappen automatisch op HIV getest, maar mannen weigeren doorgaans nog steeds vrijwillig een test te ondergaan. Veel families weten dus nog steeds niet wat hun status met HIV is, eigenlijk willen ze het niet eens weten. De kranten staan vol van overlijdensadvertenties van jonge mensen, maar nergens zal letterlijk worden vermeld dat de persoon aan Aids is overleden.

Het kan echter wel worden opgelost: twee landen hebben met succes tegen Aids gevochten, Uganda en Senegal. Deze regeringen nodigden al vroeg in de jaren ‘90 het westen uit om Aids in hun landen te bestrijden, zonder de hulpverleners ook maar enige beperkingen op te leggen. In beide landen is de besmettingsgraad slechts enkele procenten, bijna een factor 10 maal lager dan hun omliggende landen.

 

Een ander groot probleem voor Afrika is de bevolkingsexplosie welke een beetje wordt ingedamd door de gevolgen van de Aids-problematiek. Veel landen hebben alsnog een bevolkingsgroei van vele procenten per jaar, maar geen regering praat openlijk over familieplanning. Dus ook al groeit de economie van het land marginaal, uiteindelijk blijft er ieder jaar per hoofd van de bevolking minder geld over. Ook hierdoor wordt de bevolking dus armer en armer. Het extreemste voorbeeld hiervan is Malawi, dit land is in de jaren ‘90 in 8 jaar tijd gegroeid van 8 miljoen naar 12 miljoen inwoners! De mensen kunnen gewoon niet worden gevoed en gehuisvest, bijna alle bossen op de bergen zijn gekapt en de inheemse dieren zijn al jaren verdwenen.

 

Natuurlijk zijn er ook rampen in Afrika: overstromingen, oorlog en droogtes zijn bekenden voor ons. De bekendste ramp was de hongersnood van Ethiopië in 1984 waarbij het westen massaal hulp heeft gestuurd. Achteraf had in dit geval ook veel leed kunnen worden voorkomen, droogtes komen al 100-en jaren voor in Ethiopië. Meer dan een half jaar van tevoren werd binnen de Ethiopische regering de mislukte oogst voorspeld wegens het uitblijven van de regen. Er werd echter geen extra geld gereserveerd voor noodgoederen omdat het militaire Marxistische regime eerst haar 10-jarig bestaan groots wilde vieren met alle regeringsleiders van communistische staten over de wereld, en dat waren er toen heel veel! Men vermoedt dat een kwart tot bijna de helft van het BNP van Ethiopië in 1984 aan diverse feestelijkheden is gespendeerd, terwijl noodgoederen niet werden ingekocht en getransporteerd. Daarnaast bleek dat een deel van de bevolking in de door honger getroffen gebieden niet het Marxistische regime steunde, het niet verspreiden van hulpgoederen was deels ook nog politiek vuil spel.

 

Want ook stammenpolitiek trekt een zware wissel op de ontwikkeling van veel landen: in Ethiopië trekt op dit moment de Tigray-regering haar eigen minderheidsbevolking onevenredig voor, ze profiteren naar verhouding meer van de economie. Dit zaait haat onder de bevolking wat ieder moment kan escaleren. In Rwanda leidde stammenpolitiek in de jaren ‘90 tot een gigantisch bloedbad. Deze stammenpolitiek kom je in heel Afrika tegen en is vaak de bron voor militaire problemen in een land.

Sommigen zeggen dat Europa hier ook oorspronkelijk debet aan is, zij trokken de grenzen willekeurig door Afrika waarbij sommige stammen werden opgesplitst, en veel rivaliserende stammen bij elkaar in een land werden gezet. Maar aan de andere kant zou Afrika nu zelf in staat moeten zijn om grenzen van hun landen te herzien, dit om de stammenconflicten op te lossen. Maar op een van de eerste bijeenkomsten van de Organisatie van Afrikaanse Eenheid (de huidige Afrikaanse Unie) in de jaren ’60 van de vorige eeuw is onderling afgesproken om alle huidige grenzen te laten zoals ze zijn. Maar dat houdt dus in dat indien een regering zich niet boven de verschillende stammen wil of kan verheffen, er automatisch onrust in het land zal komen.

 

De economische groei wordt deels ook bepaald door de vrijheden die ondernemers hebben om bedrijven op te starten en te besturen. Maar ook hier zijn een aantal belemmeringen te zien welke er voor zorgen dat Afrika achter blijft ten opzichte van de rest van de wereld:

·         De corruptie van de regeringen en locale overheden. Een schatting is dat ongeveer 20 tot 40 procent van al het geld dat in Afrika wordt verhandeld niet te verantwoorden is: het zijn betalingen voor onbekende diensten. Buitenlandse bedrijven die alsnog de moed hebben om in het continent te investeren, verhogen automatisch hun budget met zeker 10% willen ze überhaupt een poot aan de grond krijgen. De zelfverrijking van regeringsfunctionarissen die vervolgens het geld het land uit sluizen is in genoeg gevallen dodelijk gebleken voor veel economieën: Zimbabwe is daar een overduidelijk voorbeeld van, maar ieder land lijkt wel op een vergelijkbare of kleinere schaal dergelijke constructies te hebben. In Sudan is bijvoorbeeld enkele jaren geleden olie gevonden, het is echter nog steeds een staatsgeheim wat er met het oliegeld gebeurt: het wordt niet opgenomen in de jaarlijkse begroting.

·         De werknemers hebben in veel Afrikaanse landen veel te veel rechten waardoor zelfstandig ondernemerschap wordt afgeremd. Deze rechten hebben haar oorsprong in de vele marxistische ideologieën die veel regeringen na de onafhankelijkheid hebben aangenomen. Het extreemste dat we hebben gehoord betrof Mozambique, indien een medewerker 3 maanden voor een bedrijf werkt, dan geeft hem dat volgens de wet automatisch recht tot een arbeidscontract voor het leven. Daarnaast moet bij ontslag de werkgever voor ieder gewerkt jaar maar liefst 4 maanden salaris uitbetalen! Dit houdt dus in dat werkgevers moeilijker in staat zijn om goed personeel te selecteren, en werknemers weten dat ze het heel bont moeten maken willen ze hun baan verliezen. En vooral bij kleinere bedrijfjes bezitten de werknemers na enkele jaren virtueel het bedrijf omdat de eigenaar niet meer kan besluiten (een deel van) zijn bedrijf te verkopen en het geld elders in te investeren: al het vrijgekomen geld gaat in de premies zitten waar de ontslagen medewerkers recht op hebben. De risico´s van het ondernemerschap worden dus onnodig groter gemaakt.

·         Overal in de wereld dienen startende ondernemers om geld bij de bank te kunnen lenen doorgaans vastgoed (zoals hun huis) in onderpand te kunnen geven. Maar de eigendomsregistratie in Afrika is heel slecht op poten gezet en amper ontwikkeld. Een aankomende ondernemer in Afrika zal veel moeite hebben met het formeel op papier laten zetten van zijn eigendom alvorens een bank het als onderpand zal accepteren. En laten we het maar niet hebben over de hoeveelheid smeergeld die in dit hele bureaucratische proces moet worden betaald voordat hij daar ook maar mee is begonnen.

·         In zuidelijk Afrika (Zuid Afrika, Namibia, Botswana en Zimbabwe) worden ondernemingen die (deels) door blanken worden bestuurd benadeeld: de zogenaamde Black Empowerment wet stimuleert bedrijven en overheidsinstellingen om orders uit te geven aan volledig zwarte bedrijven of om zwarte mensen aan te nemen, ook al hebben ze niet de kwalificaties. Veel goedlopende bedrijven worden hierdoor langzaam uitgehold, en geld van de overheid wordt verspild aan projecten die door minder competente bedrijven worden uitgevoerd.

Al met al kunnen de regeringen in hun landen veel barrières weghalen waardoor ondernemers meer vrijheden krijgen, wat vervolgens meer werk creëert voor de bevolking en waardoor op langere termijn de economie en de welvaart omhoog kunnen schieten. Om kort te zijn moeten ze met hun handen van het ondernemersschap af blijven. De regeringen zullen dan wel enige onpopulaire besluiten moeten doorvoeren wat hun baan op het pluche zou kunnen kosten.

 

Samenvattend moeten de Afrikanen vooral zelf hun problemen oplossen en niet telkens naar het Westen kijken voor geld of hulp. Er is geld genoeg in het continent, het wordt alleen verkeerd uitgegeven of het verdwijnt in de verkeerde zakken. We hebben vaak genoeg gehoord dat een dorp niet investeert in een waterpomp of een medische hulppost, omdat ze wachten totdat een westerling ze het geld ervoor geeft. De hulp zoals die de afgelopen decennia in Afrika is gegeven heeft de mensen afhankelijk van hulp gemaakt en heeft ze ontnomen van initiatief.

Gelukkig komt daar langzaam verandering in, nu zijn er al financiële constructies van de Europese Unie waarbij hulp pas achteraf wordt gegeven, dus zodra het project is afgerond. Vaak willen de Afrikanen niet onder deze randvoorwaarden hulp ontvangen, maar dit moet wel situaties voorkomen zoals in Namibia waarbij de EU al 6 jaar op rij 5 miljoen euro heeft gespendeerd aan de herbouw van een spoorlijn van Aus naar Luderitz: er ligt nog geen spoorstaaf op de grond maar het geld is al weer op.

 

Onze kijk op Afrika is in een half jaar tijd enorm gewijzigd. Dit verhaal is niet bedoeld om negatief naar Afrika te kijken, maar al die regeringen moeten daar een flinke trap in hun reet krijgen en stoppen met het vullen van de eigen zakken. We hebben aardig wat hulpverleners gesproken die gedesillusioneerd zijn geraakt door het samenwerken met de autoriteiten. Natuurlijk gebeuren er vele goede zaken in Afrika, vooral de kleine hulporganisaties die dus op kleine schaal werk uitvoeren werken efficiënt. Maar de grote hulpprojecten lijken doorgaans zonde van het geld te zijn. Toyota doet echter goede zaken, de ene na de andere Landcruiser wordt vaak van ontwikkelingsgeld gekocht.

Toch blijft Afrika in vele zaken fascineren, de mensen zijn doorgaans héél vriendelijk, de natuur en de grote dieren blijven verbazen. Ook stonden we te kijken hoe sommige mensen in de meest afgelegen plekken kunnen overleven, bij sommige stammen hadden we echt het gevoel terug naar de steentijd te gaan. Het locale eten is niet het beste wat er in de wereld is te halen maar de Indische en Arabische invloeden langs de oostkust hebben een interessante culinaire invloed achter gelaten. Het meest aparte was nog wel de lokale keuken (injera) van Ethiopië, niet te vergelijken met ook maar iets anders in Afrika, zeer smakelijk!

En de menselijke geschiedenis van het continent gaat verder terug dan elders in de wereld. Lucy in Ethiopië is het oudst bekende fossiel met menselijk trekken, en de oudste ‘moderne’ cultuur kan je in Egypte vinden. Architect Imhotep besloot 4800 jaar geleden voor zijn werkgever farao Djoser een paar gebouwen in steen op te trekken, zijn gebouwen staan er nu nog steeds!

 

Egypte was ons laatste land dat we in Afrika hebben bezocht, al was de tijd veel te kort om het fatsoenlijk te bekijken. Dat vonden we niet erg, we kunnen later vanuit Europa goedkoop naar Egypte vliegen, we wilden nu onze reis over land van Kaapstad naar Caïro succesvol af maken. Daarnaast had Michiel 12 jaar geleden al veel hoogtepunten van Egypte bezocht, daar begon toen zijn eerste grote wereldreis die hem over land naar Azië bracht.

In Aswan hebben we nog wel de tijd genomen om Abu Simbel en Philae te bezoeken, één van de oudste en één van de jongste monumenten van de Egyptische cultuur uit de tijd van de farao’s. Daarna hebben we een directe trein naar Caïro genomen en hebben we 3 dagen in en rond Caïro wat zaken bezocht: de piramides van Gizeh en Saqqara, de Citadel van Caïro en natuurlijk het nationaal museum van Egypte met de mooiste spullen uit het Egyptische rijk waaronder de schatten van farao Tutankamon. De laatste avond hebben we over de islamitische souq gelopen (de bazaar) en onze laatste souvenirs aangeschaft.

 

Woensdag 7 maart zijn we terug naar Nederland gevlogen...

 

De hoogtepunten in een deels variabele volgorde want veel zaken kan je eenmaal niet met elkaar vergelijken...

1.       Bezoek aan de stammen in de Omo-vallei (speciaal: ‘Jumping the Bull’ van de Hamer) [Eth]

2.       De parken Serengeti, Ngorongoro en Manyara (de hoeveelheid verschillende dieren) [Tan]

3.       Kruger National Park (Big Five, variëteit van landschap) [ZAf]

4.       Primaten in het hart van Afrika (berggorilla’s en chimpansees) [Rwa/Uga]

5.       Kaapstad en omgeving (Tafelberg, Hollandse historie, wijngebieden, Robbeneiland) [ZAf]

6.       Lalibela (11 uit de rotsen gehakte kerken omringd door zingende priesters) [Eth]

7.       Opuwa (bezoek traditionele Himbadorp) en Epupa (Waterval) [Nam]

8.       Met trein en boot door de Nubian Desert, aansluitend bezoek aan Abu Simbel [Sud/Egy]

9.       Ilha Mozambique (Christenen, Moslims en Hindoes vreedzaam op een klein eiland) [Moz]

10.   Zanzibar (slenteren door stonetown en een goede plek om te duiken) [Tan]

11.   Great Zimbabwe (grootste ruïnestad in zuidelijk Afrika) [Zim]

12.   Rotstekeningen in Brandberg/Twijfelfontijn [Nam] en Tsodillo [Bot]

13.   Caïro en omgeving (Egyptisch museum, Gizeh en Saqqara, de islamitische bazaar) [Egy]

14.   Moremi Wildlive Reserve/Okavango (het ruigere werk in het wild) [Bot]

15.   Meroë en Naga (bezoek in je eentje tombes en tempels van 1000-en jaren oud) [Sud]

16.   Naukluft Park (duinen bij Sossusvlei en Swakopmund) [Nam]

17.   Etosha Nationaal Park (nog meer wild bij waterputten) [Nam]

18.   Matopo National Park (wandelen in het wild met neushoorn, graf Cecil Rhodes) [Zim]

19.   Victoria Falls (vallend water blijft indruk maken) [Zim]

20.   Bazaruto Archipel en Tofo (stranden, duiken) [Moz]

21.   Kolmanskop (uitgestorven diamantdorp in de woestijn) [Nam]

22.   Kilwa Kisiwani (ruïnes van voormalige handelspost van Swahili handelaren) [Tan]

23.   Golfen op Leopard Rock voor 5½ euro per persoon [Zim]

24.   Chobe National Park (veel olifanten en nijlpaarden) [Bot]

 

We sluiten traditioneel weer af met de statistieken:

 

Oh ja, misschien zijn er lezers geïnteresseerd geraakt om ook eens van Khartoum naar Caïro te reizen, dat kan echter niet met een georganiseerde reis. Hier volgen wat meer details, prijzen zijn in Sudanese dinar (in februari 2007 gingen er 200 dinar in één 1 dollar)

-          Trein Khartoum - Wadi Halfa: 1e klas 8000, 2e klas 6500, 3e klas 5600, slaapwagon 23800 dinar. Vertrekt iedere maandag om 9.00 uur vanaf station Khartoum Noord, omstreeks 18.00 uur vanaf Atbara. Aankomst ergens in de loop van dinsdag in Wadi Halfa, soms nog een dag later.

-          Boot Wadi Halfa - Aswan: 1e klas bed 13400, 2e klas stoel 8700 dinar. Deze vertrekt iedere woensdag om 16.00 uur, maar deze boot wacht altijd op de trein uit Khartoum, gelukkig.

-          Iedere dag vertrekt in de ochtend om 6 uur en 8 uur vanaf Aswan een exprestrein naar het noorden. Dezelfde avond kom je aan in Caïro.

 

Dit was echt het laatste over Afrika. Bedankt voor al je tijd om de verhalen te lezen.

 

Michiel en Gemma